{"id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"22","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-1)\nNa mapie Szwajcarii przedstawiono obszary różniące się strukturą językową ludności.\nNa podstawie: A. Maryański, Narodowości świata, Warszawa 1998.\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,\nalbo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Każdy z czterech języków urzędowych Szwajcarii należy do rodziny\njęzyków indoeuropejskich.\nP\nF\n2. Na obszarze oznaczonym literą A językiem urzędowym stosowanym\nprzez większość ludności jest jeden z języków romańskich.\nP\nF\n3. Język francuski jest językiem urzędowym stosowanym przez większość\nludności obszaru oznaczonego literą B.\nP\nF","answer":"F","answer_text":"Zadanie 22. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nII. Analiza i wyjaśnianie problemów\ndemograficznych społeczeństw.\nIV etap edukacyjny\n1.3) Zdający [ ] opisuje cechy środowiska\n[…] społeczno-gospodarczego […].\n8.12) Zdający wskazuje przyczyny\ni konsekwencje upowszechniania się\nwybranych języków na świecie.\nZasady oceniania\n1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nP, F, F","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Nr | Stwierdzenie | Ocena |\n| 1 | Każdy z czterech języków urzędowych Szwajcarii należy do rodziny języków indoeuropejskich. | **P** |\n| 2 | Na obszarze A językiem urzędowym stosowanym przez większość ludności jest jeden z języków romańskich. | **F** |\n| 3 | Język francuski jest językiem urzędowym stosowanym przez większość ludności obszaru B. | **F** |\n\nOdpowiedź: **P, F, F**\n\n## Sposób 1 - Analiza przez znajomość języków urzędowych Szwajcarii i rozmieszczenia obszarów językowych\n\n**Krok 1 - Ustal cztery języki urzędowe Szwajcarii:**\nSzwajcaria ma cztery języki urzędowe: **niemiecki** (ok. 63% ludności), **francuski** (ok. 23%), **włoski** (ok. 8%) i **retoromański/romansz** (ok. 0,5%).\n\n**Krok 2 - Sprawdź stwierdzenie 1 (P/F):**\n\nCzy wszystkie cztery należą do **rodziny indoeuropejskiej**?\n- Niemiecki → gałąź **germańska** (indoeuropejska) ✓\n- Francuski → gałąź **romańska** (indoeuropejska) ✓\n- Włoski → gałąź **romańska** (indoeuropejska) ✓\n- Retoromański → gałąź **romańska** (indoeuropejska) ✓\n\nWszystkie cztery to języki indoeuropejskie. **Stwierdzenie 1 → P (Prawda)**\n\n**Krok 3 - Zlokalizuj obszar A na mapie:**\n\nObszar A wskazuje **centralną i wschodnią część Szwajcarii**, czyli region między Bernem a Zurychem. To obszar **niemieckojęzyczny**.\n\nJęzyk niemiecki należy do gałęzi **germańskiej**, a NIE romańskiej. Języki romańskie to: francuski, włoski, retoromański, hiszpański, rumuński. Niemiec wśród nich nie ma.\n\n**Stwierdzenie 2 → F (Fałsz)**\n\n**Krok 4 - Zlokalizuj obszar B na mapie:**\n\nObszar B wskazuje **południe Szwajcarii** graniczące z Włochami - to kanton **Ticino** (Tessin) oraz częściowo dolina Müstair. Dominującym językiem urzędowym jest tam **włoski**, nie francuski.\n\nJęzyk francuski jest językiem zachodniej Szwajcarii (region Romandii z Genewą, Lozanną, Fryburiem) - to zupełnie inny obszar geograficzny.\n\n**Stwierdzenie 3 → F (Fałsz)**\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację błędów z mapy\n\nDodatkowe sprawdzenie oparte na wzajemnym położeniu obszarów:\n\n- Obszar A (centralna Szwajcaria, między Bernem a Zurychem) - to historyczne serce Konfederacji Szwajcarskiej, zdominowane przez ludność **alemańską** (szwajcarskoniemiecką). Brak tu języków romańskich - **stwierdzenie 2 jest fałszywe**.\n- Obszar B (południe, przy granicy włoskiej) - kanton Ticino jest jedynym kantonem, gdzie **włoski** jest jedynym językiem urzędowym. Nie graniczy on z obszarem frankofońskim. Gdyby B leżało na zachodzie (przy Genewie lub Lozannie), stwierdzenie 3 mogłoby być prawdziwe - ale B jest na **południu**, nie na zachodzie - **stwierdzenie 3 jest fałszywe**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 22, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za TRZY poprawne odpowiedzi: **P, F, F** (wszystkie jednocześnie)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niekompletną lub zawierającą choćby jeden błąd (np. P, P, F lub P, F, P)\n> - **Akceptowane warianty:** brak - wymagana dokładnie kombinacja P-F-F\n> - **Wykluczone:** każda odpowiedź z mniej niż trzema poprawnymi ocenami; zadanie nie przewiduje punktowania częściowego\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu wystarczy znajomość **językoznawstwa geograficznego** i rozmieszczenia grup językowych w Europie.