{"id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-1)\nZadanie wykonaj, korzystając z barwnej mapy szczegółowej oraz fotografii (zamieszczonej na\nstronie III barwnego materiału źródłowego) rezerwatu położonego na tej mapie w polu C2.\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,\nalbo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Rezerwat, w którym wykonano fotografię, jest położony na równinie\nsandrowej, a na fotografii przedstawiono otoczaki rzeczne.\nP\nF\n2. Wzgórza moreny czołowej na obszarze przedstawionym na mapie\npowstały wskutek akumulacyjnej działalności lądolodu.\nP\nF\n3. Na wysoczyznach dominującym zbiorowiskiem roślinnym są lasy\nłęgowe, a w obniżeniach ̶ buczyny.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n5.1.\n5.2.\n6.\n7.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nMGE_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej […].\nIV etap edukacyjny\n1.5) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe między wybranymi\nelementami środowiska przyrodniczego […].\n5.7) Zdający opisuje przebieg oraz efekty\nerozji i akumulacji […] lodowcowej […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nF, P, F","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Nr | Stwierdzenie | Ocena |\n| 1 | Rezerwat leży na równinie sandrowej, a na fotografii - otoczaki rzeczne | **F** |\n| 2 | Wzgórza moreny czołowej powstały wskutek akumulacyjnej działalności lądolodu | **P** |\n| 3 | Na wysoczyznach dominują lasy łęgowe, w obniżeniach - buczyny | **F** |\n\n## Sposób 1 - Analiza każdego stwierdzenia przez pryzmat geomorfologii i fitosocjologii\n\n**Stwierdzenie 1 - FAŁSZ**\n\nRezerwat w polu C2 mapy Suwalskiego Parku Krajobrazowego to rezerwat głazowiska (np. **Głazowisko Bachanowo nad Czarną Hańczą** lub analogiczny rezerwat przyrody nieożywionej chroniący głazy narzutowe). Mapa pokazuje, że obszar ten leży na **wysoczyźnie morenowej**, a NIE na równinie sandrowej.\n\n- **Sandry** (pola sandrowe / równiny sandrowe) to płaskie powierzchnie zbudowane z piasków i żwirów wodnolodowcowych, odkładanych przez wody roztopowe PRZED czołem lądolodu. Są charakterystyczne dla niżej położonych, płaskich obszarów na południe od moren czołowych.\n- **Wysoczyzny morenowe** (w tym obszar rezerwatu w C2) to pagórkowaty teren zbudowany z gliny zwałowej i materiału morenowego, POWYŻEJ równin sandrowych.\n- **Fotografia** z arkusza przedstawia **głazy narzutowe** (narzutniaki granitowe, skandynawskie), które lądolód przetransportował setki kilometrów i osadził na miejscu. To NIE są **otoczaki rzeczne** - otoczaki to materiał obtoczony przez wodę płynącą, charakterystyczny dla dna rzek i plaż; głazy narzutowe w rezerwatach SPK to bryły skalne o nieokreślonym kształcie, obtoczone jedynie powierzchniowo przez lodowiec.\n\n**Wniosek:** Dwa błędy w jednym stwierdzeniu - błędne środowisko (sandry zamiast moreny) i błędna identyfikacja materiału (otoczaki zamiast głazów narzutowych). → **FAŁSZ**\n\n**Stwierdzenie 2 - PRAWDA**\n\n**Wzgórza moreny czołowej** (morena spiętrzenia lub morena akumulacyjna czołowa) powstają dwoma mechanizmami:\n\n1. **Akumulacyjnym** - lądolód zatrzymuje się lub cofa, a materiał skalny (glina zwałowa, piaski, żwiry) jest deponowany na czole lodowca, tworząc wyraźny wał lub pagórki.\n2. **Glacitektonicznym (spiętrzającym)** - lądolód naciera na wcześniej złożone osady i fałduje je (to deformacja, nie czysta akumulacja).