{"id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"24","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-1)\nZadanie wykonaj na podstawie wykresów, na których przedstawiono strukturę wieku i płci\nludności Japonii w 2015 r. wraz z prognozą na 2040 r. i na 2065 r. (strona IV barwnego\nmateriału źródłowego).\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,\nalbo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Największa podaż siły roboczej na rynku pracy wystąpiła w 2015 r.\nP\nF\n2.\nNa każdej z piramid ludność w wieku powyżej 75 lat charakteryzuje\nsię wyższą wartością współczynnika feminizacji niż współczynnika\nmaskulinizacji.\nP\nF\n3. Współczynnik obciążenia demograficznego ludnością w wieku\npoprodukcyjnym w roku 2040 będzie mniejszy niż w roku 2015.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nII. Analiza i wyjaśnianie problemów\ndemograficznych społeczeństw.\nIV etap edukacyjny\n8.4) Zdający opisuje etapy rozwoju\ndemograficznego ludności na przykładach\nz wybranych państw świata.\nZasady oceniania\n1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nP, P, F","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Największa podaż siły roboczej wystąpiła w 2015 r. | **P** |\n| 2. Na każdej z piramid ludność 75+ ma wyższy współczynnik feminizacji niż maskulinizacji | **P** |\n| 3. Współczynnik obciążenia demograficznego ludnością poprodukcyjną w 2040 będzie mniejszy niż w 2015 | **F** |\n\n## Sposób 1 - analiza piramid wiek/płeć + tendencje demograficzne Japonii\n\n**Stwierdzenie 1 - PRAWDA**\n\nJaponia od dekad przechodzi tzw. drugą przemianę demograficzną: niski TFR (ok. 1,2-1,4) i starzejące się społeczeństwo oznaczają kurczenie się grupy w wieku produkcyjnym (15-64 lata). Na piramidach z arkusza widać wyraźne zwężanie się środkowych pasów między 2015, 2040 a 2065 rokiem. Spośród tych trzech momentów **w 2015 roku liczba osób w wieku produkcyjnym - a więc potencjalna podaż siły roboczej - jest najwyższa**. Prognoza na 2040 i 2065 pokazuje dalszy jej spadek wynikający zarówno z emigracji pokoleń \"baby boomu\" do grupy poprodukcyjnej, jak i z niskiego wskaźnika dzietności ograniczającego napływ nowych roczników.\n\n**Stwierdzenie 2 - PRAWDA**\n\nKobiety żyją dłużej niż mężczyźni we wszystkich społeczeństwach rozwiniętych - w Japonii oczekiwana długość życia kobiet wynosi ok. 87-88 lat, mężczyzn ok. 81-82 lata. Już od grupy 65+, a zwłaszcza 75+, liczba kobiet wyraźnie przewyższa liczbę mężczyzn. Na piramidach widać to jako dłuższy słupek kobiet w górnych pasach każdej z trzech piramid (2015, 2040, 2065). Stąd:\n\n\\[\nW_f = \\frac{\\text{kobiety}}{\\text{mężczyźni}} \\cdot 100 > 100 \\quad \\text{(feminizacja)}\n\\]\n\\[\nW_m = \\frac{\\text{mężczyźni}}{\\text{kobiety}} \\cdot 100 < 100 \\quad \\text{(maskulinizacja)}\n\\]\n\nPonieważ \\(W_f > 100 > W_m\\), stwierdzenie jest prawdziwe **na każdej z trzech piramid**.\n\n**Stwierdzenie 3 - FAŁSZ**\n\nWspółczynnik obciążenia demograficznego ludnością poprodukcyjną (65+) oblicza się jako:\n\n\\[\nWO_{pop} = \\frac{\\text{liczba osób 65+}}{\\text{liczba osób 15-64}} \\cdot 100\n\\]\n\nJaponia jest klasycznym przykładem intensywnego starzenia się społeczeństwa. W 2015 roku WO był już wysoki (ok. 43 osób 65+ na 100 osób w wieku 15-64), ale do 2040 roku ogromne roczniki urodzone po II wojnie światowej (\"baby boom\" lat 1947-1949 i 1971-1974) wejdą w pełni do grupy poprodukcyjnej, podczas gdy dalszy spadek dzietności oznacza malejącą grupę 15-64. **Wynik: wskaźnik w 2040 będzie znacznie WYŻSZY niż w 2015**, a nie niższy - stwierdzenie jest fałszywe.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez mechanizm japońskiej przemiany demograficznej\n\n**Stwierdzenie 1 - weryfikacja:** Podaż siły roboczej zależy od bezwzględnej liczby osób w wieku produkcyjnym. Japonia osiągnęła szczyt liczby ludności ogółem ok. 2008 roku. W podziale na te trzy momenty na piramidzie, środkowe pasy (grupy 15-19 do 60-64) muszą być najszersze w 2015, bo kolejne prognozy to wyłącznie starzenie i kurczenie. **Potwierdzenie: PRAWDA.**\n\n**Stwierdzenie 2 - weryfikacja:** Można też odwołać się do eliminacji: gdyby mężczyzn 75+ było więcej niż kobiet, Japonia musiałaby mieć wyższą śmiertelność kobiet po 75. roku życia - to niemożliwe w kraju o jednym z najwyższych wskaźników długości życia kobiet na świecie. **Potwierdzenie: PRAWDA.**\n\n**Stwierdzenie 3 - weryfikacja przez piramidy:** Na piramidach widać, że pas 65+ wyraźnie rośnie z roku na rok, a pas 15-64 maleje. Licznik (65+) rośnie, mianownik (15-64) maleje → ułamek rośnie → WO rośnie. Stwierdzenie, że WO w 2040 będzie *mniejszy*, jest wprost sprzeczne z odczytem piramid. **Potwierdzenie: FAŁSZ.