Zadanie 2.1. (0-2)
W tabeli podano średnie miesięczne temperatury powietrza i średnie sumy miesięcznych
opadów atmosferycznych dla czterech stacji spośród zaznaczonych na mapie Afryki.
Wpisz odpowiednie numery obok danych klimatycznych, tak aby dane te odpowiadały
właściwym stacjom zaznaczonym na mapie Afryki.
Numer
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
t
o
22,4
128
21,9
89
20,5
80
17,8
48
14,1
19
11,2
6
11,0
6
13,7
6
17,3
19
20,5
69
21,1
112
22,0
115
t
o
13,0
4
14,0
3
17,2
2
20,5
1
24,0
0
27,1
0
27,5
0
27,5
0
25,6
0
23,5
0
19,2
3
15,0
4
t
o
17,2
2
18,3
2
17,3
3
15,5
2
14,8
0
14,3
0
13,8
0
12,9
0
13,1
0
13,9
0
15,2
1
16,4
0
t
o
12,4
64
13,1
53
14,7
48
16,0
36
18,2
18
20,6
4
22,4
1
23,3
3
21,9
6
19,7
34
16,1
65
13,4
80
t - temperatura powietrza w ºC
o - opady atmosferyczne w mm
Na podstawie: www.climate-data.org
Zadanie 2.1. (0-2)
IV etap edukacyjny
I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących
środowiska przyrodniczego […].
IV etap edukacyjny
3.4) Zdający charakteryzuje strefy
klimatyczne i typy klimatu na Ziemi […].
Zasady oceniania
2 pkt - za cztery poprawne odpowiedzi.
1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi.
0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Poprawne odpowiedzi
5
2
4
1
| Wiersz danych | Numer stacji |
| t: 22,4…11,0…22,0 / o: 128…6…115 | 5 (wschodnie wybrzeże RPA) |
| t: 13,0…27,5…15,0 / o: 4…0…4 | 2 (okolice Egiptu/Libii) |
| t: 17,2…12,9…16,4 / o: 2…0…0 | 4 (zachodnie wybrzeże Afryki Pd.) |
| t: 12,4…23,3…13,4 / o: 64…1…80 | 1 (Maroko) |
Klucz diagnostyczny: ustal, czy stacja leży na półkuli północnej (minimum temperatury = styczeń-luty) czy południowej (minimum = lipiec-sierpień), a następnie dopasuj rytm opadowy do strefy klimatycznej.
\nWiersz 2 → stacja 2 (pustynna, półkula północna):
\nTemperatury rosną od stycznia (13,0 °C) do lipca-sierpnia (27,5 °C) → lato w lipcu → półkula północna. Opady są bliskie zeru przez cały rok (7 miesięcy = 0 mm, reszta ≤ 4 mm). Wniosek: klimat pustynny gorący (BWh wg Köppena). Jedyna stacja w pustynnej północno-wschodniej Afryce (Egipt/Libia) to stacja 2.
\nWiersz 4 → stacja 1 (śródziemnomorski, półkula północna):
\nMinimum temperatury w zimie (12,4 °C w I), maksimum latem (23,3 °C w VIII) → półkula północna. Opady: maksimum zimą (XII: 80 mm, XI: 65 mm, I: 64 mm), prawie 0 latem (VII: 1 mm, VI: 4 mm) → klasyczny rytm śródziemnomorski: suche lato, mokra zima. Klasyfikacja Köppena: Csa. Pasuje do Maroka (NW Afryka) → stacja 1.
\nWiersz 1 → stacja 5 (subtropikalny letni, półkula południowa):
\nMinimum temperatury w lipcu (11,0 °C), maksimum w grudniu-styczniu (22,4 °C) → lato w grudniu-marcu → półkula południowa. Opady: maksimum w miesiącach letnich półkuli S (XI: 112 mm, XII: 115 mm, I: 128 mm), minimum w zimie południowej (VI-VIII: 6 mm) → letni rytm opadowy. To klimat subtropikalny wilgotny (podobny do Cfa), wschodnie wybrzeże RPA (ciepły Prąd Mozambicki) → stacja 5.
\nWiersz 3 → stacja 4 (zimny pustynny, półkula południowa):
\nMinimum temperatury w sierpniu (12,9 °C), maksimum w lutym (18,3 °C) → półkula południowa. Uwaga: amplituda roczna bardzo mała (zaledwie ~5,4 °C) i przez cały rok niemal zero opadów. Mała amplituda + niskie temperatury jak na Afrykę + suchość → wpływ zimnego Prądu Benguelskiego (zachodnie wybrzeże Afryki Południowej, Namibia). Klimat pustynny chłodny (BWk). → stacja 4.
\nPo przypisaniu stacji 2 i 1 (obie na półkuli północnej) pozostają dwa wiersze dla półkuli południowej (stacje 4 i 5).
\nRozróżnienie stacji 4 i 5:
\n| Cecha | Wiersz 1 (→ st. 5) | Wiersz 3 (→ st. 4) |
| Amplituda roczna T | ~11,4 °C (22,4-11,0) | ~5,4 °C (18,3-12,9) |
| Max temperatura (lato pd.) | 22,4 °C (I) | 18,3 °C (II) |
| Suma opadów roczna | ~677 mm | ~10 mm |
| Rytm opadów | letni (XI-I) | praktycznie brak |
Wschodnie wybrzeże RPA (stacja 5) leży pod wpływem ciepłego Prądu Mozambickiego → wyższe temperatury, obfite opady latem, duża amplituda. Zachodnie wybrzeże (stacja 4, Namibia) leży pod wpływem zimnego Prądu Benguelskiego → temperatury stłumione, niemal zero opadów, mała amplituda - to Pustynia Namib. Wynik weryfikacji jest spójny: 5 i 4 są bezbłędnie rozróżnione.