\n\nStwierdzenie mówi o **akumulacyjnej działalności lądolodu** - i to jest jak najbardziej prawidłowe określenie dla podstawowego mechanizmu powstawania moren czołowych. W Suwalskim Parku Krajobrazowym wzgórza moreny czołowej (zwłaszcza morena czołowa zlodowacenia bałtyckiego, fazy pomorskiej/mazurskiej) są klasycznym przykładem tej akumulacji.\n\n**Wniosek:** Twierdzenie jest merytorycznie poprawne - akumulacja jest podstawowym i powszechnie wskazywanym mechanizmem budowy wałów morenowych. → **PRAWDA**\n\n**Stwierdzenie 3 - FAŁSZ**\n\nStwierdzenie **odwraca** zależność między siedliskiem a zbiorowiskiem roślinnym:\n\n| Siedlisko | Dominujące zbiorowisko | Wyjaśnienie |\n| **Wysoczyzny** (dobrze odwodnione, glina morenowa) | Grądy, bory sosnowe, niekiedy buczyny | Gleby brunatne/płowe, brak nadmiaru wody |\n| **Obniżenia, doliny, tereny podmokłe** | **Lasy łęgowe**, olsy, turzycowiska | Gleby glejowe, sezonowe zalewanie, wysoki poziom wód gruntowych |\n\n- **Lasy łęgowe** (olszowo-jesionowe, wiązowo-jesionowe) są zbiorowiskami wilgociolubnych (higrofitycznych) - rosną w obniżeniach terenu, wzdłuż rzek i strumieni, na siedliskach z wysokim poziomem wód. Nigdy na suchych wysoczyznach.\n- **Buczyny** wymagają głębszych, dobrze przewietrzonych gleb, łagodniejszego klimatu z wpływami oceanicznymi. W regionie Suwalszczyzny (klimat kontynentalny, surowe zimy) buczyny są RZADKOŚCIĄ lub w ogóle nie dominują - typowe zbiorowiska to raczej **grądy** (Tilio-Carpinetum) i **bory mieszane**.\n\nPodsumowanie błędu: stwierdzenie zamienia łęgi z buczyną - łęgi są w obniżeniach (nie na wysoczyznach), a buczyny nie dominują ani w obniżeniach, ani na wysoczyznach Suwalszczyzny. → **FAŁSZ**\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez logikę fitosocjologiczną i regionalną\n\n**Weryfikacja stwierdzenia 1** - szybki test terenowy: czy sandry i otoczaki pasują do SPK?\n\nSuwalski Park Krajobrazowy leży w strefie moren czołowych i jezior polodowcowych. **Sandry** w Polsce leją się na południe od moren - w kierunku Niziny Mazurskiej i dalej. Centralna i północna część SPK to pagórkowata wysoczyzna morenowa, rynnowe jeziora, wytopiska. Rezerwat chroniący głazy narzutowe z definicji leży tam, gdzie je lądolód osadził - na morenach, nie na sandrach (na sandrach materiał jest drobnoziarnisty, a głazy byłyby wymyte).\n\n**Weryfikacja stwierdzenia 3** - reguła ekologiczna:\n\nProsta zasada: **im bardziej podmokło → łęg/ols; im suchsze → grąd/bór**. Wysoczyzna to zawsze suche siedlisko (woda spływa grawitacyjnie), więc łęg tam nie może dominować. Buczyna na podmokłym obniżeniu to siedliskowy nonsens - buk nie toleruje długotrwałego stagnowania wody.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 7., max 1 pkt):**\n>\n> - **1 pkt** - za trzy poprawne odpowiedzi: **F, P, F** (wszystkie trzy muszą być zaznaczone poprawnie)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium (tj. jakikolwiek błąd w którymkolwiek z trzech stwierdzeń)\n>\n> **Uwaga krytyczna:** Zadanie jest oceniane zero-jedynkowo - albo wszystkie 3 poprawnie (1 pkt), albo 0 pkt. Nie ma punktów cząstkowych za 1 lub 2 poprawne odpowiedzi.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wymagana jest wiedza z trzech działów geografii:\n\n> 🧊 **Geomorfologia glacjalna:**\n> - **Sandry** = równiny wodnolodowcowe przed czołem lądolodu (piasek, żwir, płaskie).