\n\n> 🌍 **Rodzina indoeuropejska** - obejmuje większość języków Europy i Azji Południowej. Gałęzie:\n> - **Germańska**: niemiecki, angielski, niderlandzki, szwedzki, norweski.\n> - **Romańska** (wywodząca się z łaciny): francuski, włoski, hiszpański, portugalski, rumuński, retoromański.\n> - **Słowiańska**: polski, rosyjski, czeski, serbski.\n> - Wyjątki w Europie spoza indoeuropejskiej: fiński, estoński, węgierski (uralskie); baskijski (izolat).\n\n> 🇨🇭 **Struktura językowa Szwajcarii** (dane szacunkowe):\n> - Obszar **niemieckojęzyczny**: centrum, wschód, północ (w tym Zurych, Berno, Bazylea) - ok. 63%\n> - Obszar **francuskojęzyczny** (Romandyjska Szwajcaria): zachód (Genewa, Lozanna, Fryburg) - ok. 23%\n> - Obszar **włoskojęzyczny**: południe - kanton Ticino (Lugano) - ok. 8%\n> - Obszar **retoromańskojęzyczny**: część kantonu Gryzonia na wschodzie - ok. 0,5%\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Nr | Błędna ocena | Treść stwierdzenia | Dlaczego błędna ocena jest mylna |\n| 2 | P zamiast F | Na obszarze A językiem urzędowym większości jest jeden z języków romańskich | Obszar A to centralna Szwajcaria - **językiem dominującym jest tam NIEMIECKI**, który należy do gałęzi germańskiej, a nie romańskiej. Uczeń myli dwie różne gałęzie indoeuropejskie. |\n| 3 | P zamiast F | Język francuski jest językiem urzędowym stosowanym przez większość ludności obszaru B | Obszar B to południe Szwajcarii (kanton Ticino) - dominuje tam **WŁOSKI**, nie francuski. Uczeń myli południe (włoskie) z zachodem (francuskim) Szwajcarii. |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - Mylenie gałęzi językowych:** Uczniowie często wiedzą, że Szwajcaria ma 4 języki urzędowe, ale mylą przynależność języka **niemieckiego** - jest on **germański**, a NIE romański. Stwierdzenie 2 brzmi sugestywnie (\"jeden z języków romańskich\"), bo retoromański i włoski *są* romańskie w Szwajcarii, ale obszar A to strefa **niemieckojęzyczna**. To klasyczna pułapka maturalna.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - Mylenie południa z zachodem na mapie Szwajcarii:** Obszar B leży na **południu** (granica z Włochami, kanton Ticino = włoski), a nie na **zachodzie** (granica z Francją, Romandyjska Szwajcaria = francuski). Uczniowie, którzy nie pamiętają dokładnego rozkładu językowego, mogą domyślać się błędnie, że południe = strefa romańska = może być francuska.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - Brak uwagi na wymóg kompletności:** W tym zadaniu zdobywa się albo 1 punkt (wszystkie trzy poprawnie), albo 0 (chociaż jeden błąd). Nawet jeśli uczeń poprawnie oceni stwierdzenia 1 i 3, ale pomyli stwierdzenie 2, dostaje 0 punktów. Warto przemyśleć każde stwierdzenie osobno i nie spieszyć się.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - Retoromański a rodzina indoeuropejska:** Niektórzy uczniowie wątpią, czy **retoromański** (język mało znany, z małą liczbą użytkowników) należy do rodziny indoeuropejskiej. Tak - to język **romański** (wywodzi się z łaciny ludowej), a więc indoeuropejski. Stwierdzenie 1 jest bezsprzecznie prawdziwe.","image":"img/geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 22. (0-1)<br>Na mapie Szwajcarii przedstawiono obszary różniące się strukturą językową ludności.<br>Na podstawie: A. Maryański, Narodowości świata, Warszawa 1998.<br>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,<br>albo F - jeśli jest fałszywa.</p>\n<ol><li>Każdy z czterech języków urzędowych Szwajcarii należy do rodziny</li></ol>\n<p>języków indoeuropejskich.<br>P<br>F</p>\n<ol><li>Na obszarze oznaczonym literą A językiem urzędowym stosowanym</li></ol>\n<p>przez większość ludności jest jeden z języków romańskich.