{"id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/30.1","paper_id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"30.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 30.1. (0-1)\nPoniżej wymieniono czynniki, które mają wpływ na bilans energetyczny województw w Polsce.\nA. Liczne elektrownie cieplne o różnej mocy opalane węglem kamiennym oraz występowanie\nbogatych złóż ważnego w Polsce surowca energetycznego.\nB. Liczne elektrownie wodne zlokalizowane na rzekach o dużych spadkach oraz dwie\nelektrownie szczytowo-pompowe.\nC. Funkcjonowanie największej w Polsce elektrowni cieplnej opalanej surowcem\nwydobywanym metodą odkrywkową.\nD. Zlokalizowanie dużej elektrowni cieplnej w pobliżu bazy surowcowej położonej\nw sąsiednim województwie oraz mały potencjał demograficzny województwa.\nDobierz do każdego z województw oznaczonych na mapie numerami 1-3 czynnik\nwybrany spośród oznaczonych literami A-D, przyczyniający się do powstania nadwyżek\nenergii elektrycznej w danym województwie. Wpisz poniżej przy każdym z numerów,\nktórym oznaczono województwo na mapie, właściwą literę.\n1\n2\n3","answer":null,"answer_text":"Zadanie 30.1. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej […].\nIV etap edukacyjny\n1.5) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe […] między\nwybranymi elementami środowiska\nprzyrodniczego i społeczno-gospodarczego\n[…].\n12.3) Zdający wskazuje obszary\nwystępowania podstawowych zasobów\nnaturalnych […].\n12.4) Zdający porównuje wielkość\ni strukturę produkcji energii elektrycznej […].\nIII etap edukacyjny\n6.3) Zdający przedstawia, na podstawie\nróżnych źródeł informacji, strukturę\nwykorzystania źródeł energii w Polsce […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\n1.C, 2.D, 3.A","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1. C** - województwo łódzkie (elektrownia Bełchatów)\n**2. D** - województwo opolskie (elektrownia Opole)\n**3. A** - województwo śląskie (liczne elektrownie węglowe + złoża węgla kamiennego)\n\n## Sposób 1 - identyfikacja elektrowni przez klucz surowcowy\n\nZadanie wymaga dopasowania opisu czynnika do konkretnego województwa, wiedząc, że na mapie oznaczono trzy województwa o **największych nadwyżkach energii elektrycznej** w Polsce. Postępuj krok po kroku:\n\n**Krok 1 - zidentyfikuj czynnik C (najłatwiejszy):**\n> *„Funkcjonowanie największej w Polsce elektrowni cieplnej opalanej surowcem wydobywanym metodą odkrywkową.\"*\n\n- **Największa elektrownia cieplna w Polsce** to **Elektrownia Bełchatów** (ok. 5 GW mocy zainstalowanej).\n- Opala ją **węgiel brunatny (lignit)** wydobywany metodą **odkrywkową** - KWB Bełchatów to największa odkrywka węgla brunatnego w Europie.\n- Bełchatów leży w **województwie łódzkim**.\n- **Wniosek: 1 = C (łódzkie)**\n\n**Krok 2 - zidentyfikuj czynnik A:**\n> *„Liczne elektrownie cieplne o różnej mocy opalane węglem kamiennym oraz występowanie bogatych złóż ważnego w Polsce surowca energetycznego.\"*\n\n- **Węgiel kamienny** to surowiec, którego główne złoża w Polsce leżą na **Górnym Śląsku** (Górnośląskie Zagłębie Węglowe).\n- W **województwie śląskim** funkcjonuje szereg elektrowni i elektrociepłowni opalanych węglem kamiennym (m.in. Jaworzno, Łaziska, Rybnik, Tychy), a samo województwo jest centrum wydobycia tego surowca.\n- **Wniosek: 3 = A (śląskie)**\n\n**Krok 3 - zidentyfikuj czynnik D (eliminacyjnie):**\n> *„Zlokalizowanie dużej elektrowni cieplnej w pobliżu bazy surowcowej położonej w sąsiednim województwie oraz mały potencjał demograficzny województwa.\"*\n\n- Po przypisaniu C i A, czynnik D musi trafić do trzeciego województwa z nadwyżką.\n- **Elektrownia Opole** (jedna z największych w Polsce, ok. 3,5 GW po rozbudowie) leży w **województwie opolskim**, ale korzysta z węgla kamiennego dostarczanego z Górnośląskiego Zagłębia Węglowego - czyli z **sąsiedniego województwa śląskiego**.\n- Opolskie to jedno z najmniejszych i najsłabiej zaludnionych województw w Polsce - **mały potencjał demograficzny** oznacza małe wewnętrzne zużycie energii, co sprzyja eksportowi nadwyżki do sieci krajowej.\n- **Wniosek: 2 = D (opolskie)**\n\n**Wynik końcowy:**\n- **1 = C**, **2 = D**, **3 = A**\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację i logikę bilansu\n\nSprawdzamy, czy przypisanie jest wewnętrznie spójne, analizując opcję B, której nie przypisano.\n\n**Czynnik B** mówi o licznych elektrowniach wodnych na rzekach o dużych spadkach + dwie elektrownie szczytowo-pompowe. To opis pasujący np. do **województwa dolnośląskiego** (Sudety, kaskada rzek górskich) lub **podkarpackiego** (Solina). Żadne z tych województw nie plasuje się jednak wśród trzech największych eksporterów energii w Polsce - ich moc zainstalowana w wodzie jest nieporównywalnie mniejsza niż Bełchatów czy Opole. Czynnik B pozostaje nieprzypisany - to potwierdza, że odpowiedzi 1=C, 2=D, 3=A są jedynym spójnym rozwiązaniem.\n\nDodatkowa weryfikacja logiczna:\n- Łódzkie bez Bełchatowa nie miałoby żadnego powodu do nadwyżki (mała własna baza surowcowa).