\n> - **Morena czołowa** = wał akumulacyjny na czole lądolodu (glina, głazy, pagórkowaty).\n> - **Głazy narzutowe (narzutniaki)** ≠ **otoczaki** - różny proces obtaczania i transport (lodowcowy vs. rzeczny).\n\n> 🌿 **Fitosocjologia (zbiorowiska roślinne):**\n> - **Lasy łęgowe** (Salici-Populetum, Ficario-Ulmetum) → siedliska zalewane, doliny rzek, obniżenia terenu.\n> - **Olsy** → torfowiska, starorzecza, obniżenia z wodą stagnującą.\n> - **Grądy** (Tilio-Carpinetum) → wysoczyzny morenowe z dobrze odwodnionymi glebami.\n> - **Buczyny** → strefy z klimatem oceanicznym (umiarkowanym morskim) - NW i centralna Europa; rzadkie na Suwalszczyźnie (klimat subkontynentalny).\n\n> 🗺️ **Regionalna wiedza o SPK:**\n> Suwalski Park Krajobrazowy = strefa moren bałtyckiego zlodowacenia, jeziora rynnowe, wytopiskowe, liczne głazy narzutowe skandynawskiego pochodzenia. Klimat najchłodniejszy w niżowej Polsce (surowe zimy, krótkie lato) - to wyklucza dominację buczyny.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Stwierdzenie | Błędna ocena | Typowy błąd ucznia |\n| 1 - \"P\" zamiast F | Uznanie za prawdziwe | Uczeń nie odróżnia sandru od wysoczyzny morenowej, lub myli głazy narzutowe z otoczakami (oba są \"kamieniami\") |\n| 2 - \"F\" zamiast P | Uznanie za fałszywe | Uczeń kojarzy moreny czołowe wyłącznie z glacitektonikę (spiętrzanie), zapominając że akumulacja jest równoważnym mechanizmem |\n| 3 - \"P\" zamiast F | Uznanie za prawdziwe | Uczeń nie zna wymagań siedliskowych łęgów i buczyn, lub nie zauważa odwrócenia logiki w stwierdzeniu |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - głaz narzutowy ≠ otoczak.** To najczęstszy błąd w zadaniach z geomorfologią glacjalną. **Otoczaki** (obtoczone kamyki/żwiry) to materiał transportowany i obtaczany przez WODĘ płynącą - rzeki, morze. **Głazy narzutowe** transportował lód, obtoczenie lodowcowe jest odmienne (noszą ślady rys lodowcowych, nie gładkiego obtaczania wodnego). Rezerwaty głazowisk SPK chronią właśnie narzutniaki.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - zamiana sandru z moreną.** Sandry leżą NA POŁUDNIE (na zewnątrz) od moren czołowych, są płaskie i zbudowane z piasków wodnolodowcowych. Wysoczyzny morenowe są pagórkowate i zbudowane z gliny zwałowej. Rezerwat w C2 leży NA wysoczyźnie - nie na sandrze.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - las łęgowy na wysoczyźnie to błąd siedliskowy.** Łęgi to zbiorowiska wilgociolubne, niemal wodozależne. Rosną tam, gdzie woda stoi lub płynie - w obniżeniach, dolinach rzek, wzdłuż strumieni. Wysoczyzna morenowa ma naturalne odwodnienie - łęg tam nie może się utrzymać. Zapamiętaj: **łęg = dolina/obniżenie; grąd/bór = wysoczyzna**.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - system zero-jedynkowy.** To zadanie daje 1 punkt TYLKO za wszystkie trzy odpowiedzi poprawne naraz. Nie ma \"2 z 3 = 0,5 pkt\". Jeśli masz wątpliwości co do jednego stwierdzenia, musisz je rozstrzygnąć - nie zostawiaj żadnego bez odpowiedzi.","image":"img/geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 7. (0-1)
Zadanie wykonaj, korzystając z barwnej mapy szczegółowej oraz fotografii (zamieszczonej na
stronie III barwnego materiału źródłowego) rezerwatu położonego na tej mapie w polu C2.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,
albo F - jeśli jest fałszywa.

