{"id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"21","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-1)\nNiektóre miasta, oprócz pełnionej funkcji usługowej, w XXI wieku uzyskały nowe funkcje.\nPrzedstaw nową funkcję miast Prisztina i Dżuba, nadaną im w XXI wieku.\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nII. Analiza i wyjaśnianie problemów\ndemograficznych społeczeństw.\nIV etap edukacyjny\n8.7) Zdający przedstawia procesy\nurbanizacyjne na świecie […].\n8.10) Zdający określa strukturę\nfunkcjonalno-przestrzenną różnych miast\ni ocenia jej zmiany wraz z rozwojem państw.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawną nową funkcję.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowa odpowiedź\nMiasta zaczęły pełnić funkcję stołeczną po ogłoszeniu niepodległości Kosowa i Sudanu\nPołudniowego.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Prisztina i Dżuba uzyskały nową funkcję stołeczną** - stały się stolicami nowo powstałych państw w XXI wieku: Kosowa (2008) i Sudanu Południowego (2011).\n\n## Sposób 1 - Analiza historii politycznej obu miast\n\n**Krok 1: Prisztina (Priština)**\n- Prisztina była dotychczas centrum administracyjnym prowincji Kosowo w składzie Serbii.\n- **17 lutego 2008 roku Kosowo ogłosiło jednostronną deklarację niepodległości** od Serbii.\n- Prisztina stała się **stolicą Republiki Kosowa** - nowego, częściowo uznanego państwa europejskiego.\n- Wcześniej pełniła funkcje administracyjne i usługowe na poziomie prowincji, nie państwa.\n\n**Krok 2: Dżuba (Juba)**\n- Dżuba była stolicą prowincji Sudanu Południowego w składzie Sudanu.\n- **9 lipca 2011 roku Sudan Południowy ogłosił niepodległość** od Sudanu - po referendum z stycznia 2011 r. (98,8% głosów za).\n- Dżuba stała się **stolicą Republiki Sudanu Południowego** - najmłodszego państwa świata w momencie powstania.\n\n**Wniosek:** Obie miejscowości **w XXI wieku uzyskały funkcję stołeczną** w wyniku uzyskania niepodległości przez nowe państwa.\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację innych możliwych funkcji\n\nMożna podejść do zadania eliminacyjnie - pytanie brzmi o **nową** funkcję, więc sprawdzamy, co zmieniło się w XXI wieku:\n\n- Funkcja przemysłowa? - Nie dotyczy obu miast.\n- Funkcja turystyczna / uzdrowiskowa? - Nie, żadne z nich nie zyskało tej rangi nagle.\n- Funkcja stołeczna? - **TAK** - oba miasta stały się stolicami państw, które nie istniały w XX wieku. Kosowo powstało w 2008, Sudan Południowy w 2011 - oba w XXI wieku.\n\nWeryfikacja: Przed 2008 rokiem Prisztina NIE była stolicą żadnego suwerennego państwa. Przed 2011 rokiem Dżuba NIE była stolicą żadnego suwerennego państwa. Po tych datach - są. Zmiana jest jednoznaczna.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 21, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawną nową funkcję. Przykładowa odpowiedź: *Miasta zaczęły pełnić funkcję stołeczną po ogłoszeniu niepodległości Kosowa i Sudanu Południowego.*\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższego kryterium.\n>\n> **Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:**\n> Wystarczy wskazać, że obie miejscowości uzyskały **funkcję stołeczną** (funkcję stolicy) - najlepiej z odwołaniem do faktu ogłoszenia niepodległości Kosowa i Sudanu Południowego.\n>\n> **Akceptowane warianty:** \"funkcja stołeczna\", \"stały się stolicami nowych państw\", \"uzyskały rangę stolic po proklamowaniu niepodległości\".\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie są wymagane wzory matematyczne ani klasyfikacje geograficzne. Wystarczy wiedza z **geografii politycznej i historii politycznej świata po 2000 roku**:\n\n> 🌍 **Kosowo** - proklamacja niepodległości 17 lutego 2008 r. Stolicą Republika Kosowa → **Prisztina**. Kosowo odłączyło się od Serbii po wojnie w Kosowie (1998-1999) i latach protektoratu ONZ (UNMIK). Uznane przez ok. 100 państw, nieuznane m.in. przez Serbię, Rosję, Chiny.\n\n> 🌍 **Sudan Południowy** - proklamacja niepodległości 9 lipca 2011 r. Stolicą Republika Sudanu Południowego → **Dżuba**. Powstał po trwającym dekady konflikcie zbrojnym z Sudanem i referendum z 9 stycznia 2011 r. Członek ONZ od 14 lipca 2011 r. - najmłodsze państwo świata.