{"id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/35.2","paper_id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"35.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 35.2. (0-1)\nWyjaśnij, jaka korzyść i jakie zagrożenie dla rozwoju gospodarki danego państwa mogą\nwynikać z bardzo wysokiego udziału produktów rolnych w jego eksporcie.\nKorzyść:\nZagrożenie:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n35.2.\nMaks. liczba pkt\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenianiu)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 35.2. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego, życia\ni gospodarki człowieka oraz wzajemnych\npowiązań i zależności w systemie\nczłowiek - przyroda - gospodarka.\nIV etap edukacyjny\n1.5) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe […] między\nwybranymi elementami środowiska […]\nspołeczno-gospodarczego […].\n9.13) Zdający analizuje kierunki\ngeograficzne i strukturę towarową eksportu\ni importu w wybranych państwach.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie dwóch poprawnych wyjaśnień.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\nKorzyść:\n- Wysoki popyt na żywność na rynku światowym, uwarunkowany wzrastającą liczbą ludności\nświata, zapewnia producentom żywności i budżetom krajów duże dochody, które mogą\nsprzyjać modernizacji przedsiębiorstw oraz inwestycjom państwa np. w infrastrukturę.\n- Stwarzanie miejsc pracy dla ludności wiejskiej, z reguły o niskich kwalifikacjach, co może\nspowolnić gwałtowne przemieszczanie się tej ludności do miast oraz zmniejszyć\nbezrobocie.\nZagrożenie:\n- Produkty rolne zwykle nie osiągają wysokich cen na rynku światowym, w wyniku czego\nwielkość przychodów tego państwa może ograniczać dalszy jego rozwój, a w sytuacji\nniekorzystnej koniunktury (lub spadku popytu) na produkty rolne dochody państwa mogą\nsię obniżyć.\n- Zmiany klimatyczne mogą przyczynić się do pogorszenia warunków produkcji rolnej\ni spowodować spadek dochodów państwa, a w przypadku klęski żywiołowej spadek\ndochodów może być raptowny.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Korzyść:** Wysoki i stały popyt na żywność na rynku światowym (wynikający ze wzrostu liczby ludności) zapewnia eksporterom duże i względnie stabilne dochody, które mogą być przeznaczone na inwestycje (np. w infrastrukturę, modernizację rolnictwa).\n\n**Zagrożenie:** Produkty rolne osiągają zazwyczaj niskie ceny na rynku światowym, a ich produkcja jest zależna od warunków klimatycznych - klęski żywiołowe lub niekorzystna koniunktura mogą nagle i gwałtownie obniżyć dochody państwa.\n\n## Sposób 1 - analiza przez mechanizm ekonomiczny (korzyść → zagrożenie)\n\n**Korzyść - jak ją uzasadnić:**\n\n1. Żywność to dobro **pierwszej potrzeby** - popyt na nią jest stały i rośnie wraz ze wzrostem liczby ludności świata (dziś ok. 8 mld, prognoza 10 mld w 2060).\n2. Wysoki eksport rolny → wpływy walutowe do budżetu → możliwość finansowania inwestycji (drogi, szpitale, szkoły) i modernizacji sektora rolnego.\n3. Dodatkowo: sektor rolny zatrudnia **dużą liczbę osób o niskich kwalifikacjach**, co ogranicza bezrobocie i spowalnia niekontrolowany odpływ ludności wiejskiej do miast (urbanizacja chaotyczna).\n\n**Zagrożenie - jak je uzasadnić:**\n\n1. Produkty rolne (zboże, kawa, kakao, bawełna) mają **niską wartość dodaną** w porównaniu do wyrobów przemysłowych lub usług - ceny są niższe, a więc dochody z eksportu są ograniczone.\n2. Produkcja rolna jest **silnie uzależniona od pogody i klimatu**: susza, powódź, mróz mogą zniszczyć zbiory i gwałtownie obniżyć eksport → kryzys budżetowy.