**\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za trzy poprawne odpowiedzi: **P, P, F** (wszystkie trzy muszą być poprawne jednocześnie)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium (w tym: 2/3 poprawne, 1/3 poprawne, brak odpowiedzi)\n> - **Akceptowane warianty:** brak - zadanie zero-jedynkowe: albo wszystkie trzy P/F są poprawne, albo 0 punktów\n> - **Uwaga:** w tym zadaniu nie ma punktów cząstkowych - \"prawie dobrze\" = 0 pkt\n\n## Wzory i referencje\n\n> 📐 **Współczynnik obciążenia demograficznego ludnością poprodukcyjną:**\n> \\[WO_{pop} = \\frac{\\text{liczba osób w wieku 65+}}{\\text{liczba osób w wieku 15-64}} \\cdot 100\\]\n> Wzrost WO oznacza, że na każde 100 osób pracujących przypada coraz więcej emerytów.\n\n> 📊 **Współczynnik feminizacji i maskulinizacji:**\n> \\[W_f = \\frac{K}{M} \\cdot 100, \\quad W_m = \\frac{M}{K} \\cdot 100\\]\n> gdzie \\(K\\) - liczba kobiet, \\(M\\) - liczba mężczyzn w danej grupie wiekowej.\n> Zawsze \\(W_f + W_m \\neq 200\\) - to dwa odrębne wskaźniki, wzajemnie odwrotne.\n\n> 👥 **Podaż siły roboczej:** populacja w wieku produkcyjnym (15-64 lata lub 20-64 lata w zależności od przyjętego kryterium). W demografii japońskiej przyjmuje się 15-64 lata jako zakres aktywności zawodowej.\n\n> 🇯🇵 **Profil demograficzny Japonii (dane referencyjne):**\n> - TFR ≈ 1,2-1,4 (poniżej progu zastępowalności 2,1 od lat 70. XX w.)\n> - Oczekiwana długość życia: kobiety ≈ 87-88 lat, mężczyźni ≈ 81-82 lata\n> - Typ piramidy: silnie regresywna (\"grzyb\") - zwężona podstawa, rozbudowany wierzchołek\n> - Faza przejścia demograficznego: V (druga przemiana) - ujemny przyrost naturalny\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Stwierdzenie | Błędna ocena | Typowy błąd ucznia |\n| 1. Podaż pracy w 2015 | F zamiast P | Uczeń myli \"podaż siły roboczej\" z \"stopą aktywności zawodowej\" lub zakłada, że w przyszłości reforma emerytalna zwiększy podaż - tymczasem pytanie dotyczy bezwzględnej liczby osób w wieku produkcyjnym, którą widać na piramidzie |\n| 2. Feminizacja 75+ | F zamiast P | Uczeń nie rozróżnia \"wyższa wartość W_f niż W_m\" od \"wyższa wartość W_f niż 100\" - sądzi, że skoro W_f i W_m są do siebie odwrotne, to nie można ich porównać, lub odczytuje błędnie piramidę zakładając równą liczbę obu płci |\n| 3. WO poprodukcyjny w 2040 | P zamiast F | Uczeń zakłada, że wzrost automatyzacji lub reform emerytalnych \"obniży\" wskaźnik obciążenia - tymczasem WO to wskaźnik demograficzny (liczba osób/liczba osób), a nie ekonomiczny. Reforma nie zmieni relacji liczebności grup wiekowych |\n| 3. WO poprodukcyjny w 2040 | P zamiast F | Uczeń myli WO poprodukcyjny z WO ogólnym (który uwzględnia też dzieci 0-14) - ogólny WO może zachować się inaczej niż składowa poprodukcyjna, co wprowadza w błąd |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - mylenie podaży siły roboczej z zatrudnieniem:** \"Podaż siły roboczej\" to potencjał, czyli liczba osób w wieku produkcyjnym - odczytujemy ją z piramidy jako sumę pasków 15-64 lat. Uczniowie często myślą o \"stopie bezrobocia\" lub \"aktywności zawodowej\" i wnioskują, że w przyszłości będzie więcej pracujących dzięki automatyzacji - to nie jest to samo co demograficzna podaż pracy.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - błędne obliczenie współczynnika feminizacji:** Wskaźnik feminizacji \\(W_f = K/M \\times 100\\) MOŻE być dowolnie dużą liczbą (np. 180 kobiet na 100 mężczyzn). Wskaźnik maskulinizacji to odwrotność. Uczniowie mylą \"W_f > W_m\" z \"W_f > 100\" - to dwa różne warunki. W grupie 75+ wystarczy, że kobiet jest więcej niż mężczyzn, aby W_f > 100 > W_m, co czyni stwierdzenie 2 prawdziwym bez żadnych obliczeń.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - nie dostrzeganie, że w zadaniu nie ma punktów cząstkowych:** Za 2 poprawne odpowiedzi na 3 = 0 pkt. Uczniowie często sądzą, że \"prawie dobrze\" cokolwiek daje - nie daje. Trzeba poprawnie oznaczyć wszystkie trzy stwierdzenia.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - pozytywny scenariusz dla Japonii w 2040:** Uczeń, który wie, że Japonia prowadzi politykę pro-imigracyjną lub podnosi wiek emerytalny, może myśleć, że WO obciążenia poprodukcyjnego \"może spaść\". To błąd: piramida pokazuje stan demograficzny (kto się urodził, kto żyje), nie efekty polityki rynku pracy. Do 2040 roku roczniki japońskiego powojennego wyżu demograficznego będą miały 75-95 lat - udział grupy 65+ bezwzględnie wzrośnie.","image":"img/geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 24. (0-1)
Zadanie wykonaj na podstawie wykresów, na których przedstawiono strukturę wieku i płci
ludności Japonii w 2015 r. wraz z prognozą na 2040 r. i na 2065 r. (strona IV barwnego
materiału źródłowego).
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,
albo F - jeśli jest fałszywa.

