{"id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/27.2","paper_id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"27.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27.2. (0-1)\nPodaj czynnik społeczno-ekonomiczny, który w regionach uprawy ryżu wpłynął na\nrozwój typu rolnictwa przedstawionego na fotografii 2. Uzasadnij wpływ tego czynnika\nna typ rolnictwa, do którego odnosi się ta fotografia.\nCzynnik:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27.2. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego, życia\ni gospodarki człowieka oraz wzajemnych\npowiązań i zależności w systemie\nczłowiek - przyroda - gospodarka.\nIV etap edukacyjny\n9.2) Zdający wykazuje zależności między\nrodzajami produkcji rolnej a […]\nrozmieszczeniem ludności oraz\ncharakteryzuje różne typy rolnictwa na\nświecie.\nZakres podstawowy\n2.3) Zdający opisuje główne obszary upraw\n[…] na świecie, wyjaśnia ich zróżnicowanie\nprzestrzenne.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnego czynnika wraz z uzasadnieniem.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\nCzynnik: Duże zasoby pracy.\nUzasadnienie: Umożliwiają uprawę rośliny wymagającej wysokiego nakładu pracy.\nCzynnik: Duża gęstość zaludnienia.\nUzasadnienie: Wymusza intensywność gospodarowania wobec dużego zapotrzebowania na\nżywność.\nCzynnik: Niski poziom rozwoju gospodarczego.\nUzasadnienie: Ogranicza stosowanie maszyn rolniczych (mechanizację) ze względu na\nwysokie koszty.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Czynnik:** Duże zasoby pracy (lub: duża gęstość zaludnienia / niski poziom rozwoju gospodarczego)\n\n**Uzasadnienie (przykład):** Duże zasoby pracy umożliwiają uprawę ryżu metodą pracochłonną - ręczne sadzenie, pielęgnacja i zbiór rośliny wymagającej bardzo wysokiego nakładu pracy na każdym etapie produkcji, co jest charakterystyczne dla tradycyjnego, intensywnego rolnictwa krajów rozwijających się.\n\n## Sposób 1 - analiza przez powiązanie czynnika z cechą rolnictwa\n\n**Krok 1 - zidentyfikuj, co pokazuje fotografia 2.**\nFotografia 2 przedstawia tradycyjną, pracochłonną uprawę ryżu - pola tarasowe z ręczną pielęgnacją, brak widocznych maszyn rolniczych. To cechy rolnictwa **intensywnego pracochłonnego**, typowego dla gęsto zaludnionych obszarów Azji Południowej i Południowo-Wschodniej (Bangladesz, Wietnam, Chiny południe, Indie).\n\n**Krok 2 - wybierz jeden konkretny czynnik społeczno-ekonomiczny.**\nTrzy ścieżki są akceptowane przez klucz CKE:\n\n- **Duże zasoby pracy** → ryż wymaga nawet kilkudziesięciu dni roboczych na 1 ha (sadzenie po jednym źdźble, chwastowanie, koszenie). Tam, gdzie siła robocza jest tania i liczna, taki nakład jest ekonomicznie opłacalny.\n- **Duża gęstość zaludnienia** → gdy na małym obszarze mieszka bardzo dużo ludzi, rośnie presja na żywność. Odpowiedzią jest intensyfikacja: maksymalizacja plonów z każdego hektara, nawet kosztem ogromnego nakładu pracy.\n- **Niski poziom rozwoju gospodarczego** → tam, gdzie rolnicy nie mają środków na zakup kombajnów, ciągników i nawadniania mechanicznego, praca ludzka zastępuje kapitał. Mechanizacja jest niedostępna ze względu na koszt.\n\n**Krok 3 - połącz czynnik z uzasadnieniem w formie przyczyna → skutek.**\n> Czynnik: Duże zasoby pracy.\n> Uzasadnienie: Umożliwiają intensywną, pracochłonną uprawę ryżu - rośliny wymagającej wysokiego nakładu pracy przy sadzeniu, nawadnianiu i zbiorach, co eliminuje konieczność kosztownej mechanizacji.\n\n**Wynik:** 1 punkt za czynnik + spójne uzasadnienie.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację czynników fizycznogeograficznych\n\nZadanie wyraźnie wymaga **czynnika społeczno-ekonomicznego** - nie fizycznogeograficznego. Typowy błąd to podanie klimatu lub rzeźby terenu (np. \"monsun umożliwia uprawę ryżu\" albo \"tarasy na stokach\"). To czynniki przyrodnicze, które nie będą punktowane.\n\nSprawdzamy spójność:\n- \"Duże zasoby pracy\" → kategoria: demografia/społeczna ✅ (czynnik społeczno-ekonomiczny).\n- \"Duża gęstość zaludnienia\" → kategoria: demografia ✅.\n- \"Niski poziom rozwoju\" → kategoria: ekonomiczna ✅.\n- \"Klimat monsunowy\" → kategoria: przyrodnicza ❌ - nie odpowiada na pytanie.\n- \"Obecność dużych rzek\" → kategoria: przyrodnicza ❌ - nie odpowiada na pytanie.\n\nWeryfikacja potwierdza: odpowiedź musi dotyczyć wyłącznie sfery społeczno-ekonomicznej.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 27.2, max 1 pkt):**\n>\n> - **1 pkt** - za podanie **poprawnego czynnika społeczno-ekonomicznego wraz z uzasadnieniem** pokazującym, dlaczego ten czynnik wpłynął na dany typ rolnictwa.\n> - **0 pkt** - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium (brak uzasadnienia, błędny czynnik, czynnik przyrodniczy zamiast społeczno-ekonomicznego).