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nZadanie jest otwarte (krótka odpowiedź), więc ta sekcja nie dotyczy opcji ABCD. Zamiast niej - rozbudowane pułapki poniżej.\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1: Błędna lub ogólnikowa nazwa funkcji.**\n> Uczeń pisze np. \"stały się ważniejszymi miastami\" albo \"uzyskały funkcję administracyjną\" - to za mało! Klucz CKE wymaga konkretnie **funkcji stołecznej** (stolicy państwa). Funkcja administracyjna to za mało - prowincji też administrują miasta bez bycia stolicami suwerennych państw.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2: Pomylenie dat lub państw.**\n> Typowy błąd to zamiana: \"Prisztina to stolica Sudanu Południowego\" albo podanie złego wieku (np. \"Kosowo ogłosiło niepodległość w 1999 r.\" - to był tylko koniec konfliktu zbrojnego i ustanowienie protektoratu ONZ, NIE niepodległość). Niepodległość Kosowa to **2008**, Sudanu Południowego - **2011**.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3: Pisanie tylko o jednym mieście.**\n> Zadanie pyta o **oba** miasta - Prisztinę i Dżubę. Odpowiedź opisująca tylko jedno z nich może nie uzyskać punktu, choć klucz podaje jedną wspólną funkcję (stołeczną). Bezpieczniej napisać jedno zdanie obejmujące oba: \"Prisztina i Dżuba stały się stolicami nowych państw - odpowiednio Kosowa (2008) i Sudanu Południowego (2011).\"\n\n> ⚠️ **Pułapka 4: Nieznajomość lokalizacji Dżuby.**\n> Wielu uczniów zna Kosowo, ale nie kojarzy, że Sudan Południowy to odrębne, najmłodsze państwo świata (oddzielne od Sudanu ze stolicą Chartum). Dżuba leży w Afryce Wschodniej - nad Nilem Białym. Mylenie Dżuby z Chartumem (stolica Sudanu) to klasyczny błąd.","image":"img/geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 21. (0-1)<br>Niektóre miasta, oprócz pełnionej funkcji usługowej, w XXI wieku uzyskały nowe funkcje.<br>Przedstaw nową funkcję miast Prisztina i Dżuba, nadaną im w XXI wieku.<br>MGE_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 21. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>II. Analiza i wyjaśnianie problemów<br>demograficznych społeczeństw.<br>IV etap edukacyjny<br>8.7) Zdający przedstawia procesy<br>urbanizacyjne na świecie […].<br>8.10) Zdający określa strukturę<br>funkcjonalno-przestrzenną różnych miast<br>i ocenia jej zmiany wraz z rozwojem państw.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawną nową funkcję.<br>0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Miasta zaczęły pełnić funkcję stołeczną po ogłoszeniu niepodległości Kosowa i Sudanu<br>Południowego.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Prisztina i Dżuba uzyskały nową funkcję stołeczną</strong> - stały się stolicami nowo powstałych państw w XXI wieku: Kosowa (2008) i Sudanu Południowego (2011).</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza historii politycznej obu miast</h4>\n<p><strong>Krok 1: Prisztina (Priština)</strong></p>\n<ul><li>Prisztina była dotychczas centrum administracyjnym prowincji Kosowo w składzie Serbii.</li><li><strong>17 lutego 2008 roku Kosowo ogłosiło jednostronną deklarację niepodległości</strong> od Serbii.</li><li>Prisztina stała się <strong>stolicą Republiki Kosowa</strong> - nowego, częściowo uznanego państwa europejskiego.</li><li>Wcześniej pełniła funkcje administracyjne i usługowe na poziomie prowincji, nie państwa.</li></ul>\n<p><strong>Krok 2: Dżuba (Juba)</strong></p>\n<ul><li>Dżuba była stolicą prowincji Sudanu Południowego w składzie Sudanu.</li><li><strong>9 lipca 2011 roku Sudan Południowy ogłosił niepodległość</strong> od Sudanu - po referendum z stycznia 2011 r. (98,8% głosów za).</li><li>Dżuba stała się <strong>stolicą Republiki Sudanu Południowego</strong> - najmłodszego państwa świata w momencie powstania.</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Obie miejscowości <strong>w XXI wieku uzyskały funkcję stołeczną</strong> w wyniku uzyskania niepodległości przez nowe państwa.</p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację innych możliwych funkcji</h4>\n<p>Można podejść do zadania eliminacyjnie - pytanie brzmi o <strong>nową</strong> funkcję, więc sprawdzamy, co zmieniło się w XXI wieku:</p>\n<ul><li>Funkcja przemysłowa? - Nie dotyczy obu miast.