\n3. Wahania cen surowców rolnych na rynkach giełdowych (np. giełda w Chicago - ceny soi, kukurydzy) powodują **niestabilność dochodów** - kraj nie może planować długofalowego rozwoju.\n\n**Wynik:** Kraj jest silnie uzależniony od jednego sektora - to klasyczna **pułapka monokultury eksportowej**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez analogię do surowców mineralnych\n\nTo zadanie pyta o produkty **rolne**, ale kontekstem jest porównanie z surowcami mineralnymi (zadanie 35 jako całość). Warto sprawdzić, czy rozumowanie jest spójne z tym kontekstem:\n\n- Surowce mineralne (ropa, gaz, miedź) i produkty rolne mają podobną słabość: **niska wartość dodana, podatność na wahania cen, uzależnienie od jednego sektora** (\"choroba holenderska\", \"przekleństwo surowcowe\").\n- Specyfika rolnictwa: zagrożenie klimatyczne jest tu **silniejsze** niż przy surowcach mineralnych (złoże ropy nie ginie po suszy, ale plantacja bananów - tak).\n- To potwierdza, że jako zagrożenie klimat/klęski żywiołowe to argument **specyficzny dla rolnictwa**, nie do skopiowania ze schematu surowcowego.\n\nWeryfikacja: odpowiedź jest spójna z kluczem CKE - dwa różne mechanizmy (popytowy jako korzyść, cenowy/klimatyczny jako zagrożenie).\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 35.2, max 1 pkt):**\n\n- **1 pkt** - za podanie **dwóch** poprawnych wyjaśnień: jednej korzyści ORAZ jednego zagrożenia, oba muszą być konkretne i logicznie uzasadnione (nie wystarczy samo hasło).\n- **0 pkt** - jeśli podano tylko korzyść bez zagrożenia (lub odwrotnie), albo oba wyjaśnienia są ogólnikowe/błędne.\n\n**Akceptowane warianty korzyści (klucz CKE):**\n- Wysoki i rosnący popyt na żywność na rynku światowym zapewnia duże dochody eksporterom / budżetowi państwa.\n- Stwarzanie miejsc pracy dla ludności wiejskiej o niskich kwalifikacjach → ograniczenie bezrobocia i chaotycznej migracji do miast.\n\n**Akceptowane warianty zagrożenia (klucz CKE):**\n- Produkty rolne osiągają niskie ceny na rynku światowym → ograniczone dochody, brak możliwości dalszego rozwoju.\n- Niekorzystna koniunktura / spadek popytu na produkty rolne → obniżenie dochodów państwa.\n- Zmiany klimatyczne lub klęski żywiołowe → pogorszenie warunków produkcji, gwałtowny spadek dochodów.\n\n**Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:**\n- Korzyść: musisz pokazać **mechanizm** (np. \"wysoki popyt → duże dochody → inwestycje\"), nie samo hasło \"zarabiamy na rolnictwie\".\n- Zagrożenie: musisz pokazać **konkretny mechanizm ryzyka** (niskie ceny LUB zależność od klimatu/klęsk), nie ogólnik \"może być kryzys\".\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu wystarczy znajomość geografii ekonomicznej i podstaw handlu międzynarodowego - nie ma wzorów matematycznych.\n\nPrzydatne pojęcia kontekstowe:\n\n> 🌍 **Monokultury eksportowe** - kraje rozwijające się, których eksport zdominowany jest przez 1-2 produkty (kawa z Etiopii i Hondurasu, kakao z Wybrzeża Kości Słoniowej, bawełna z Mali). Ryzyko: wahania cen jednego surowca destabilizują cały budżet.\n\n> 📊 **Łańcuch wartości (value chain)** - produkty rolne (surowce) mają niską wartość dodaną; przetworzony produkt (czekolada, kawa instant, tkanina bawełniana) ma wielokrotnie wyższą wartość. Kraj eksportujący surowe ziarno kakaowca zarabia ułamek tego, co kraj produkujący czekoladę.\n\n> 🌡️ **Podatność klimatyczna rolnictwa** - sektory wydobywczy i usługowy są mniej zależne od pogody niż rolnictwo; to specyfika zagrożenia charakterystyczna właśnie dla produktów rolnych.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n*(Zadanie otwarte - sekcja zastąpiona rozbudowanymi typowymi pułapkami poniżej.)*\n\nNie dotyczy - to zadanie otwarte, nie wyboru ABCD. Patrz sekcja \"Typowe pułapki\".