\n>\n> **Akceptowane warianty czynnika + uzasadnienia:**\n> - Czynnik: **Duże zasoby pracy** → Uzasadnienie: umożliwiają uprawę rośliny wymagającej wysokiego nakładu pracy.\n> - Czynnik: **Duża gęstość zaludnienia** → Uzasadnienie: wymusza intensywność gospodarowania wobec dużego zapotrzebowania na żywność.\n> - Czynnik: **Niski poziom rozwoju gospodarczego** → Uzasadnienie: ogranicza stosowanie maszyn rolniczych (mechanizację) ze względu na wysokie koszty.\n>\n> **Wykluczone:** odpowiedź zawierająca wyłącznie czynnik bez uzasadnienia; podanie czynnika przyrodniczego (klimat, rzeźba terenu, wody); uzasadnienie niezwiązane z podanym czynnikiem.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wystarczy wiedza z działu **geografia gospodarcza i rolnictwo** (typy rolnictwa, intensywność produkcji rolnej).\n\n> 🌾 **Intensywność rolnictwa** - intensywne pracochłonne: wysoki nakład pracy ludzkiej na jednostkę powierzchni, niski nakład kapitałowy; typowe dla gęsto zaludnionych krajów rozwijających się (Azja Pd. i Pd-Wsch.). Przeciwieństwo: intensywne kapitałochłonne (Holandia, USA) lub ekstensywne (ranching Ameryki Łacińskiej).\n\n> 📊 **Struktura zatrudnienia (Sektor I)** - w krajach z dużym udziałem rolnictwa (sektor I) i niskim PKB/c, mechanizacja jest ograniczona; praca ludzka dominuje nad kapitałem.\n\n> 👥 **TFR i gęstość zaludnienia**: Bangladesz ≈ 1 100 osób/km², Wietnam ≈ 280 osób/km². Wysoka gęstość → presja na intensyfikację produkcji żywności z ograniczonej powierzchni gruntów ornych.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nTo zadanie otwarte - nie ma opcji A/B/C/D. Sekcja rozbudowana poniżej jako \"Typowe pułapki\".\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - podanie czynnika przyrodniczego zamiast społeczno-ekonomicznego.** Zadanie wyraźnie pyta o czynnik **społeczno-ekonomiczny**. Klimat monsunowy, wysoka temperatura i wilgotność, tereny zalewowe - to czynniki przyrodnicze, które wyjaśniają *dlaczego ryż tu rośnie*, ale **nie odpowiadają na pytanie** o typ rolnictwa (pracochłonne vs. zmechanizowane). Takie odpowiedzi otrzymają 0 pkt.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - podanie czynnika bez uzasadnienia.** Samo napisanie \"Czynnik: duże zasoby pracy\" bez uzasadnienia, *dlaczego* ten czynnik prowadzi do danego typu rolnictwa, nie wystarczy do zdobycia punktu. Klucz CKE wymaga **czynnika + uzasadnienia** - oba elementy są konieczne.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - rozłączenie czynnika od uzasadnienia.** Błąd polega na podaniu jednego czynnika (np. \"duże zasoby pracy\"), a w uzasadnieniu opisaniu czegoś innego (np. \"ze względu na brak pieniędzy\" - co pasuje do czynnika \"niski poziom rozwoju\"). Czynnik i uzasadnienie muszą tworzyć spójną logicznie parę przyczyna → skutek.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - zbyt ogólne uzasadnienie.** Sformułowanie \"bo tak jest w tych krajach\" albo \"bo ryż wymaga dużo wody\" to odpowiedzi ogólnikowe, niepowiązane z typem rolnictwa (pracochłonność, brak mechanizacji). Uzasadnienie musi wyjaśniać **mechanizm wpływu** danego czynnika na konkretną cechę rolnictwa widoczną na fotografii.","image":"img/geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-27.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 27.2. (0-1)
Podaj czynnik społeczno-ekonomiczny, który w regionach uprawy ryżu wpłynął na
rozwój typu rolnictwa przedstawionego na fotografii 2. Uzasadnij wpływ tego czynnika
na typ rolnictwa, do którego odnosi się ta fotografia.
Czynnik:
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 27.2. (0-1)
IV etap edukacyjny
I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących
środowiska przyrodniczego, życia
i gospodarki człowieka oraz wzajemnych
powiązań i zależności w systemie
człowiek - przyroda - gospodarka.
IV etap edukacyjny
9.2) Zdający wykazuje zależności między
rodzajami produkcji rolnej a […]
rozmieszczeniem ludności oraz
charakteryzuje różne typy rolnictwa na
świecie.
Zakres podstawowy
2.3) Zdający opisuje główne obszary upraw
[…] na świecie, wyjaśnia ich zróżnicowanie
przestrzenne.
Zasady oceniania
1 pkt - za podanie poprawnego czynnika wraz z uzasadnieniem.
0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Przykładowe odpowiedzi
Czynnik: Duże zasoby pracy.
Uzasadnienie: Umożliwiają uprawę rośliny wymagającej wysokiego nakładu pracy.
Czynnik: Duża gęstość zaludnienia.
Uzasadnienie: Wymusza intensywność gospodarowania wobec dużego zapotrzebowania na
żywność.
Czynnik: Niski poziom rozwoju gospodarczego.
Uzasadnienie: Ogranicza stosowanie maszyn rolniczych (mechanizację) ze względu na
wysokie koszty.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Czynnik: Duże zasoby pracy (lub: duża gęstość zaludnienia / niski poziom rozwoju gospodarczego)