\n- Opolskie ma naprawdę niskie zużycie energii przy dużej mocy wytwórczej - saldo eksportowe jest wysokie.\n- Śląskie wytwarza ogromne ilości energii, choć samo jest dużym konsumentem - nadwyżka powstaje z powodu liczby i mocy elektrowni.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 30.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za trzy poprawne odpowiedzi: 1.C, 2.D, 3.A (jednocześnie wszystkie trzy).\n> - **0 pkt** - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium - w tym za odpowiedź niepełną (np. tylko 2 z 3 dopasowań prawidłowych).\n> - **Akceptowane warianty:** brak - klucz podaje jedną jednoznaczną kombinację.\n> - **Wykluczone:** każda inna kombinacja, odpowiedź niepełna, zapis samych liter bez numerów.\n\n⚠️ Zadanie jest za **1 punkt i nie ma punktowania cząstkowego** - albo wszystkie trzy poprawne, albo 0. Nie ma „czegoś za 2 z 3\".\n\n## Wzory i referencje (jeśli używane)\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wymagana jest:\n\n> 🏭 **Wiedza o polskiej energetyce** - lokalizacja kluczowych elektrowni cieplnych:\n> - **Bełchatów** (łódzkie) - największa elektrownia cieplna w Polsce i w UE, węgiel brunatny z odkrywki KWB Bełchatów.\n> - **Opole** (opolskie) - jedna z największych elektrowni w Polsce (ok. 3,5 GW), węgiel kamienny z Górnego Śląska (sąsiednie województwo śląskie).\n> - **Elektrownie śląskie** (śląskie) - kilkanaście elektrowni i elektrociepłowni opalanych węglem kamiennym wydobywanym lokalnie (GZW).\n\n> 🗺️ **Podział administracyjny Polski** - umiejętność identyfikacji województw na mapie i wiedza o ich granicach (opolskie graniczy z śląskim → dostęp do węgla kamiennego z sąsiedniego woj.).\n\n> 📊 **Bilans energetyczny** - województwo ma nadwyżkę, gdy moc wytwórcza przewyższa lokalne zużycie. Mały potencjał demograficzny = mało odbiorców energii → większa nadwyżka eksportowana do KSE.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędne przypisanie | Czynnik | Dlaczego to błąd |\n| 1 = A (śląskie do miejsca 1) | Węgiel kamienny | Bełchatów leży w łódzkim, nie śląskim; surowiec Bełchatowa to lignit (odkrywka), nie węgiel kamienny |\n| 1 = D | Mały potencjał demograficzny | Łódzkie jest dużym, gęsto zaludnionym województwem - opis „mały potencjał demograficzny\" dotyczy opolskiego |\n| 2 = A | Liczne elektrownie + złoża węgla kamiennego | Opolskie nie posiada własnych złóż węgla kamiennego - dostarcza go sąsiednie śląskie; czynnik A wyraźnie mówi o \"bogatych złożach w danym województwie\" |\n| 3 = B | Elektrownie wodne + szczytowo-pompowe | Śląskie nie jest liderem energetyki wodnej; jego przewaga to energetyka cieplna węglowa |\n| 3 = C | Odkrywka | Bełchatów (odkrywka) to łódzkie, nie śląskie |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1: Mylenie węgla kamiennego z węglem brunatnym.** Czynnik A mówi o węglu kamiennym (śląskie/małopolskie), czynnik C - o surowcu wydobywanym odkrywkowo, czyli **węglu brunatnym** (łódzkie, Bełchatów). Uczeń, który nie zna różnicy w metodzie wydobycia, może zamienić A i C.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2: Przypisywanie Bełchatowa do śląskiego.** Elektrownia Bełchatów leży w okolicach Bełchatowa (woj. łódzkie), nie na Śląsku. To nie jest elektrownia węgla kamiennego - opala ją węgiel brunatny z odkrywki. Uczniowie kojarzą \"wielka elektrownia węglowa\" → automatycznie Śląsk, co jest błędem.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3: Pominięcie wskazówki o \"sąsiednim województwie\" w czynniku D.** Kluczowy element opisu D to właśnie informacja, że baza surowcowa (węgiel kamienny) leży **poza województwem**, w sąsiednim - to jednoznacznie wskazuje na opolskie (surowiec ze śląskiego). Uczeń, który nie uważnie czyta, może przypisać D do śląskiego (bo tam jest węgiel).\n\n> ⚠️ **Pułapka 4: Brak punktu za 2 z 3 poprawnych.** Zadanie jest \"wszystko albo nic\" - 1 punkt wyłącznie za komplet trzech poprawnych dopasowań. Ucząc się do matury, nie można zostawiać żadnego numeru pustego - trzeba dopasować wszystkie trzy, nawet jeśli jedno wydaje się niepewne.","image":"img/geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-30.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 30.1. (0-1)
Poniżej wymieniono czynniki, które mają wpływ na bilans energetyczny województw w Polsce.
A. Liczne elektrownie cieplne o różnej mocy opalane węglem kamiennym oraz występowanie
bogatych złóż ważnego w Polsce surowca energetycznego.
B. Liczne elektrownie wodne zlokalizowane na rzekach o dużych spadkach oraz dwie
elektrownie szczytowo-pompowe.
C. Funkcjonowanie największej w Polsce elektrowni cieplnej opalanej surowcem
wydobywanym metodą odkrywkową.
D. Zlokalizowanie dużej elektrowni cieplnej w pobliżu bazy surowcowej położonej
w sąsiednim województwie oraz mały potencjał demograficzny województwa.
Dobierz do każdego z województw oznaczonych na mapie numerami 1-3 czynnik
wybrany spośród oznaczonych literami A-D, przyczyniający się do powstania nadwyżek
energii elektrycznej w danym województwie. Wpisz poniżej przy każdym z numerów,
którym oznaczono województwo na mapie, właściwą literę.
1
2
3