\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n⚠️ **Pułapka 1: Pisanie samych haseł bez mechanizmu.**\nKlucz CKE wymaga **wyjaśnienia** - sam zapis \"korzyść: dochody z eksportu\" to za mało. Musisz pokazać łańcuch przyczynowo-skutkowy: \"rosnąca liczba ludności świata → stały wysoki popyt na żywność → stabilne wpływy walutowe → możliwość inwestycji w infrastrukturę\".\n\n⚠️ **Pułapka 2: Pomijanie jednej z dwóch odpowiedzi (korzyść LUB zagrożenie).**\nKlucz wymaga obu: zarówno korzyści, jak i zagrożenia - za samo jedno z nich jest 0 pkt. Format zadania wyraźnie wymaga uzupełnienia OBU rubryk.\n\n⚠️ **Pułapka 3: Mylenie zagrożenia klimatycznego z ogólnym \"zanieczyszczeniem środowiska\".**\nTutaj właściwym zagrożeniem klimatycznym są **klęski żywiołowe i zmiany klimatyczne obniżające plony** - a nie np. emisja CO₂ z rolnictwa czy stosowanie pestycydów. Nie przerzucaj argumentów środowiskowych tam, gdzie klucz oczekuje argumentów ekonomiczno-klimatycznych.\n\n⚠️ **Pułapka 4: Kopiowanie argumentów ze schematu surowców mineralnych bez dostosowania do rolnictwa.**\nWiele argumentów działa podobnie (niska wartość dodana, wahania cen), ale zagrożenie klimatyczne jest **specyficzne dla rolnictwa** i odróżnia tę odpowiedź od odpowiedzi o ropie czy miedzi. Warto to wyraźnie zaznaczyć.","image":"img/geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-35.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 35.2. (0-1)<br>Wyjaśnij, jaka korzyść i jakie zagrożenie dla rozwoju gospodarki danego państwa mogą<br>wynikać z bardzo wysokiego udziału produktów rolnych w jego eksporcie.<br>Korzyść:<br>Zagrożenie:<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>35.2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MGE_1R<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenianiu)</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 35.2. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego, życia<br>i gospodarki człowieka oraz wzajemnych<br>powiązań i zależności w systemie<br>człowiek - przyroda - gospodarka.<br>IV etap edukacyjny<br>1.5) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe […] między<br>wybranymi elementami środowiska […]<br>społeczno-gospodarczego […].<br>9.13) Zdający analizuje kierunki<br>geograficzne i strukturę towarową eksportu<br>i importu w wybranych państwach.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za podanie dwóch poprawnych wyjaśnień.<br>0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Korzyść:</p>\n<ul><li>Wysoki popyt na żywność na rynku światowym, uwarunkowany wzrastającą liczbą ludności</li></ul>\n<p>świata, zapewnia producentom żywności i budżetom krajów duże dochody, które mogą<br>sprzyjać modernizacji przedsiębiorstw oraz inwestycjom państwa np. w infrastrukturę.</p>\n<ul><li>Stwarzanie miejsc pracy dla ludności wiejskiej, z reguły o niskich kwalifikacjach, co może</li></ul>\n<p>spowolnić gwałtowne przemieszczanie się tej ludności do miast oraz zmniejszyć<br>bezrobocie.<br>Zagrożenie:</p>\n<ul><li>Produkty rolne zwykle nie osiągają wysokich cen na rynku światowym, w wyniku czego</li></ul>\n<p>wielkość przychodów tego państwa może ograniczać dalszy jego rozwój, a w sytuacji<br>niekorzystnej koniunktury (lub spadku popytu) na produkty rolne dochody państwa mogą<br>się obniżyć.</p>\n<ul><li>Zmiany klimatyczne mogą przyczynić się do pogorszenia warunków produkcji rolnej</li></ul>\n<p>i spowodować spadek dochodów państwa, a w przypadku klęski żywiołowej spadek<br>dochodów może być raptowny.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Korzyść:</strong> Wysoki i stały popyt na żywność na rynku światowym (wynikający ze wzrostu liczby ludności) zapewnia eksporterom duże i względnie stabilne dochody, które mogą być przeznaczone na inwestycje (np. w infrastrukturę, modernizację rolnictwa).