\n

Uzasadnienie (przykład): Duże zasoby pracy umożliwiają uprawę ryżu metodą pracochłonną - ręczne sadzenie, pielęgnacja i zbiór rośliny wymagającej bardzo wysokiego nakładu pracy na każdym etapie produkcji, co jest charakterystyczne dla tradycyjnego, intensywnego rolnictwa krajów rozwijających się.

\n

Sposób 1 - analiza przez powiązanie czynnika z cechą rolnictwa

\n

Krok 1 - zidentyfikuj, co pokazuje fotografia 2.
Fotografia 2 przedstawia tradycyjną, pracochłonną uprawę ryżu - pola tarasowe z ręczną pielęgnacją, brak widocznych maszyn rolniczych. To cechy rolnictwa intensywnego pracochłonnego, typowego dla gęsto zaludnionych obszarów Azji Południowej i Południowo-Wschodniej (Bangladesz, Wietnam, Chiny południe, Indie).

\n

Krok 2 - wybierz jeden konkretny czynnik społeczno-ekonomiczny.
Trzy ścieżki są akceptowane przez klucz CKE:

\n\n

Krok 3 - połącz czynnik z uzasadnieniem w formie przyczyna → skutek.

\n
Czynnik: Duże zasoby pracy.
Uzasadnienie: Umożliwiają intensywną, pracochłonną uprawę ryżu - rośliny wymagającej wysokiego nakładu pracy przy sadzeniu, nawadnianiu i zbiorach, co eliminuje konieczność kosztownej mechanizacji.
\n

Wynik: 1 punkt za czynnik + spójne uzasadnienie.

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację czynników fizycznogeograficznych

\n

Zadanie wyraźnie wymaga czynnika społeczno-ekonomicznego - nie fizycznogeograficznego. Typowy błąd to podanie klimatu lub rzeźby terenu (np. "monsun umożliwia uprawę ryżu" albo "tarasy na stokach"). To czynniki przyrodnicze, które nie będą punktowane.

