{"id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-1)\nUzupełnij poniższe zdania odnoszące się do cech wybranych jezior. Wpisz właściwe\nokreślenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\nHańcza jest jeziorem (bezodpływowym / przepływowym)\nZe względu na dużą przezroczystość wód jeziora Hańcza można wnioskować, że pod względem\nżyzności należy ono do jezior (oligotroficznych / eutroficznych)\nJezioro Jaczno (D1), charakteryzujące się dużą ilością planktonu, oraz jezioro Hańcza są\nzaliczane pod względem zawartości substancji biogennych do (tego samego / innego)\ntypu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej […].\nIV etap edukacyjny\n1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy\nśrodowiska przyrodniczego […].\n4.3) Zdający charakteryzuje […] typy\ngenetyczne jezior […].\n10.6) Zdający wskazuje znaczenie\nprzyrodnicze […] jezior […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nprzepływowym\noligotroficznych\ninnego","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n1. Hańcza jest jeziorem **przepływowym**.\n2. Ze względu na dużą przezroczystość wód jeziora Hańcza można wnioskować, że pod względem żyzności należy ono do jezior **oligotroficznych**.\n3. Jezioro Jaczno (D1) i jezioro Hańcza są zaliczane pod względem zawartości substancji biogennych do **innego** typu.\n\n## Sposób 1 - Analiza cech jezior na podstawie mapy i wiedzy geograficznej\n\n**Zdanie 1 - przepływowe czy bezodpływowe?**\n\nNa mapie Suwalskiego Parku Krajobrazowego widać, że przez jezioro Hańcza przepływa rzeka Czarna Hańcza - wchodzi do jeziora od południa i wypływa z niego na północ (do rzeki Czarna Hańcza, a dalej do Niemna). Skoro istnieje zarówno dopływ, jak i odpływ wodny, jezioro jest **przepływowe**. Jezioro bezodpływowe nie miałoby żadnego cieku wychodzącego z niego.\n\n**Zdanie 2 - oligotroficzne czy eutroficzne?**\n\nPrzezroczystość wody to kluczowy wskaźnik żyzności jeziora:\n- **Oligotroficzne** (gr. *oligos* = mały, *trophe* = pokarm): mała zawartość substancji odżywczych, mało planktonu → woda czysta, przezroczysta, sięgająca kilkanaście metrów głębokości.\n- **Eutroficzne** (gr. *eu* = dobry, *trophe* = pokarm): duża zawartość substancji biogennych (azot, fosfor), bogata flora i fauna planktonu → woda mętna, zielonkawa, mała przezroczystość.\n\nSkoro treść mówi wprost o **dużej przezroczystości wód** Hańczy - odpowiedź to **oligotroficzne**. Hańcza jest jednym z najgłębszych jezior Polski (108,5 m), co idzie w parze z typem oligotroficznym - jest zimna, dobrze natleniona, z małą ilością substancji biogennych.\n\n**Zdanie 3 - tego samego czy innego typu?**\n\nTreść zdania 3. podaje wprost, że jezioro Jaczno charakteryzuje się **dużą ilością planktonu** - to cecha jezior **eutroficznych**. Hańcza (ze zdania 2.) jest **oligotroficzna**. Eutroficzne ≠ oligotroficzne, więc reprezentują typ **inny**.\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację błędnych opcji\n\n**Zdanie 1:** \"Bezodpływowe\" oznacza brak odpływu powierzchniowego (woda opuszcza jezioro tylko przez parowanie lub przesączanie). Mapa pokazuje rzekę Czarną Hańczę przepływającą przez jezioro - eliminuje opcję \"bezodpływowe\". Wybór: **przepływowe** ✓\n\n**Zdanie 2:** Gdyby Hańcza była eutroficzna, woda byłaby mętna z powodu zakwitów glonów i dużej ilości planktonu - przeczyłoby to zdaniu \"duża przezroczystość\". Eliminacja: eutroficzne ✗ → **oligotroficzne** ✓\n\n**Zdanie 3:** Jaczno = dużo planktonu = eutroficzne. Hańcza = oligotroficzne. Oba te typy to RÓŻNE kategorie żyzności → \"tego samego\" ✗ → **innego** ✓\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8., max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za trzy poprawne odpowiedzi jednocześnie: *przepływowym*, *oligotroficznych*, *innego*\n> - **0 pkt** - za każdą odpowiedź niekompletną lub zawierającą choć jeden błąd (np. dwie dobre + jedna zła = 0 pkt)\n>\n> **Akceptowane warianty:** klucz nie wymienia dodatkowych wariantów - odpowiedzi muszą być wybrane spośród podanych w nawiasach i są ściśle określone.