</p>\n<p><strong>Zagrożenie:</strong> Produkty rolne osiągają zazwyczaj niskie ceny na rynku światowym, a ich produkcja jest zależna od warunków klimatycznych - klęski żywiołowe lub niekorzystna koniunktura mogą nagle i gwałtownie obniżyć dochody państwa.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza przez mechanizm ekonomiczny (korzyść → zagrożenie)</h4>\n<p><strong>Korzyść - jak ją uzasadnić:</strong></p>\n<ol><li>Żywność to dobro <strong>pierwszej potrzeby</strong> - popyt na nią jest stały i rośnie wraz ze wzrostem liczby ludności świata (dziś ok. 8 mld, prognoza 10 mld w 2060).</li><li>Wysoki eksport rolny → wpływy walutowe do budżetu → możliwość finansowania inwestycji (drogi, szpitale, szkoły) i modernizacji sektora rolnego.</li><li>Dodatkowo: sektor rolny zatrudnia <strong>dużą liczbę osób o niskich kwalifikacjach</strong>, co ogranicza bezrobocie i spowalnia niekontrolowany odpływ ludności wiejskiej do miast (urbanizacja chaotyczna).</li></ol>\n<p><strong>Zagrożenie - jak je uzasadnić:</strong></p>\n<ol><li>Produkty rolne (zboże, kawa, kakao, bawełna) mają <strong>niską wartość dodaną</strong> w porównaniu do wyrobów przemysłowych lub usług - ceny są niższe, a więc dochody z eksportu są ograniczone.</li><li>Produkcja rolna jest <strong>silnie uzależniona od pogody i klimatu</strong>: susza, powódź, mróz mogą zniszczyć zbiory i gwałtownie obniżyć eksport → kryzys budżetowy.</li><li>Wahania cen surowców rolnych na rynkach giełdowych (np. giełda w Chicago - ceny soi, kukurydzy) powodują <strong>niestabilność dochodów</strong> - kraj nie może planować długofalowego rozwoju.</li></ol>\n<p><strong>Wynik:</strong> Kraj jest silnie uzależniony od jednego sektora - to klasyczna <strong>pułapka monokultury eksportowej</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez analogię do surowców mineralnych</h4>\n<p>To zadanie pyta o produkty <strong>rolne</strong>, ale kontekstem jest porównanie z surowcami mineralnymi (zadanie 35 jako całość). Warto sprawdzić, czy rozumowanie jest spójne z tym kontekstem:</p>\n<ul><li>Surowce mineralne (ropa, gaz, miedź) i produkty rolne mają podobną słabość: <strong>niska wartość dodana, podatność na wahania cen, uzależnienie od jednego sektora</strong> (&quot;choroba holenderska&quot;, &quot;przekleństwo surowcowe&quot;).</li><li>Specyfika rolnictwa: zagrożenie klimatyczne jest tu <strong>silniejsze</strong> niż przy surowcach mineralnych (złoże ropy nie ginie po suszy, ale plantacja bananów - tak).</li><li>To potwierdza, że jako zagrożenie klimat/klęski żywiołowe to argument <strong>specyficzny dla rolnictwa</strong>, nie do skopiowania ze schematu surowcowego.</li></ul>\n<p>Weryfikacja: odpowiedź jest spójna z kluczem CKE - dwa różne mechanizmy (popytowy jako korzyść, cenowy/klimatyczny jako zagrożenie).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<p>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 35.2, max 1 pkt):</strong></p>\n<ul><li><strong>1 pkt</strong> - za podanie <strong>dwóch</strong> poprawnych wyjaśnień: jednej korzyści ORAZ jednego zagrożenia, oba muszą być konkretne i logicznie uzasadnione (nie wystarczy samo hasło).</li><li><strong>0 pkt</strong> - jeśli podano tylko korzyść bez zagrożenia (lub odwrotnie), albo oba wyjaśnienia są ogólnikowe/błędne.</li></ul>\n<p><strong>Akceptowane warianty korzyści (klucz CKE):</strong></p>\n<ul><li>Wysoki i rosnący popyt na żywność na rynku światowym zapewnia duże dochody eksporterom / budżetowi państwa.