</li><li>Funkcja turystyczna / uzdrowiskowa? - Nie, żadne z nich nie zyskało tej rangi nagle.</li><li>Funkcja stołeczna? - <strong>TAK</strong> - oba miasta stały się stolicami państw, które nie istniały w XX wieku. Kosowo powstało w 2008, Sudan Południowy w 2011 - oba w XXI wieku.</li></ul>\n<p>Weryfikacja: Przed 2008 rokiem Prisztina NIE była stolicą żadnego suwerennego państwa. Przed 2011 rokiem Dżuba NIE była stolicą żadnego suwerennego państwa. Po tych datach - są. Zmiana jest jednoznaczna.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 21, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawną nową funkcję. Przykładowa odpowiedź: <em>Miasta zaczęły pełnić funkcję stołeczną po ogłoszeniu niepodległości Kosowa i Sudanu Południowego.</em><br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niespełniającą powyższego kryterium.<br><br><strong>Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:</strong><br>Wystarczy wskazać, że obie miejscowości uzyskały <strong>funkcję stołeczną</strong> (funkcję stolicy) - najlepiej z odwołaniem do faktu ogłoszenia niepodległości Kosowa i Sudanu Południowego.<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong> &quot;funkcja stołeczna&quot;, &quot;stały się stolicami nowych państw&quot;, &quot;uzyskały rangę stolic po proklamowaniu niepodległości&quot;.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie są wymagane wzory matematyczne ani klasyfikacje geograficzne. Wystarczy wiedza z <strong>geografii politycznej i historii politycznej świata po 2000 roku</strong>:</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Kosowo</strong> - proklamacja niepodległości 17 lutego 2008 r. Stolicą Republika Kosowa → <strong>Prisztina</strong>. Kosowo odłączyło się od Serbii po wojnie w Kosowie (1998-1999) i latach protektoratu ONZ (UNMIK). Uznane przez ok. 100 państw, nieuznane m.in. przez Serbię, Rosję, Chiny.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Sudan Południowy</strong> - proklamacja niepodległości 9 lipca 2011 r. Stolicą Republika Sudanu Południowego → <strong>Dżuba</strong>. Powstał po trwającym dekady konflikcie zbrojnym z Sudanem i referendum z 9 stycznia 2011 r. Członek ONZ od 14 lipca 2011 r. - najmłodsze państwo świata.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>Zadanie jest otwarte (krótka odpowiedź), więc ta sekcja nie dotyczy opcji ABCD. Zamiast niej - rozbudowane pułapki poniżej.</p>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1: Błędna lub ogólnikowa nazwa funkcji.</strong><br>Uczeń pisze np. &quot;stały się ważniejszymi miastami&quot; albo &quot;uzyskały funkcję administracyjną&quot; - to za mało! Klucz CKE wymaga konkretnie <strong>funkcji stołecznej</strong> (stolicy państwa). Funkcja administracyjna to za mało - prowincji też administrują miasta bez bycia stolicami suwerennych państw.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2: Pomylenie dat lub państw.</strong><br>Typowy błąd to zamiana: &quot;Prisztina to stolica Sudanu Południowego&quot; albo podanie złego wieku (np. &quot;Kosowo ogłosiło niepodległość w 1999 r.&quot; - to był tylko koniec konfliktu zbrojnego i ustanowienie protektoratu ONZ, NIE niepodległość). Niepodległość Kosowa to <strong>2008</strong>, Sudanu Południowego - <strong>2011</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3: Pisanie tylko o jednym mieście.</strong><br>Zadanie pyta o <strong>oba</strong> miasta - Prisztinę i Dżubę. Odpowiedź opisująca tylko jedno z nich może nie uzyskać punktu, choć klucz podaje jedną wspólną funkcję (stołeczną). Bezpieczniej napisać jedno zdanie obejmujące oba: &quot;Prisztina i Dżuba stały się stolicami nowych państw - odpowiednio Kosowa (2008) i Sudanu Południowego (2011).&quot;</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4: Nieznajomość lokalizacji Dżuby.</strong><br>Wielu uczniów zna Kosowo, ale nie kojarzy, że Sudan Południowy to odrębne, najmłodsze państwo świata (oddzielne od Sudanu ze stolicą Chartum). Dżuba leży w Afryce Wschodniej - nad Nilem Białym. Mylenie Dżuby z Chartumem (stolica Sudanu) to klasyczny błąd.</blockquote>"}]}