\n>\n> **Uwaga krytyczna:** To zadanie \"wszystko albo nic\" - za 2 z 3 poprawnych odpowiedzi NIE ma punktu cząstkowego.\n\n## Wzory i referencje\n\n🌊 **Typologia jezior według trofii (żyzności):**\n\n| Typ | Substancje biogenne | Plankton | Przezroczystość | Przykłady |\n| **Oligotroficzne** | mało | mało | duża (do 10-20 m) | Hańcza, Wigry |\n| **Mezotroficzne** | średnio | średnio | średnia | wiele jezior mazurskich |\n| **Eutroficzne** | dużo | dużo | mała | Jaczno, wiele jezior nizinnych |\n\n🗺️ **Jezioro Hańcza** - jezioro rynnowe, polodowcowe, w województwie podlaskim. Najgłębsze jezioro w Polsce i w całej Europie Środkowej na nizinach (108,5 m). Przepływa przez nie rzeka Czarna Hańcza. Typ oligotroficzny wynika z głębokości i zimnej wody przydennej - substancje biogenne nie krążą efektywnie do strefy eufotycznej.\n\n🏞️ **Suwalski Park Krajobrazowy** - krajobraz polodowcowy (jeziora rynnowe, moreny czołowe, ozy, kemy). Hańcza leży w głębokiej rynnie subglacjalnej.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |\n| Bezodpływowe (zd. 1) | Hańcza jest bezodpływowa | Przez jezioro przepływa rzeka Czarna Hańcza - widoczna na mapie jako ciek wchodzący i wychodzący z jeziora; jest wyraźny odpływ |\n| Eutroficznych (zd. 2) | Hańcza eutroficzna | Eutroficzne = mętna woda od nadmiaru planktonu; \"duża przezroczystość\" to cecha odwrotna - diagnostyczna dla oligotrofii |\n| Tego samego (zd. 3) | Jaczno i Hańcza to ten sam typ | Jaczno = dużo planktonu = eutroficzne; Hańcza = oligotroficzne; to dwa różne końce skali trofii |\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - \"wszystko albo nic\":** To zadanie jest punktowane łącznie za wszystkie 3 zdania. Uczniowie często poprawnie uzupełniają 2 zdania i myślą, że \"coś zarobili\" - ale przy 1 błędzie wynik to 0 pkt. Sprawdź każde zdanie osobno i dopiero wtedy zatwierdź odpowiedź.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - mylenie oligotroficzne z eutroficznym:** Oba słowa brzmią podobnie i uczniowie je odwracają. Zapamiętaj: **oligo** = mało (substancji odżywczych) = woda czysta; **eu** = dużo = woda mętna, zielona od glonów. Przezroczystość → zawsze oligotrofia.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - odczyt mapy dla zdania 1.:** Uczeń, który nie szuka biegu rzeki przez jezioro na mapie, może błędnie wybrać \"bezodpływowe\" (kojarząc zamknięte misy jezior suwalskich z brakiem odpływu). Kluczowy jest widoczny na mapie ciek Czarnej Hańczy - szukaj linii rzeki wchodzącej i wychodzącej z jeziora.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - zdanie 3. bez związku z zadaniem 2.:** Zdanie 3. można rozwiązać niezależnie: treść sama mówi, że Jaczno ma \"dużą ilość planktonu\" (= eutroficzne), a Hańcza z poprzedniego zdania to oligotroficzne. Jeśli uczeń nie rozwiąże zdania 2. poprawnie, może skopiować błąd do zdania 3. i zaznaczyć \"tego samego\" - podwójny błąd za jedną pomyłkę.","image":"img/geografia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 8. (0-1)
Uzupełnij poniższe zdania odnoszące się do cech wybranych jezior. Wpisz właściwe
określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Hańcza jest jeziorem (bezodpływowym / przepływowym)
Ze względu na dużą przezroczystość wód jeziora Hańcza można wnioskować, że pod względem
żyzności należy ono do jezior (oligotroficznych / eutroficznych)
Jezioro Jaczno (D1), charakteryzujące się dużą ilością planktonu, oraz jezioro Hańcza są
zaliczane pod względem zawartości substancji biogennych do (tego samego / innego)
typu.

