{"id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/35.1","paper_id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"35.1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 35.1. (0-2)\nW tabeli przedstawiono udział głównych towarów w eksporcie trzech wybranych państw\nspośród zaznaczonych na mapie.\nUzupełnij tabelę. Dobierz z wymienionych poniżej nazwy państw charakteryzujących się\npodanym w tabeli udziałem głównych towarów w eksporcie. Wpisz numery, którymi te\npaństwa oznaczono na mapie.\nBoliwia Botswana Kazachstan Libia\nNigeria Wybrzeże Kości Słoniowej\nUdział głównych towarów\nw eksporcie państwa\nPaństwo\nnazwa\nnumer na\nmapie\nA\nropa naftowa - 93%\nkakao - 1%\nB\ndiamenty - 82%\nkoncentraty niklu - 5%\nC\nkakao - 42%\nowoce i orzechy - 10%\nNa podstawie: Małe tablice. Geografia, Warszawa 2017.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n34.2.\n35.1.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 35.1. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej […].\nIV etap edukacyjny\n7.3) Zdający odczytuje na mapach aktualny\npodział polityczny.\n9.13) Zdający analizuje kierunki\ngeograficzne i strukturę towarową eksportu\ni importu w wybranych państwach.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne uzupełnienie trzech wierszy w tabeli.\n1 pkt - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\nPaństwo\nnazwa\nnumer na mapie\nA\nNigeria\n3\nB\nBotswana\n4\nC\nWybrzeże Kości Słoniowej\n2\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Udział głównych towarów w eksporcie państwa | Państwo - nazwa | Państwo - numer na mapie |\n| A - ropa naftowa - 93%, kakao - 1% | Nigeria | 3 |\n| B - diamenty - 82%, koncentraty niklu - 5% | Botswana | 4 |\n| C - kakao - 42%, owoce i orzechy - 10% | Wybrzeże Kości Słoniowej | 2 |\n\n## Sposób 1 - identyfikacja przez charakterystyczny surowiec eksportowy\n\nKażdy wiersz tabeli zawiera jeden dominujący towar eksportowy, który jednoznacznie wskazuje na konkretny kraj.\n\n**Wiersz A - ropa naftowa 93%, kakao 1%**\n\nDominantą eksportu jest **ropa naftowa** (93%) - jedno z największych złóż ropy w Afryce. Nigeria jest największym producentem ropy naftowej w Afryce Subsaharyjskiej (delta Nigru, Zatoka Gwinejska). Śladowy udział kakao (1%) to \"szum\" eksportowy - kakao rzeczywiście uprawia się w południowej Nigerii, ale kompletnie nie dominuje w eksporcie. Spośród podanych państw tylko Nigeria leży w strefie Zatoki Gwinejskiej i jest wielkim eksporterem ropy. Na mapie Nigeria oznaczona numerem **3**.\n\n**Wiersz B - diamenty 82%, koncentraty niklu 5%**\n\nDiamenty (82%) jednoznacznie wskazują na **Botswanę** - kraj ten jest jednym z trzech największych producentów diamentów na świecie (kopalnie Jwaneng i Orapa). Botswana w Afryce Południowej to kraj śródlądowy, gospodarka oparta na surowcach. Koncentraty niklu to produkt poboczny wydobycia. Na mapie Botswana oznaczona numerem **4**.\n\n**Wiersz C - kakao 42%, owoce i orzechy 10%**\n\nKakao jako główny towar eksportowy (42%) i znaczący udział owoców/orzechów wskazuje jednoznacznie na **Wybrzeże Kości Słoniowej** (Côte d'Ivoire) - największego producenta i eksportera kakao na świecie (ok. 40-45% światowej produkcji). Kraj leży w Afryce Zachodniej, pas nadmorski z klimatem podzwrotnikowym sprzyjającym uprawie kakao. Na mapie oznaczone numerem **2**.\n\n## Sposób 2 - eliminacja przez wykluczenie pozostałych państw z listy\n\nLista do wyboru zawiera 6 państw: Boliwia, Botswana, Kazachstan, Libia, Nigeria, Wybrzeże Kości Słoniowej. Trzeba dobrać tylko 3.