\n📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 2.1, max 2 pkt):\n
- 2 pkt - za cztery poprawne odpowiedzi: (w kolejności wierszy) 5, 2, 4, 1
- 1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi
- 0 pkt - za dwie lub mniej poprawnych odpowiedzi
Klucz nie przewiduje oceniania poszczególnych par - liczy się łączna liczba trafień (4/4 → 2 pkt; 3/4 → 1 pkt).
\n📐 W tym zadaniu nie stosujemy wzorów obliczeniowych. Kluczowe narzędzia to:
\n🌍 Klasyfikacja Köppena (diagnostyka klimatu z klimatogramu/tabeli):\n
- BWh (gorący pustynny): T_najciepl > 18 °C, P_roczna poniżej progu arydności → stacja 2
- BWk (chłodny pustynny): T_najciepl < 18 °C, P_roczna ≈ 0 → stacja 4 (Namib, Prąd Benguelski)
- Csa (śródziemnomorski): T_najzim -3…+18 °C, suche lato → stacja 1 (Maroko)
- Cfa/Cwa (subtropikalny z letnim deszczem): T_najzim > 0 °C, max opadów latem → stacja 5 (wsch. RPA)
🌊 Prądy morskie a klimat Afryki:\n
- Prąd Benguelski (zimny, zachodnie wybrzeże Afryki Pd.): obniża temperatury, ogranicza parowanie → pustynnienie Namibii; mała amplituda roczna.
- Prąd Mozambicki / Igielny (ciepły, wschodnie wybrzeże): podnosi temperatury, zwiększa opady letnie → wschodnia RPA wilgotna.
🌍 Diagnoza półkuli na podstawie tabeli miesięcznej: jeśli minimum T przypada na VI-VIII → półkula południowa; jeśli na XII-II → półkula północna.\n
| Błędne przypisanie | Typowy błąd ucznia |
| Wiersz 3 → stacja 5 zamiast 4 | Uczeń widzi niskie temperatury i zerowe opady, ale myśli o chłodnym południu RPA - zapomina, że zachodnie wybrzeże to Pustynia Namib (Prąd Benguelski) |
| Wiersz 1 → stacja 4 zamiast 5 | Uczeń widzi półkulę południową i myśli, że duże opady → może to zachodnie wybrzeże; zapomina, że zachodnie wybrzeże Afryki Pd. jest suche |
| Wiersz 4 → stacja 2 zamiast 1 | Uczeń widzi opady zimowe i nieco chłodniejsze zimy - kojarzy z Afryką Północną, ale nie rozróżnia śródziemnomorskiego (Maroko) od pustynnego (Egipt) |
| Wiersz 2 → stacja 1 zamiast 2 | Uczeń widzi skąpe opady, ale nie zauważa braku rytmu śródziemnomorskiego - pustynny klimat Egiptu to 0 mm przez 7 miesięcy, a nie "mało zimą" |
⚠️ Pułapka 1 - pomylenie półkul przy czytaniu tabeli: Tabela podaje miesiące I-XII (styczeń-grudzień). Na półkuli południowej styczeń = środek lata, lipiec = środek zimy. Jeśli uczeń automatycznie zakłada, że VII = lato, błędnie identyfikuje stacje 4 i 5.\n
⚠️ Pułapka 2 - utożsamianie "sucho i gorąco" z Afryką Północną bez analizy amplitudy: Stacja 4 (zachodnia Afryka Pd.) ma temperatury 12-18 °C i zerowe opady - to też pustynne, ale chłodne (BWk). Uczeń może ją przypisać do Sahary (stacja 2), bo "sucho i zero opadów". Różnica: stacja 2 ma temperatury 13-27,5 °C (duża amplituda, gorące lato północne), a stacja 4 ma 12,9-18,3 °C (mała amplituda, nigdy bardzo gorąco).\n
⚠️ Pułapka 3 - mylenie klimatu śródziemnomorskiego z pustynnym: Obie stacje 1 i 2 leżą na półkuli północnej i mają mało opadów latem. Kluczowa różnica: stacja 1 (Maroko) ma opady zimowe (XII: 80 mm, XI: 65 mm) - typowy rytm śródziemnomorski. Stacja 2 (Egipt) ma praktycznie zero opadów przez cały rok (suma ≈ 17 mm/rok). Uczeń który nie sprawdza sum zimowych, może pomylić obie stacje.\n
⚠️ Pułapka 4 - ignorowanie sumy rocznej opadów: Szybkie rozwiązanie przez "lato = małe opady" dotyczy tylko śródziemnomorskiego. Należy zawsze sprawdzić sumę roczną: stacja 5 ≈ 677 mm (wilgotna), stacja 1 ≈ 412 mm (umiarkowana), stacja 2 ≈ 17 mm (pustynna), stacja 4 ≈ 10 mm (pustynna). Ta kolejność jednoznacznie potwierdza wszystkie przypisania."}]}