","answer_text_html":"

Zadanie 8. (0-1)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji na podstawie
różnych źródeł informacji geograficznej […].
IV etap edukacyjny
1.3) Zdający odczytuje i opisuje cechy
środowiska przyrodniczego […].
4.3) Zdający charakteryzuje […] typy
genetyczne jezior […].
10.6) Zdający wskazuje znaczenie
przyrodnicze […] jezior […].
Zasady oceniania
1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi.
0 pkt - za odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawne odpowiedzi
przepływowym
oligotroficznych
innego

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n
  1. Hańcza jest jeziorem przepływowym.
  2. Ze względu na dużą przezroczystość wód jeziora Hańcza można wnioskować, że pod względem żyzności należy ono do jezior oligotroficznych.
  3. Jezioro Jaczno (D1) i jezioro Hańcza są zaliczane pod względem zawartości substancji biogennych do innego typu.
\n

Sposób 1 - Analiza cech jezior na podstawie mapy i wiedzy geograficznej

\n

Zdanie 1 - przepływowe czy bezodpływowe?

\n

Na mapie Suwalskiego Parku Krajobrazowego widać, że przez jezioro Hańcza przepływa rzeka Czarna Hańcza - wchodzi do jeziora od południa i wypływa z niego na północ (do rzeki Czarna Hańcza, a dalej do Niemna). Skoro istnieje zarówno dopływ, jak i odpływ wodny, jezioro jest przepływowe. Jezioro bezodpływowe nie miałoby żadnego cieku wychodzącego z niego.

\n

Zdanie 2 - oligotroficzne czy eutroficzne?

\n

Przezroczystość wody to kluczowy wskaźnik żyzności jeziora:

\n\n

Skoro treść mówi wprost o dużej przezroczystości wód Hańczy - odpowiedź to oligotroficzne. Hańcza jest jednym z najgłębszych jezior Polski (108,5 m), co idzie w parze z typem oligotroficznym - jest zimna, dobrze natleniona, z małą ilością substancji biogennych.

\n

Zdanie 3 - tego samego czy innego typu?

\n

Treść zdania 3. podaje wprost, że jezioro Jaczno charakteryzuje się dużą ilością planktonu - to cecha jezior eutroficznych. Hańcza (ze zdania 2.) jest oligotroficzna. Eutroficzne ≠ oligotroficzne, więc reprezentują typ inny.

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację błędnych opcji

\n

Zdanie 1: "Bezodpływowe" oznacza brak odpływu powierzchniowego (woda opuszcza jezioro tylko przez parowanie lub przesączanie). Mapa pokazuje rzekę Czarną Hańczę przepływającą przez jezioro - eliminuje opcję "bezodpływowe". Wybór: przepływowe ✓

\n

Zdanie 2: Gdyby Hańcza była eutroficzna, woda byłaby mętna z powodu zakwitów glonów i dużej ilości planktonu - przeczyłoby to zdaniu "duża przezroczystość". Eliminacja: eutroficzne ✗ → oligotroficzne ✓

\n

Zdanie 3: Jaczno = dużo planktonu = eutroficzne. Hańcza = oligotroficzne. Oba te typy to RÓŻNE kategorie żyzności → "tego samego" ✗ → innego ✓

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8., max 1 pkt):
- 1 pkt - za trzy poprawne odpowiedzi jednocześnie: przepływowym, oligotroficznych, innego
- 0 pkt - za każdą odpowiedź niekompletną lub zawierającą choć jeden błąd (np. dwie dobre + jedna zła = 0 pkt)

Akceptowane warianty: klucz nie wymienia dodatkowych wariantów - odpowiedzi muszą być wybrane spośród podanych w nawiasach i są ściśle określone.