\n\n**Czego NIE ma w tabeli i dlaczego:**\n\n- **Libia** - to wielki eksporter ropy naftowej (>90% eksportu), podobnie jak Nigeria. Wiersz A mógłby pasować do Libii - ALE Libia NIE uprawia kakao, a poza tym na mapie Libia leży w Afryce Północnej (region śródziemnomorski), natomiast numer 3 odpowiada strefie Zatoki Gwinejskiej, co wyklucza Libię. Libia to czerwony ślepy zaułek - zob. sekcja pułapek.\n\n- **Kazachstan** - eksportuje głównie ropę naftową, gaz ziemny, metale (np. uranium, chrom, miedź). Brak kakao i diamentów wyklucza go ze wszystkich trzech wierszy.\n\n- **Boliwia** - eksportuje przede wszystkim gaz ziemny, cynę, cynk, soję. Brak dominacji ropy, kakao ani diamentów wyklucza ją ze wszystkich trzech wierszy.\n\nPo eliminacji zostają: **Nigeria (A)**, **Botswana (B)**, **Wybrzeże Kości Słoniowej (C)** - co jest zgodne z kluczem CKE.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 35.1, max 2 pkt):**\n>\n> - **2 pkt** - za poprawne uzupełnienie wszystkich trzech wierszy tabeli (A, B i C - zarówno nazwa państwa, jak i numer na mapie).\n> - **1 pkt** - za poprawne uzupełnienie dokładnie dwóch wierszy tabeli.\n> - **0 pkt** - za uzupełnienie tylko jednego wiersza lub odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów.\n>\n> **Akceptowane odpowiedzi:**\n> - A: Nigeria, numer 3\n> - B: Botswana, numer 4\n> - C: Wybrzeże Kości Słoniowej, numer 2\n>\n> **Wykluczone:** Libia zamiast Nigerii w wierszu A (nawet jeśli uczeń poda numer 3, musi być zgodność nazwy i numeru).\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie ma wzorów matematycznych - wystarczy znajomość geografii gospodarczej i wiedzy o surowcach mineralnych oraz produkcji rolnej poszczególnych regionów świata.\n\n> 🌍 **Wiedza gospodarcza - surowce Afryki:**\n> - **Nigeria** (Afryka Zachodnia, delta Nigru): czołowy eksporter ropy naftowej w Afryce - \"petrostate\". Ropa to ponad 90% wartości eksportu.\n> - **Botswana** (Afryka Południowa, kraj śródlądowy): jeden z 3 największych producentów diamentów na świecie. Kopalnie De Beers (Jwaneng, Orapa). Diamenty to ok. 70-85% eksportu.\n> - **Wybrzeże Kości Słoniowej** (Afryka Zachodnia, pas nadmorski): największy producent i eksporter kakao na świecie - ok. 40-45% światowej produkcji. Klimat podzwrotnikowy wilgotny (Af/Am) sprzyja uprawie.\n\n> 🌍 **Dlaczego Libia jest pułapką:** Libia też eksportuje ropę >90%, ale to kraj Afryki Północnej (strefa śródziemnomorska), nie Afryki Subsaharyjskiej. Na mapie leży w innej lokalizacji niż numer 3 (Zatoka Gwinejska). Ponadto Libia nie uprawia kakao - nawet te 1% z wiersza A wskazuje na kraj strefy tropikalnej.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędny wybór | Do wiersza | Typowy błąd ucznia |\n| Libia zamiast Nigerii | A | Uczeń wie, że Libia eksportuje ropę naftową, i mylnie przypisuje ją do wiersza A, nie sprawdzając lokalizacji na mapie ani śladowego udziału kakao. |\n| Kazachstan zamiast Botswany | B | Uczeń kojarzy Kazachstan z wydobyciem surowców mineralnych (ropa, metale), ale nie z diamentami - Kazachstan nie jest producentem diamentów. |\n| Nigeria zamiast Wybrzeża Kości Słoniowej | C | Uczeń wie, że Nigeria uprawia kakao (kraj Afryki Zachodniej, klimat tropikalny) i myli ją z Wybrzeżem Kości Słoniowej - ale Nigeria to przede wszystkim ropa (wiersz A), a nie kakao jako dominanta eksportu. |\n| Boliwia zamiast Botswany | B | Uczeń słyszy \"B\" i myśli o Boliwii - ale Boliwia eksportuje gaz ziemny, cynę, cynk, soję, nie diamenty. |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - mylenie Nigerii z Libią (ropa naftowa):**\n> Obu krajów eksport zdominowany jest przez ropę naftową. Uczeń kojarzy \"ropa = Libia\" (bardziej znana z konfliktów w mediach), a tymczasem klucz CKE wskazuje Nigerię. Rozróżnienie: wiersz A zawiera 1% kakao - Libia leży w strefie śródziemnomorskiej i kakao tam nie rośnie. Nigeria leży w Afryce Zachodniej (delta Nigru), gdzie kakao rzeczywiście jest uprawiane. Poza tym numer 3 na mapie odpowiada lokalizacji w strefie Zatoki Gwinejskiej - to Nigeria, nie Libia (Libia leżałaby na N Afryki).