\n
  1. Największa podaż siły roboczej na rynku pracy wystąpiła w 2015 r.
\n

P
F
2.
Na każdej z piramid ludność w wieku powyżej 75 lat charakteryzuje
się wyższą wartością współczynnika feminizacji niż współczynnika
maskulinizacji.
P
F

\n
  1. Współczynnik obciążenia demograficznego ludnością w wieku
\n

poprodukcyjnym w roku 2040 będzie mniejszy niż w roku 2015.
P
F

","answer_text_html":"

Zadanie 24. (0-1)
IV etap edukacyjny
II. Analiza i wyjaśnianie problemów
demograficznych społeczeństw.
IV etap edukacyjny
8.4) Zdający opisuje etapy rozwoju
demograficznego ludności na przykładach
z wybranych państw świata.
Zasady oceniania
1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi.
0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawne odpowiedzi
P, P, F

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Ocena |
| 1. Największa podaż siły roboczej wystąpiła w 2015 r. | P |
| 2. Na każdej z piramid ludność 75+ ma wyższy współczynnik feminizacji niż maskulinizacji | P |
| 3. Współczynnik obciążenia demograficznego ludnością poprodukcyjną w 2040 będzie mniejszy niż w 2015 | F |

\n

Sposób 1 - analiza piramid wiek/płeć + tendencje demograficzne Japonii

\n

Stwierdzenie 1 - PRAWDA

\n

Japonia od dekad przechodzi tzw. drugą przemianę demograficzną: niski TFR (ok. 1,2-1,4) i starzejące się społeczeństwo oznaczają kurczenie się grupy w wieku produkcyjnym (15-64 lata). Na piramidach z arkusza widać wyraźne zwężanie się środkowych pasów między 2015, 2040 a 2065 rokiem. Spośród tych trzech momentów w 2015 roku liczba osób w wieku produkcyjnym - a więc potencjalna podaż siły roboczej - jest najwyższa. Prognoza na 2040 i 2065 pokazuje dalszy jej spadek wynikający zarówno z emigracji pokoleń "baby boomu" do grupy poprodukcyjnej, jak i z niskiego wskaźnika dzietności ograniczającego napływ nowych roczników.