Uwaga krytyczna: To zadanie "wszystko albo nic" - za 2 z 3 poprawnych odpowiedzi NIE ma punktu cząstkowego.
\n

Wzory i referencje

\n

🌊 Typologia jezior według trofii (żyzności):

\n

| Typ | Substancje biogenne | Plankton | Przezroczystość | Przykłady |
| Oligotroficzne | mało | mało | duża (do 10-20 m) | Hańcza, Wigry |
| Mezotroficzne | średnio | średnio | średnia | wiele jezior mazurskich |
| Eutroficzne | dużo | dużo | mała | Jaczno, wiele jezior nizinnych |

\n

🗺️ Jezioro Hańcza - jezioro rynnowe, polodowcowe, w województwie podlaskim. Najgłębsze jezioro w Polsce i w całej Europie Środkowej na nizinach (108,5 m). Przepływa przez nie rzeka Czarna Hańcza. Typ oligotroficzny wynika z głębokości i zimnej wody przydennej - substancje biogenne nie krążą efektywnie do strefy eufotycznej.

\n

🏞️ Suwalski Park Krajobrazowy - krajobraz polodowcowy (jeziora rynnowe, moreny czołowe, ozy, kemy). Hańcza leży w głębokiej rynnie subglacjalnej.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |
| Bezodpływowe (zd. 1) | Hańcza jest bezodpływowa | Przez jezioro przepływa rzeka Czarna Hańcza - widoczna na mapie jako ciek wchodzący i wychodzący z jeziora; jest wyraźny odpływ |
| Eutroficznych (zd. 2) | Hańcza eutroficzna | Eutroficzne = mętna woda od nadmiaru planktonu; "duża przezroczystość" to cecha odwrotna - diagnostyczna dla oligotrofii |
| Tego samego (zd. 3) | Jaczno i Hańcza to ten sam typ | Jaczno = dużo planktonu = eutroficzne; Hańcza = oligotroficzne; to dwa różne końce skali trofii |

\n

Typowe pułapki i częste błędy uczniów

\n
⚠️ Pułapka 1 - "wszystko albo nic": To zadanie jest punktowane łącznie za wszystkie 3 zdania. Uczniowie często poprawnie uzupełniają 2 zdania i myślą, że "coś zarobili" - ale przy 1 błędzie wynik to 0 pkt. Sprawdź każde zdanie osobno i dopiero wtedy zatwierdź odpowiedź.
\n
⚠️ Pułapka 2 - mylenie oligotroficzne z eutroficznym: Oba słowa brzmią podobnie i uczniowie je odwracają. Zapamiętaj: oligo = mało (substancji odżywczych) = woda czysta; eu = dużo = woda mętna, zielona od glonów. Przezroczystość → zawsze oligotrofia.
\n
⚠️ Pułapka 3 - odczyt mapy dla zdania 1.: Uczeń, który nie szuka biegu rzeki przez jezioro na mapie, może błędnie wybrać "bezodpływowe" (kojarząc zamknięte misy jezior suwalskich z brakiem odpływu). Kluczowy jest widoczny na mapie ciek Czarnej Hańczy - szukaj linii rzeki wchodzącej i wychodzącej z jeziora.
\n
⚠️ Pułapka 4 - zdanie 3. bez związku z zadaniem 2.: Zdanie 3. można rozwiązać niezależnie: treść sama mówi, że Jaczno ma "dużą ilość planktonu" (= eutroficzne), a Hańcza z poprzedniego zdania to oligotroficzne. Jeśli uczeń nie rozwiąże zdania 2. poprawnie, może skopiować błąd do zdania 3. i zaznaczyć "tego samego" - podwójny błąd za jedną pomyłkę.
"}]}