\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - zamiana Wybrzeża Kości Słoniowej z Nigerią (kakao):**\n> Oba kraje leżą w Afryce Zachodniej i oba uprawiają kakao. Różnica polega na SKALI: Wybrzeże Kości Słoniowej to największy eksporter kakao na świecie (42% eksportu to kakao), a Nigeria jest potęgą naftową, gdzie kakao to margines (1%). Wiersz C z kakao jako dominantą (42%) to jednoznacznie Wybrzeże Kości Słoniowej.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - wpisanie tylko nazwy państwa bez numeru (lub odwrotnie):**\n> Klucz CKE wymaga uzupełnienia OBU kolumn: nazwy AND numeru na mapie. Wpisanie samej nazwy bez numeru albo samego numeru bez nazwy prawdopodobnie nie zostanie zaliczone jako pełny wiersz. Pamiętaj - tabela ma 3 kolumny do uzupełnienia w każdym wierszu.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - nieznajomość Botswany jako producenta diamentów:**\n> Botswana to mały, śródlądowy kraj Afryki Południowej, często pomijany w nauce. Tymczasem to jeden z największych producentów diamentów na świecie - ta informacja jest standardowa dla matury rozszerzonej. Jeśli uczeń nie kojarzy Botswany z diamentami, może mylnie wstawić tu Kazachstan lub inne państwo z listy bogate w surowce.","image":"img/geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-35.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 35.1. (0-2)
W tabeli przedstawiono udział głównych towarów w eksporcie trzech wybranych państw
spośród zaznaczonych na mapie.
Uzupełnij tabelę. Dobierz z wymienionych poniżej nazwy państw charakteryzujących się
podanym w tabeli udziałem głównych towarów w eksporcie. Wpisz numery, którymi te
państwa oznaczono na mapie.
Boliwia Botswana Kazachstan Libia
Nigeria Wybrzeże Kości Słoniowej
Udział głównych towarów
w eksporcie państwa
Państwo
nazwa
numer na
mapie
A
ropa naftowa - 93%
kakao - 1%
B
diamenty - 82%
koncentraty niklu - 5%
C
kakao - 42%
owoce i orzechy - 10%
Na podstawie: Małe tablice. Geografia, Warszawa 2017.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
34.2.
35.1.
Maks. liczba pkt
1
2
Uzyskana liczba pkt
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 35.1. (0-2)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji na podstawie
różnych źródeł informacji geograficznej […].
IV etap edukacyjny
7.3) Zdający odczytuje na mapach aktualny
podział polityczny.
9.13) Zdający analizuje kierunki
geograficzne i strukturę towarową eksportu
i importu w wybranych państwach.
Zasady oceniania
2 pkt - za poprawne uzupełnienie trzech wierszy w tabeli.
1 pkt - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.
0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Poprawne odpowiedzi
Państwo
nazwa
numer na mapie
A
Nigeria
3
B
Botswana
4
C
Wybrzeże Kości Słoniowej
2
Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Udział głównych towarów w eksporcie państwa | Państwo - nazwa | Państwo - numer na mapie |
| A - ropa naftowa - 93%, kakao - 1% | Nigeria | 3 |
| B - diamenty - 82%, koncentraty niklu - 5% | Botswana | 4 |
| C - kakao - 42%, owoce i orzechy - 10% | Wybrzeże Kości Słoniowej | 2 |