\n
  1. Rezerwat, w którym wykonano fotografię, jest położony na równinie
\n

sandrowej, a na fotografii przedstawiono otoczaki rzeczne.
P
F

\n
  1. Wzgórza moreny czołowej na obszarze przedstawionym na mapie
\n

powstały wskutek akumulacyjnej działalności lądolodu.
P
F

\n
  1. Na wysoczyznach dominującym zbiorowiskiem roślinnym są lasy
\n

łęgowe, a w obniżeniach ̶ buczyny.
P
F
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
5.1.
5.2.
6.
7.
Maks. liczba pkt
1
1
2
1
Uzyskana liczba pkt
MGE_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 7. (0-1)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji na podstawie
różnych źródeł informacji geograficznej […].
IV etap edukacyjny
1.5) Zdający formułuje zależności
przyczynowo-skutkowe między wybranymi
elementami środowiska przyrodniczego […].
5.7) Zdający opisuje przebieg oraz efekty
erozji i akumulacji […] lodowcowej […].
Zasady oceniania
1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi.
0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawne odpowiedzi
F, P, F

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Nr | Stwierdzenie | Ocena |
| 1 | Rezerwat leży na równinie sandrowej, a na fotografii - otoczaki rzeczne | F |
| 2 | Wzgórza moreny czołowej powstały wskutek akumulacyjnej działalności lądolodu | P |
| 3 | Na wysoczyznach dominują lasy łęgowe, w obniżeniach - buczyny | F |

\n

Sposób 1 - Analiza każdego stwierdzenia przez pryzmat geomorfologii i fitosocjologii

\n

Stwierdzenie 1 - FAŁSZ

\n

Rezerwat w polu C2 mapy Suwalskiego Parku Krajobrazowego to rezerwat głazowiska (np. Głazowisko Bachanowo nad Czarną Hańczą lub analogiczny rezerwat przyrody nieożywionej chroniący głazy narzutowe). Mapa pokazuje, że obszar ten leży na wysoczyźnie morenowej, a NIE na równinie sandrowej.

\n\n

Wniosek: Dwa błędy w jednym stwierdzeniu - błędne środowisko (sandry zamiast moreny) i błędna identyfikacja materiału (otoczaki zamiast głazów narzutowych). → FAŁSZ

\n

Stwierdzenie 2 - PRAWDA

\n

Wzgórza moreny czołowej (morena spiętrzenia lub morena akumulacyjna czołowa) powstają dwoma mechanizmami:

\n
  1. Akumulacyjnym - lądolód zatrzymuje się lub cofa, a materiał skalny (glina zwałowa, piaski, żwiry) jest deponowany na czole lodowca, tworząc wyraźny wał lub pagórki.
  2. Glacitektonicznym (spiętrzającym) - lądolód naciera na wcześniej złożone osady i fałduje je (to deformacja, nie czysta akumulacja).
\n

Stwierdzenie mówi o akumulacyjnej działalności lądolodu - i to jest jak najbardziej prawidłowe określenie dla podstawowego mechanizmu powstawania moren czołowych. W Suwalskim Parku Krajobrazowym wzgórza moreny czołowej (zwłaszcza morena czołowa zlodowacenia bałtyckiego, fazy pomorskiej/mazurskiej) są klasycznym przykładem tej akumulacji.

\n

Wniosek: Twierdzenie jest merytorycznie poprawne - akumulacja jest podstawowym i powszechnie wskazywanym mechanizmem budowy wałów morenowych. → PRAWDA

\n

Stwierdzenie 3 - FAŁSZ

\n

Stwierdzenie odwraca zależność między siedliskiem a zbiorowiskiem roślinnym:

\n

| Siedlisko | Dominujące zbiorowisko | Wyjaśnienie |
| Wysoczyzny (dobrze odwodnione, glina morenowa) | Grądy, bory sosnowe, niekiedy buczyny | Gleby brunatne/płowe, brak nadmiaru wody |
| Obniżenia, doliny, tereny podmokłe | Lasy łęgowe, olsy, turzycowiska | Gleby glejowe, sezonowe zalewanie, wysoki poziom wód gruntowych |

\n\n

Podsumowanie błędu: stwierdzenie zamienia łęgi z buczyną - łęgi są w obniżeniach (nie na wysoczyznach), a buczyny nie dominują ani w obniżeniach, ani na wysoczyznach Suwalszczyzny. → FAŁSZ

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez logikę fitosocjologiczną i regionalną

\n

Weryfikacja stwierdzenia 1 - szybki test terenowy: czy sandry i otoczaki pasują do SPK?

\n

Suwalski Park Krajobrazowy leży w strefie moren czołowych i jezior polodowcowych. Sandry w Polsce leją się na południe od moren - w kierunku Niziny Mazurskiej i dalej. Centralna i północna część SPK to pagórkowata wysoczyzna morenowa, rynnowe jeziora, wytopiska. Rezerwat chroniący głazy narzutowe z definicji leży tam, gdzie je lądolód osadził - na morenach, nie na sandrach (na sandrach materiał jest drobnoziarnisty, a głazy byłyby wymyte).