\n

Sprawdzamy spójność:

\n\n

Weryfikacja potwierdza: odpowiedź musi dotyczyć wyłącznie sfery społeczno-ekonomicznej.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 27.2, max 1 pkt):

- 1 pkt - za podanie poprawnego czynnika społeczno-ekonomicznego wraz z uzasadnieniem pokazującym, dlaczego ten czynnik wpłynął na dany typ rolnictwa.
- 0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium (brak uzasadnienia, błędny czynnik, czynnik przyrodniczy zamiast społeczno-ekonomicznego).

Akceptowane warianty czynnika + uzasadnienia:
- Czynnik: Duże zasoby pracy → Uzasadnienie: umożliwiają uprawę rośliny wymagającej wysokiego nakładu pracy.
- Czynnik: Duża gęstość zaludnienia → Uzasadnienie: wymusza intensywność gospodarowania wobec dużego zapotrzebowania na żywność.
- Czynnik: Niski poziom rozwoju gospodarczego → Uzasadnienie: ogranicza stosowanie maszyn rolniczych (mechanizację) ze względu na wysokie koszty.

Wykluczone: odpowiedź zawierająca wyłącznie czynnik bez uzasadnienia; podanie czynnika przyrodniczego (klimat, rzeźba terenu, wody); uzasadnienie niezwiązane z podanym czynnikiem.
\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wystarczy wiedza z działu geografia gospodarcza i rolnictwo (typy rolnictwa, intensywność produkcji rolnej).

\n
🌾 Intensywność rolnictwa - intensywne pracochłonne: wysoki nakład pracy ludzkiej na jednostkę powierzchni, niski nakład kapitałowy; typowe dla gęsto zaludnionych krajów rozwijających się (Azja Pd. i Pd-Wsch.). Przeciwieństwo: intensywne kapitałochłonne (Holandia, USA) lub ekstensywne (ranching Ameryki Łacińskiej).
\n
📊 Struktura zatrudnienia (Sektor I) - w krajach z dużym udziałem rolnictwa (sektor I) i niskim PKB/c, mechanizacja jest ograniczona; praca ludzka dominuje nad kapitałem.
\n
👥 TFR i gęstość zaludnienia: Bangladesz ≈ 1 100 osób/km², Wietnam ≈ 280 osób/km². Wysoka gęstość → presja na intensyfikację produkcji żywności z ograniczonej powierzchni gruntów ornych.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

To zadanie otwarte - nie ma opcji A/B/C/D. Sekcja rozbudowana poniżej jako "Typowe pułapki".

\n

Typowe pułapki i częste błędy uczniów

\n
⚠️ Pułapka 1 - podanie czynnika przyrodniczego zamiast społeczno-ekonomicznego. Zadanie wyraźnie pyta o czynnik społeczno-ekonomiczny. Klimat monsunowy, wysoka temperatura i wilgotność, tereny zalewowe - to czynniki przyrodnicze, które wyjaśniają dlaczego ryż tu rośnie, ale nie odpowiadają na pytanie o typ rolnictwa (pracochłonne vs. zmechanizowane). Takie odpowiedzi otrzymają 0 pkt.
\n
⚠️ Pułapka 2 - podanie czynnika bez uzasadnienia. Samo napisanie "Czynnik: duże zasoby pracy" bez uzasadnienia, dlaczego ten czynnik prowadzi do danego typu rolnictwa, nie wystarczy do zdobycia punktu. Klucz CKE wymaga czynnika + uzasadnienia - oba elementy są konieczne.
\n
⚠️ Pułapka 3 - rozłączenie czynnika od uzasadnienia. Błąd polega na podaniu jednego czynnika (np. "duże zasoby pracy"), a w uzasadnieniu opisaniu czegoś innego (np. "ze względu na brak pieniędzy" - co pasuje do czynnika "niski poziom rozwoju"). Czynnik i uzasadnienie muszą tworzyć spójną logicznie parę przyczyna → skutek.
\n
⚠️ Pułapka 4 - zbyt ogólne uzasadnienie. Sformułowanie "bo tak jest w tych krajach" albo "bo ryż wymaga dużo wody" to odpowiedzi ogólnikowe, niepowiązane z typem rolnictwa (pracochłonność, brak mechanizacji). Uzasadnienie musi wyjaśniać mechanizm wpływu danego czynnika na konkretną cechę rolnictwa widoczną na fotografii.
"}]}