","answer_text_html":"

Zadanie 30.1. (0-1)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji na podstawie
różnych źródeł informacji geograficznej […].
IV etap edukacyjny
1.5) Zdający formułuje zależności
przyczynowo-skutkowe […] między
wybranymi elementami środowiska
przyrodniczego i społeczno-gospodarczego
[…].
12.3) Zdający wskazuje obszary
występowania podstawowych zasobów
naturalnych […].
12.4) Zdający porównuje wielkość
i strukturę produkcji energii elektrycznej […].
III etap edukacyjny
6.3) Zdający przedstawia, na podstawie
różnych źródeł informacji, strukturę
wykorzystania źródeł energii w Polsce […].
Zasady oceniania
1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi.
0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawne odpowiedzi
1.C, 2.D, 3.A

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

1. C - województwo łódzkie (elektrownia Bełchatów)
2. D - województwo opolskie (elektrownia Opole)
3. A - województwo śląskie (liczne elektrownie węglowe + złoża węgla kamiennego)

\n

Sposób 1 - identyfikacja elektrowni przez klucz surowcowy

\n

Zadanie wymaga dopasowania opisu czynnika do konkretnego województwa, wiedząc, że na mapie oznaczono trzy województwa o największych nadwyżkach energii elektrycznej w Polsce. Postępuj krok po kroku:

\n

Krok 1 - zidentyfikuj czynnik C (najłatwiejszy):

\n
„Funkcjonowanie największej w Polsce elektrowni cieplnej opalanej surowcem wydobywanym metodą odkrywkową."
\n\n

Krok 2 - zidentyfikuj czynnik A:

\n
„Liczne elektrownie cieplne o różnej mocy opalane węglem kamiennym oraz występowanie bogatych złóż ważnego w Polsce surowca energetycznego."
\n\n

Krok 3 - zidentyfikuj czynnik D (eliminacyjnie):

\n
„Zlokalizowanie dużej elektrowni cieplnej w pobliżu bazy surowcowej położonej w sąsiednim województwie oraz mały potencjał demograficzny województwa."
\n\n

Wynik końcowy:

\n\n

Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację i logikę bilansu

\n

Sprawdzamy, czy przypisanie jest wewnętrznie spójne, analizując opcję B, której nie przypisano.

\n

Czynnik B mówi o licznych elektrowniach wodnych na rzekach o dużych spadkach + dwie elektrownie szczytowo-pompowe. To opis pasujący np. do województwa dolnośląskiego (Sudety, kaskada rzek górskich) lub podkarpackiego (Solina). Żadne z tych województw nie plasuje się jednak wśród trzech największych eksporterów energii w Polsce - ich moc zainstalowana w wodzie jest nieporównywalnie mniejsza niż Bełchatów czy Opole. Czynnik B pozostaje nieprzypisany - to potwierdza, że odpowiedzi 1=C, 2=D, 3=A są jedynym spójnym rozwiązaniem.