\n

Weryfikacja stwierdzenia 3 - reguła ekologiczna:

\n

Prosta zasada: im bardziej podmokło → łęg/ols; im suchsze → grąd/bór. Wysoczyzna to zawsze suche siedlisko (woda spływa grawitacyjnie), więc łęg tam nie może dominować. Buczyna na podmokłym obniżeniu to siedliskowy nonsens - buk nie toleruje długotrwałego stagnowania wody.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 7., max 1 pkt):

- 1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi: F, P, F (wszystkie trzy muszą być zaznaczone poprawnie)
- 0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium (tj. jakikolwiek błąd w którymkolwiek z trzech stwierdzeń)

Uwaga krytyczna: Zadanie jest oceniane zero-jedynkowo - albo wszystkie 3 poprawnie (1 pkt), albo 0 pkt. Nie ma punktów cząstkowych za 1 lub 2 poprawne odpowiedzi.
\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wymagana jest wiedza z trzech działów geografii:

\n
🧊 Geomorfologia glacjalna:
- Sandry = równiny wodnolodowcowe przed czołem lądolodu (piasek, żwir, płaskie).
- Morena czołowa = wał akumulacyjny na czole lądolodu (glina, głazy, pagórkowaty).
- Głazy narzutowe (narzutniaki) ≠ otoczaki - różny proces obtaczania i transport (lodowcowy vs. rzeczny).
\n
🌿 Fitosocjologia (zbiorowiska roślinne):
- Lasy łęgowe (Salici-Populetum, Ficario-Ulmetum) → siedliska zalewane, doliny rzek, obniżenia terenu.
- Olsy → torfowiska, starorzecza, obniżenia z wodą stagnującą.
- Grądy (Tilio-Carpinetum) → wysoczyzny morenowe z dobrze odwodnionymi glebami.
- Buczyny → strefy z klimatem oceanicznym (umiarkowanym morskim) - NW i centralna Europa; rzadkie na Suwalszczyźnie (klimat subkontynentalny).
\n
🗺️ Regionalna wiedza o SPK:
Suwalski Park Krajobrazowy = strefa moren bałtyckiego zlodowacenia, jeziora rynnowe, wytopiskowe, liczne głazy narzutowe skandynawskiego pochodzenia. Klimat najchłodniejszy w niżowej Polsce (surowe zimy, krótkie lato) - to wyklucza dominację buczyny.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Stwierdzenie | Błędna ocena | Typowy błąd ucznia |
| 1 - "P" zamiast F | Uznanie za prawdziwe | Uczeń nie odróżnia sandru od wysoczyzny morenowej, lub myli głazy narzutowe z otoczakami (oba są "kamieniami") |
| 2 - "F" zamiast P | Uznanie za fałszywe | Uczeń kojarzy moreny czołowe wyłącznie z glacitektonikę (spiętrzanie), zapominając że akumulacja jest równoważnym mechanizmem |
| 3 - "P" zamiast F | Uznanie za prawdziwe | Uczeń nie zna wymagań siedliskowych łęgów i buczyn, lub nie zauważa odwrócenia logiki w stwierdzeniu |

\n

Typowe pułapki i częste błędy uczniów

\n
⚠️ Pułapka 1 - głaz narzutowy ≠ otoczak. To najczęstszy błąd w zadaniach z geomorfologią glacjalną. Otoczaki (obtoczone kamyki/żwiry) to materiał transportowany i obtaczany przez WODĘ płynącą - rzeki, morze. Głazy narzutowe transportował lód, obtoczenie lodowcowe jest odmienne (noszą ślady rys lodowcowych, nie gładkiego obtaczania wodnego). Rezerwaty głazowisk SPK chronią właśnie narzutniaki.
\n
⚠️ Pułapka 2 - zamiana sandru z moreną. Sandry leżą NA POŁUDNIE (na zewnątrz) od moren czołowych, są płaskie i zbudowane z piasków wodnolodowcowych. Wysoczyzny morenowe są pagórkowate i zbudowane z gliny zwałowej. Rezerwat w C2 leży NA wysoczyźnie - nie na sandrze.
\n
⚠️ Pułapka 3 - las łęgowy na wysoczyźnie to błąd siedliskowy. Łęgi to zbiorowiska wilgociolubne, niemal wodozależne. Rosną tam, gdzie woda stoi lub płynie - w obniżeniach, dolinach rzek, wzdłuż strumieni. Wysoczyzna morenowa ma naturalne odwodnienie - łęg tam nie może się utrzymać. Zapamiętaj: łęg = dolina/obniżenie; grąd/bór = wysoczyzna.
\n
⚠️ Pułapka 4 - system zero-jedynkowy. To zadanie daje 1 punkt TYLKO za wszystkie trzy odpowiedzi poprawne naraz. Nie ma "2 z 3 = 0,5 pkt". Jeśli masz wątpliwości co do jednego stwierdzenia, musisz je rozstrzygnąć - nie zostawiaj żadnego bez odpowiedzi.
"}]}