\n

Sposób 1 - identyfikacja przez charakterystyczny surowiec eksportowy

\n

Każdy wiersz tabeli zawiera jeden dominujący towar eksportowy, który jednoznacznie wskazuje na konkretny kraj.

\n

Wiersz A - ropa naftowa 93%, kakao 1%

\n

Dominantą eksportu jest ropa naftowa (93%) - jedno z największych złóż ropy w Afryce. Nigeria jest największym producentem ropy naftowej w Afryce Subsaharyjskiej (delta Nigru, Zatoka Gwinejska). Śladowy udział kakao (1%) to "szum" eksportowy - kakao rzeczywiście uprawia się w południowej Nigerii, ale kompletnie nie dominuje w eksporcie. Spośród podanych państw tylko Nigeria leży w strefie Zatoki Gwinejskiej i jest wielkim eksporterem ropy. Na mapie Nigeria oznaczona numerem 3.

\n

Wiersz B - diamenty 82%, koncentraty niklu 5%

\n

Diamenty (82%) jednoznacznie wskazują na Botswanę - kraj ten jest jednym z trzech największych producentów diamentów na świecie (kopalnie Jwaneng i Orapa). Botswana w Afryce Południowej to kraj śródlądowy, gospodarka oparta na surowcach. Koncentraty niklu to produkt poboczny wydobycia. Na mapie Botswana oznaczona numerem 4.

\n

Wiersz C - kakao 42%, owoce i orzechy 10%

\n

Kakao jako główny towar eksportowy (42%) i znaczący udział owoców/orzechów wskazuje jednoznacznie na Wybrzeże Kości Słoniowej (Côte d'Ivoire) - największego producenta i eksportera kakao na świecie (ok. 40-45% światowej produkcji). Kraj leży w Afryce Zachodniej, pas nadmorski z klimatem podzwrotnikowym sprzyjającym uprawie kakao. Na mapie oznaczone numerem 2.

\n

Sposób 2 - eliminacja przez wykluczenie pozostałych państw z listy

\n

Lista do wyboru zawiera 6 państw: Boliwia, Botswana, Kazachstan, Libia, Nigeria, Wybrzeże Kości Słoniowej. Trzeba dobrać tylko 3.

\n

Czego NIE ma w tabeli i dlaczego:

\n\n\n\n

Po eliminacji zostają: Nigeria (A), Botswana (B), Wybrzeże Kości Słoniowej (C) - co jest zgodne z kluczem CKE.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 35.1, max 2 pkt):

- 2 pkt - za poprawne uzupełnienie wszystkich trzech wierszy tabeli (A, B i C - zarówno nazwa państwa, jak i numer na mapie).
- 1 pkt - za poprawne uzupełnienie dokładnie dwóch wierszy tabeli.
- 0 pkt - za uzupełnienie tylko jednego wiersza lub odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów.

Akceptowane odpowiedzi:
- A: Nigeria, numer 3
- B: Botswana, numer 4
- C: Wybrzeże Kości Słoniowej, numer 2

Wykluczone: Libia zamiast Nigerii w wierszu A (nawet jeśli uczeń poda numer 3, musi być zgodność nazwy i numeru).
\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu nie ma wzorów matematycznych - wystarczy znajomość geografii gospodarczej i wiedzy o surowcach mineralnych oraz produkcji rolnej poszczególnych regionów świata.