\n

Dodatkowa weryfikacja logiczna:

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 30.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi: 1.C, 2.D, 3.A (jednocześnie wszystkie trzy).
- 0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium - w tym za odpowiedź niepełną (np. tylko 2 z 3 dopasowań prawidłowych).
- Akceptowane warianty: brak - klucz podaje jedną jednoznaczną kombinację.
- Wykluczone: każda inna kombinacja, odpowiedź niepełna, zapis samych liter bez numerów.
\n

⚠️ Zadanie jest za 1 punkt i nie ma punktowania cząstkowego - albo wszystkie trzy poprawne, albo 0. Nie ma „czegoś za 2 z 3".

\n

Wzory i referencje (jeśli używane)

\n

W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wymagana jest:

\n
🏭 Wiedza o polskiej energetyce - lokalizacja kluczowych elektrowni cieplnych:
- Bełchatów (łódzkie) - największa elektrownia cieplna w Polsce i w UE, węgiel brunatny z odkrywki KWB Bełchatów.
- Opole (opolskie) - jedna z największych elektrowni w Polsce (ok. 3,5 GW), węgiel kamienny z Górnego Śląska (sąsiednie województwo śląskie).
- Elektrownie śląskie (śląskie) - kilkanaście elektrowni i elektrociepłowni opalanych węglem kamiennym wydobywanym lokalnie (GZW).
\n
🗺️ Podział administracyjny Polski - umiejętność identyfikacji województw na mapie i wiedza o ich granicach (opolskie graniczy z śląskim → dostęp do węgla kamiennego z sąsiedniego woj.).
\n
📊 Bilans energetyczny - województwo ma nadwyżkę, gdy moc wytwórcza przewyższa lokalne zużycie. Mały potencjał demograficzny = mało odbiorców energii → większa nadwyżka eksportowana do KSE.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędne przypisanie | Czynnik | Dlaczego to błąd |
| 1 = A (śląskie do miejsca 1) | Węgiel kamienny | Bełchatów leży w łódzkim, nie śląskim; surowiec Bełchatowa to lignit (odkrywka), nie węgiel kamienny |
| 1 = D | Mały potencjał demograficzny | Łódzkie jest dużym, gęsto zaludnionym województwem - opis „mały potencjał demograficzny" dotyczy opolskiego |
| 2 = A | Liczne elektrownie + złoża węgla kamiennego | Opolskie nie posiada własnych złóż węgla kamiennego - dostarcza go sąsiednie śląskie; czynnik A wyraźnie mówi o "bogatych złożach w danym województwie" |
| 3 = B | Elektrownie wodne + szczytowo-pompowe | Śląskie nie jest liderem energetyki wodnej; jego przewaga to energetyka cieplna węglowa |
| 3 = C | Odkrywka | Bełchatów (odkrywka) to łódzkie, nie śląskie |

\n

Typowe pułapki i częste błędy uczniów

\n
⚠️ Pułapka 1: Mylenie węgla kamiennego z węglem brunatnym. Czynnik A mówi o węglu kamiennym (śląskie/małopolskie), czynnik C - o surowcu wydobywanym odkrywkowo, czyli węglu brunatnym (łódzkie, Bełchatów). Uczeń, który nie zna różnicy w metodzie wydobycia, może zamienić A i C.
\n
⚠️ Pułapka 2: Przypisywanie Bełchatowa do śląskiego. Elektrownia Bełchatów leży w okolicach Bełchatowa (woj. łódzkie), nie na Śląsku. To nie jest elektrownia węgla kamiennego - opala ją węgiel brunatny z odkrywki. Uczniowie kojarzą "wielka elektrownia węglowa" → automatycznie Śląsk, co jest błędem.
\n
⚠️ Pułapka 3: Pominięcie wskazówki o "sąsiednim województwie" w czynniku D. Kluczowy element opisu D to właśnie informacja, że baza surowcowa (węgiel kamienny) leży poza województwem, w sąsiednim - to jednoznacznie wskazuje na opolskie (surowiec ze śląskiego). Uczeń, który nie uważnie czyta, może przypisać D do śląskiego (bo tam jest węgiel).
\n
⚠️ Pułapka 4: Brak punktu za 2 z 3 poprawnych. Zadanie jest "wszystko albo nic" - 1 punkt wyłącznie za komplet trzech poprawnych dopasowań. Ucząc się do matury, nie można zostawiać żadnego numeru pustego - trzeba dopasować wszystkie trzy, nawet jeśli jedno wydaje się niepewne.
"}]}