\n

Stwierdzenie 2 - PRAWDA

\n

Kobiety żyją dłużej niż mężczyźni we wszystkich społeczeństwach rozwiniętych - w Japonii oczekiwana długość życia kobiet wynosi ok. 87-88 lat, mężczyzn ok. 81-82 lata. Już od grupy 65+, a zwłaszcza 75+, liczba kobiet wyraźnie przewyższa liczbę mężczyzn. Na piramidach widać to jako dłuższy słupek kobiet w górnych pasach każdej z trzech piramid (2015, 2040, 2065). Stąd:

\n

\\[
W_f = \\frac{\\text{kobiety}}{\\text{mężczyźni}} \\cdot 100 > 100 \\quad \\text{(feminizacja)}
\\]
\\[
W_m = \\frac{\\text{mężczyźni}}{\\text{kobiety}} \\cdot 100 < 100 \\quad \\text{(maskulinizacja)}
\\]

\n

Ponieważ \\(W_f > 100 > W_m\\), stwierdzenie jest prawdziwe na każdej z trzech piramid.

\n

Stwierdzenie 3 - FAŁSZ

\n

Współczynnik obciążenia demograficznego ludnością poprodukcyjną (65+) oblicza się jako:

\n

\\[
WO_{pop} = \\frac{\\text{liczba osób 65+}}{\\text{liczba osób 15-64}} \\cdot 100
\\]

\n

Japonia jest klasycznym przykładem intensywnego starzenia się społeczeństwa. W 2015 roku WO był już wysoki (ok. 43 osób 65+ na 100 osób w wieku 15-64), ale do 2040 roku ogromne roczniki urodzone po II wojnie światowej ("baby boom" lat 1947-1949 i 1971-1974) wejdą w pełni do grupy poprodukcyjnej, podczas gdy dalszy spadek dzietności oznacza malejącą grupę 15-64. Wynik: wskaźnik w 2040 będzie znacznie WYŻSZY niż w 2015, a nie niższy - stwierdzenie jest fałszywe.

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez mechanizm japońskiej przemiany demograficznej

\n

Stwierdzenie 1 - weryfikacja: Podaż siły roboczej zależy od bezwzględnej liczby osób w wieku produkcyjnym. Japonia osiągnęła szczyt liczby ludności ogółem ok. 2008 roku. W podziale na te trzy momenty na piramidzie, środkowe pasy (grupy 15-19 do 60-64) muszą być najszersze w 2015, bo kolejne prognozy to wyłącznie starzenie i kurczenie. Potwierdzenie: PRAWDA.

\n

Stwierdzenie 2 - weryfikacja: Można też odwołać się do eliminacji: gdyby mężczyzn 75+ było więcej niż kobiet, Japonia musiałaby mieć wyższą śmiertelność kobiet po 75. roku życia - to niemożliwe w kraju o jednym z najwyższych wskaźników długości życia kobiet na świecie. Potwierdzenie: PRAWDA.

\n

Stwierdzenie 3 - weryfikacja przez piramidy: Na piramidach widać, że pas 65+ wyraźnie rośnie z roku na rok, a pas 15-64 maleje. Licznik (65+) rośnie, mianownik (15-64) maleje → ułamek rośnie → WO rośnie. Stwierdzenie, że WO w 2040 będzie mniejszy, jest wprost sprzeczne z odczytem piramid. Potwierdzenie: FAŁSZ.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24, max 1 pkt):
- 1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi: P, P, F (wszystkie trzy muszą być poprawne jednocześnie)
- 0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium (w tym: 2/3 poprawne, 1/3 poprawne, brak odpowiedzi)
- Akceptowane warianty: brak - zadanie zero-jedynkowe: albo wszystkie trzy P/F są poprawne, albo 0 punktów
- Uwaga: w tym zadaniu nie ma punktów cząstkowych - "prawie dobrze" = 0 pkt
\n