<br>P<br>F</p>\n<ol><li>Język francuski jest językiem urzędowym stosowanym przez większość</li></ol>\n<p>ludności obszaru oznaczonego literą B.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 22. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>II. Analiza i wyjaśnianie problemów<br>demograficznych społeczeństw.<br>IV etap edukacyjny<br>1.3) Zdający [ ] opisuje cechy środowiska<br>[…] społeczno-gospodarczego […].<br>8.12) Zdający wskazuje przyczyny<br>i konsekwencje upowszechniania się<br>wybranych języków na świecie.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br>P, F, F</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Nr | Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1 | Każdy z czterech języków urzędowych Szwajcarii należy do rodziny języków indoeuropejskich. | <strong>P</strong> |<br>| 2 | Na obszarze A językiem urzędowym stosowanym przez większość ludności jest jeden z języków romańskich. | <strong>F</strong> |<br>| 3 | Język francuski jest językiem urzędowym stosowanym przez większość ludności obszaru B. | <strong>F</strong> |</p>\n<p>Odpowiedź: <strong>P, F, F</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza przez znajomość języków urzędowych Szwajcarii i rozmieszczenia obszarów językowych</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Ustal cztery języki urzędowe Szwajcarii:</strong><br>Szwajcaria ma cztery języki urzędowe: <strong>niemiecki</strong> (ok. 63% ludności), <strong>francuski</strong> (ok. 23%), <strong>włoski</strong> (ok. 8%) i <strong>retoromański/romansz</strong> (ok. 0,5%).</p>\n<p><strong>Krok 2 - Sprawdź stwierdzenie 1 (P/F):</strong></p>\n<p>Czy wszystkie cztery należą do <strong>rodziny indoeuropejskiej</strong>?</p>\n<ul><li>Niemiecki → gałąź <strong>germańska</strong> (indoeuropejska) ✓</li><li>Francuski → gałąź <strong>romańska</strong> (indoeuropejska) ✓</li><li>Włoski → gałąź <strong>romańska</strong> (indoeuropejska) ✓</li><li>Retoromański → gałąź <strong>romańska</strong> (indoeuropejska) ✓</li></ul>\n<p>Wszystkie cztery to języki indoeuropejskie. <strong>Stwierdzenie 1 → P (Prawda)</strong></p>\n<p><strong>Krok 3 - Zlokalizuj obszar A na mapie:</strong></p>\n<p>Obszar A wskazuje <strong>centralną i wschodnią część Szwajcarii</strong>, czyli region między Bernem a Zurychem. To obszar <strong>niemieckojęzyczny</strong>.</p>\n<p>Język niemiecki należy do gałęzi <strong>germańskiej</strong>, a NIE romańskiej. Języki romańskie to: francuski, włoski, retoromański, hiszpański, rumuński. Niemiec wśród nich nie ma.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 → F (Fałsz)</strong></p>\n<p><strong>Krok 4 - Zlokalizuj obszar B na mapie:</strong></p>\n<p>Obszar B wskazuje <strong>południe Szwajcarii</strong> graniczące z Włochami - to kanton <strong>Ticino</strong> (Tessin) oraz częściowo dolina Müstair. Dominującym językiem urzędowym jest tam <strong>włoski</strong>, nie francuski.</p>\n<p>Język francuski jest językiem zachodniej Szwajcarii (region Romandii z Genewą, Lozanną, Fryburiem) - to zupełnie inny obszar geograficzny.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 3 → F (Fałsz)</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację błędów z mapy</h4>\n<p>Dodatkowe sprawdzenie oparte na wzajemnym położeniu obszarów:</p>\n<ul><li>Obszar A (centralna Szwajcaria, między Bernem a Zurychem) - to historyczne serce Konfederacji Szwajcarskiej, zdominowane przez ludność <strong>alemańską</strong> (szwajcarskoniemiecką). Brak tu języków romańskich - <strong>stwierdzenie 2 jest fałszywe</strong>.</li><li>Obszar B (południe, przy granicy włoskiej) - kanton Ticino jest jedynym kantonem, gdzie <strong>włoski</strong> jest jedynym językiem urzędowym. Nie graniczy on z obszarem frankofońskim. Gdyby B leżało na zachodzie (przy Genewie lub Lozannie), stwierdzenie 3 mogłoby być prawdziwe - ale B jest na <strong>południu</strong>, nie na zachodzie - <strong>stwierdzenie 3 jest fałszywe</strong>.