</li><li>Stwarzanie miejsc pracy dla ludności wiejskiej o niskich kwalifikacjach → ograniczenie bezrobocia i chaotycznej migracji do miast.</li></ul>\n<p><strong>Akceptowane warianty zagrożenia (klucz CKE):</strong></p>\n<ul><li>Produkty rolne osiągają niskie ceny na rynku światowym → ograniczone dochody, brak możliwości dalszego rozwoju.</li><li>Niekorzystna koniunktura / spadek popytu na produkty rolne → obniżenie dochodów państwa.</li><li>Zmiany klimatyczne lub klęski żywiołowe → pogorszenie warunków produkcji, gwałtowny spadek dochodów.</li></ul>\n<p><strong>Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:</strong></p>\n<ul><li>Korzyść: musisz pokazać <strong>mechanizm</strong> (np. &quot;wysoki popyt → duże dochody → inwestycje&quot;), nie samo hasło &quot;zarabiamy na rolnictwie&quot;.</li><li>Zagrożenie: musisz pokazać <strong>konkretny mechanizm ryzyka</strong> (niskie ceny LUB zależność od klimatu/klęsk), nie ogólnik &quot;może być kryzys&quot;.</li></ul>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu wystarczy znajomość geografii ekonomicznej i podstaw handlu międzynarodowego - nie ma wzorów matematycznych.</p>\n<p>Przydatne pojęcia kontekstowe:</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Monokultury eksportowe</strong> - kraje rozwijające się, których eksport zdominowany jest przez 1-2 produkty (kawa z Etiopii i Hondurasu, kakao z Wybrzeża Kości Słoniowej, bawełna z Mali). Ryzyko: wahania cen jednego surowca destabilizują cały budżet.</blockquote>\n<blockquote>📊 <strong>Łańcuch wartości (value chain)</strong> - produkty rolne (surowce) mają niską wartość dodaną; przetworzony produkt (czekolada, kawa instant, tkanina bawełniana) ma wielokrotnie wyższą wartość. Kraj eksportujący surowe ziarno kakaowca zarabia ułamek tego, co kraj produkujący czekoladę.</blockquote>\n<blockquote>🌡️ <strong>Podatność klimatyczna rolnictwa</strong> - sektory wydobywczy i usługowy są mniej zależne od pogody niż rolnictwo; to specyfika zagrożenia charakterystyczna właśnie dla produktów rolnych.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p><em>(Zadanie otwarte - sekcja zastąpiona rozbudowanymi typowymi pułapkami poniżej.)</em></p>\n<p>Nie dotyczy - to zadanie otwarte, nie wyboru ABCD. Patrz sekcja &quot;Typowe pułapki&quot;.</p>\n<h4>Typowe pułapki i częste błędy uczniów</h4>\n<p>⚠️ <strong>Pułapka 1: Pisanie samych haseł bez mechanizmu.</strong><br>Klucz CKE wymaga <strong>wyjaśnienia</strong> - sam zapis &quot;korzyść: dochody z eksportu&quot; to za mało. Musisz pokazać łańcuch przyczynowo-skutkowy: &quot;rosnąca liczba ludności świata → stały wysoki popyt na żywność → stabilne wpływy walutowe → możliwość inwestycji w infrastrukturę&quot;.</p>\n<p>⚠️ <strong>Pułapka 2: Pomijanie jednej z dwóch odpowiedzi (korzyść LUB zagrożenie).</strong><br>Klucz wymaga obu: zarówno korzyści, jak i zagrożenia - za samo jedno z nich jest 0 pkt. Format zadania wyraźnie wymaga uzupełnienia OBU rubryk.</p>\n<p>⚠️ <strong>Pułapka 3: Mylenie zagrożenia klimatycznego z ogólnym &quot;zanieczyszczeniem środowiska&quot;.</strong><br>Tutaj właściwym zagrożeniem klimatycznym są <strong>klęski żywiołowe i zmiany klimatyczne obniżające plony</strong> - a nie np. emisja CO₂ z rolnictwa czy stosowanie pestycydów. Nie przerzucaj argumentów środowiskowych tam, gdzie klucz oczekuje argumentów ekonomiczno-klimatycznych.</p>\n<p>⚠️ <strong>Pułapka 4: Kopiowanie argumentów ze schematu surowców mineralnych bez dostosowania do rolnictwa.</strong><br>Wiele argumentów działa podobnie (niska wartość dodana, wahania cen), ale zagrożenie klimatyczne jest <strong>specyficzne dla rolnictwa</strong> i odróżnia tę odpowiedź od odpowiedzi o ropie czy miedzi. Warto to wyraźnie zaznaczyć.</p>"}]}