Wzory i referencje

\n
📐 Współczynnik obciążenia demograficznego ludnością poprodukcyjną:
\\[WO_{pop} = \\frac{\\text{liczba osób w wieku 65+}}{\\text{liczba osób w wieku 15-64}} \\cdot 100\\]
Wzrost WO oznacza, że na każde 100 osób pracujących przypada coraz więcej emerytów.
\n
📊 Współczynnik feminizacji i maskulinizacji:
\\[W_f = \\frac{K}{M} \\cdot 100, \\quad W_m = \\frac{M}{K} \\cdot 100\\]
gdzie \\(K\\) - liczba kobiet, \\(M\\) - liczba mężczyzn w danej grupie wiekowej.
Zawsze \\(W_f + W_m \\neq 200\\) - to dwa odrębne wskaźniki, wzajemnie odwrotne.
\n
👥 Podaż siły roboczej: populacja w wieku produkcyjnym (15-64 lata lub 20-64 lata w zależności od przyjętego kryterium). W demografii japońskiej przyjmuje się 15-64 lata jako zakres aktywności zawodowej.
\n
🇯🇵 Profil demograficzny Japonii (dane referencyjne):
- TFR ≈ 1,2-1,4 (poniżej progu zastępowalności 2,1 od lat 70. XX w.)
- Oczekiwana długość życia: kobiety ≈ 87-88 lat, mężczyźni ≈ 81-82 lata
- Typ piramidy: silnie regresywna ("grzyb") - zwężona podstawa, rozbudowany wierzchołek
- Faza przejścia demograficznego: V (druga przemiana) - ujemny przyrost naturalny
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Stwierdzenie | Błędna ocena | Typowy błąd ucznia |
| 1. Podaż pracy w 2015 | F zamiast P | Uczeń myli "podaż siły roboczej" z "stopą aktywności zawodowej" lub zakłada, że w przyszłości reforma emerytalna zwiększy podaż - tymczasem pytanie dotyczy bezwzględnej liczby osób w wieku produkcyjnym, którą widać na piramidzie |
| 2. Feminizacja 75+ | F zamiast P | Uczeń nie rozróżnia "wyższa wartość W_f niż W_m" od "wyższa wartość W_f niż 100" - sądzi, że skoro W_f i W_m są do siebie odwrotne, to nie można ich porównać, lub odczytuje błędnie piramidę zakładając równą liczbę obu płci |
| 3. WO poprodukcyjny w 2040 | P zamiast F | Uczeń zakłada, że wzrost automatyzacji lub reform emerytalnych "obniży" wskaźnik obciążenia - tymczasem WO to wskaźnik demograficzny (liczba osób/liczba osób), a nie ekonomiczny. Reforma nie zmieni relacji liczebności grup wiekowych |
| 3. WO poprodukcyjny w 2040 | P zamiast F | Uczeń myli WO poprodukcyjny z WO ogólnym (który uwzględnia też dzieci 0-14) - ogólny WO może zachować się inaczej niż składowa poprodukcyjna, co wprowadza w błąd |

\n

Typowe pułapki i częste błędy uczniów

\n
⚠️ Pułapka 1 - mylenie podaży siły roboczej z zatrudnieniem: "Podaż siły roboczej" to potencjał, czyli liczba osób w wieku produkcyjnym - odczytujemy ją z piramidy jako sumę pasków 15-64 lat. Uczniowie często myślą o "stopie bezrobocia" lub "aktywności zawodowej" i wnioskują, że w przyszłości będzie więcej pracujących dzięki automatyzacji - to nie jest to samo co demograficzna podaż pracy.
\n
⚠️ Pułapka 2 - błędne obliczenie współczynnika feminizacji: Wskaźnik feminizacji \\(W_f = K/M \\times 100\\) MOŻE być dowolnie dużą liczbą (np. 180 kobiet na 100 mężczyzn). Wskaźnik maskulinizacji to odwrotność. Uczniowie mylą "W_f > W_m" z "W_f > 100" - to dwa różne warunki. W grupie 75+ wystarczy, że kobiet jest więcej niż mężczyzn, aby W_f > 100 > W_m, co czyni stwierdzenie 2 prawdziwym bez żadnych obliczeń.
\n
⚠️ Pułapka 3 - nie dostrzeganie, że w zadaniu nie ma punktów cząstkowych: Za 2 poprawne odpowiedzi na 3 = 0 pkt. Uczniowie często sądzą, że "prawie dobrze" cokolwiek daje - nie daje. Trzeba poprawnie oznaczyć wszystkie trzy stwierdzenia.
\n
⚠️ Pułapka 4 - pozytywny scenariusz dla Japonii w 2040: Uczeń, który wie, że Japonia prowadzi politykę pro-imigracyjną lub podnosi wiek emerytalny, może myśleć, że WO obciążenia poprodukcyjnego "może spaść". To błąd: piramida pokazuje stan demograficzny (kto się urodził, kto żyje), nie efekty polityki rynku pracy. Do 2040 roku roczniki japońskiego powojennego wyżu demograficznego będą miały 75-95 lat - udział grupy 65+ bezwzględnie wzrośnie.
"}]}