\n
🌍 Wiedza gospodarcza - surowce Afryki:
- Nigeria (Afryka Zachodnia, delta Nigru): czołowy eksporter ropy naftowej w Afryce - "petrostate". Ropa to ponad 90% wartości eksportu.
- Botswana (Afryka Południowa, kraj śródlądowy): jeden z 3 największych producentów diamentów na świecie. Kopalnie De Beers (Jwaneng, Orapa). Diamenty to ok. 70-85% eksportu.
- Wybrzeże Kości Słoniowej (Afryka Zachodnia, pas nadmorski): największy producent i eksporter kakao na świecie - ok. 40-45% światowej produkcji. Klimat podzwrotnikowy wilgotny (Af/Am) sprzyja uprawie.
\n
🌍 Dlaczego Libia jest pułapką: Libia też eksportuje ropę >90%, ale to kraj Afryki Północnej (strefa śródziemnomorska), nie Afryki Subsaharyjskiej. Na mapie leży w innej lokalizacji niż numer 3 (Zatoka Gwinejska). Ponadto Libia nie uprawia kakao - nawet te 1% z wiersza A wskazuje na kraj strefy tropikalnej.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędny wybór | Do wiersza | Typowy błąd ucznia |
| Libia zamiast Nigerii | A | Uczeń wie, że Libia eksportuje ropę naftową, i mylnie przypisuje ją do wiersza A, nie sprawdzając lokalizacji na mapie ani śladowego udziału kakao. |
| Kazachstan zamiast Botswany | B | Uczeń kojarzy Kazachstan z wydobyciem surowców mineralnych (ropa, metale), ale nie z diamentami - Kazachstan nie jest producentem diamentów. |
| Nigeria zamiast Wybrzeża Kości Słoniowej | C | Uczeń wie, że Nigeria uprawia kakao (kraj Afryki Zachodniej, klimat tropikalny) i myli ją z Wybrzeżem Kości Słoniowej - ale Nigeria to przede wszystkim ropa (wiersz A), a nie kakao jako dominanta eksportu. |
| Boliwia zamiast Botswany | B | Uczeń słyszy "B" i myśli o Boliwii - ale Boliwia eksportuje gaz ziemny, cynę, cynk, soję, nie diamenty. |

\n

Typowe pułapki i częste błędy uczniów

\n
⚠️ Pułapka 1 - mylenie Nigerii z Libią (ropa naftowa):
Obu krajów eksport zdominowany jest przez ropę naftową. Uczeń kojarzy "ropa = Libia" (bardziej znana z konfliktów w mediach), a tymczasem klucz CKE wskazuje Nigerię. Rozróżnienie: wiersz A zawiera 1% kakao - Libia leży w strefie śródziemnomorskiej i kakao tam nie rośnie. Nigeria leży w Afryce Zachodniej (delta Nigru), gdzie kakao rzeczywiście jest uprawiane. Poza tym numer 3 na mapie odpowiada lokalizacji w strefie Zatoki Gwinejskiej - to Nigeria, nie Libia (Libia leżałaby na N Afryki).
\n
⚠️ Pułapka 2 - zamiana Wybrzeża Kości Słoniowej z Nigerią (kakao):
Oba kraje leżą w Afryce Zachodniej i oba uprawiają kakao. Różnica polega na SKALI: Wybrzeże Kości Słoniowej to największy eksporter kakao na świecie (42% eksportu to kakao), a Nigeria jest potęgą naftową, gdzie kakao to margines (1%). Wiersz C z kakao jako dominantą (42%) to jednoznacznie Wybrzeże Kości Słoniowej.
\n
⚠️ Pułapka 3 - wpisanie tylko nazwy państwa bez numeru (lub odwrotnie):
Klucz CKE wymaga uzupełnienia OBU kolumn: nazwy AND numeru na mapie. Wpisanie samej nazwy bez numeru albo samego numeru bez nazwy prawdopodobnie nie zostanie zaliczone jako pełny wiersz. Pamiętaj - tabela ma 3 kolumny do uzupełnienia w każdym wierszu.
\n
⚠️ Pułapka 4 - nieznajomość Botswany jako producenta diamentów:
Botswana to mały, śródlądowy kraj Afryki Południowej, często pomijany w nauce. Tymczasem to jeden z największych producentów diamentów na świecie - ta informacja jest standardowa dla matury rozszerzonej. Jeśli uczeń nie kojarzy Botswany z diamentami, może mylnie wstawić tu Kazachstan lub inne państwo z listy bogate w surowce.
"}]}