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 22, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za TRZY poprawne odpowiedzi: <strong>P, F, F</strong> (wszystkie jednocześnie)<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niekompletną lub zawierającą choćby jeden błąd (np. P, P, F lub P, F, P)<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> brak - wymagana dokładnie kombinacja P-F-F<br>- <strong>Wykluczone:</strong> każda odpowiedź z mniej niż trzema poprawnymi ocenami; zadanie nie przewiduje punktowania częściowego</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu wystarczy znajomość <strong>językoznawstwa geograficznego</strong> i rozmieszczenia grup językowych w Europie.</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Rodzina indoeuropejska</strong> - obejmuje większość języków Europy i Azji Południowej. Gałęzie:<br>- <strong>Germańska</strong>: niemiecki, angielski, niderlandzki, szwedzki, norweski.<br>- <strong>Romańska</strong> (wywodząca się z łaciny): francuski, włoski, hiszpański, portugalski, rumuński, retoromański.<br>- <strong>Słowiańska</strong>: polski, rosyjski, czeski, serbski.<br>- Wyjątki w Europie spoza indoeuropejskiej: fiński, estoński, węgierski (uralskie); baskijski (izolat).</blockquote>\n<blockquote>🇨🇭 <strong>Struktura językowa Szwajcarii</strong> (dane szacunkowe):<br>- Obszar <strong>niemieckojęzyczny</strong>: centrum, wschód, północ (w tym Zurych, Berno, Bazylea) - ok. 63%<br>- Obszar <strong>francuskojęzyczny</strong> (Romandyjska Szwajcaria): zachód (Genewa, Lozanna, Fryburg) - ok. 23%<br>- Obszar <strong>włoskojęzyczny</strong>: południe - kanton Ticino (Lugano) - ok. 8%<br>- Obszar <strong>retoromańskojęzyczny</strong>: część kantonu Gryzonia na wschodzie - ok. 0,5%</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Nr | Błędna ocena | Treść stwierdzenia | Dlaczego błędna ocena jest mylna |<br>| 2 | P zamiast F | Na obszarze A językiem urzędowym większości jest jeden z języków romańskich | Obszar A to centralna Szwajcaria - <strong>językiem dominującym jest tam NIEMIECKI</strong>, który należy do gałęzi germańskiej, a nie romańskiej. Uczeń myli dwie różne gałęzie indoeuropejskie. |<br>| 3 | P zamiast F | Język francuski jest językiem urzędowym stosowanym przez większość ludności obszaru B | Obszar B to południe Szwajcarii (kanton Ticino) - dominuje tam <strong>WŁOSKI</strong>, nie francuski. Uczeń myli południe (włoskie) z zachodem (francuskim) Szwajcarii. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - Mylenie gałęzi językowych:</strong> Uczniowie często wiedzą, że Szwajcaria ma 4 języki urzędowe, ale mylą przynależność języka <strong>niemieckiego</strong> - jest on <strong>germański</strong>, a NIE romański. Stwierdzenie 2 brzmi sugestywnie (&quot;jeden z języków romańskich&quot;), bo retoromański i włoski <em>są</em> romańskie w Szwajcarii, ale obszar A to strefa <strong>niemieckojęzyczna</strong>. To klasyczna pułapka maturalna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - Mylenie południa z zachodem na mapie Szwajcarii:</strong> Obszar B leży na <strong>południu</strong> (granica z Włochami, kanton Ticino = włoski), a nie na <strong>zachodzie</strong> (granica z Francją, Romandyjska Szwajcaria = francuski). Uczniowie, którzy nie pamiętają dokładnego rozkładu językowego, mogą domyślać się błędnie, że południe = strefa romańska = może być francuska.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - Brak uwagi na wymóg kompletności:</strong> W tym zadaniu zdobywa się albo 1 punkt (wszystkie trzy poprawnie), albo 0 (chociaż jeden błąd). Nawet jeśli uczeń poprawnie oceni stwierdzenia 1 i 3, ale pomyli stwierdzenie 2, dostaje 0 punktów. Warto przemyśleć każde stwierdzenie osobno i nie spieszyć się.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 4 - Retoromański a rodzina indoeuropejska:</strong> Niektórzy uczniowie wątpią, czy <strong>retoromański</strong> (język mało znany, z małą liczbą użytkowników) należy do rodziny indoeuropejskiej. Tak - to język <strong>romański</strong> (wywodzi się z łaciny ludowej), a więc indoeuropejski. Stwierdzenie 1 jest bezsprzecznie prawdziwe.</blockquote>"}]}