{"id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-1)\nNa mapie połączono liniami cztery grupy miejscowości.\nW tabeli podano wartości danych klimatycznych ‒ pochodzące z wybranego okresu\nw XX w. ‒ dla trzech miejscowości wchodzących w skład jednej z czterech grup zaznaczonych\nna mapie.\nMiejscowość\n(numer na mapie)\nŚrednia roczna\ntemperatura\npowietrza (w ºC)\nRoczna amplituda\ntemperatury\npowietrza (w ºC)\nRoczna suma\nopadów (w mm)\n1\n8,0\n19,0\n580\n2\n7,9\n20,8\n530\n3\n6,6\n22,3\n580\nNa podstawie: Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1993-1997.\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nW tabeli przedstawiono dane klimatyczne dla miejscowości, które są położone w przybliżeniu\nwzdłuż\nA. południka 15°E.\nB. południka 22°E.\nC. równoleżnika 50°N.\nD. równoleżnika 53°N.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n7.3.\n8.1.\n8.2.\n9.\n10.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEGEP-R0_100","answer":"D","answer_text":"Zadanie 10. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n10.3) Zdający charakteryzuje klimat Polski\nna podstawie danych liczbowych […].\nIII etap edukacyjny\n4.4) Zdający podaje główne cechy klimatu\nPolski […].\nSchemat punktowania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nD.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**D. Równoleżnik 53°N**\n\n## Sposób 1 - Analiza gradientu kontynentalizmu (wschód-zachód)\n\nKluczowa obserwacja: w tabeli zmienia się nie tylko temperatura, ale przede wszystkim **roczna amplituda**:\n\n| Miejscowość | Średnia roczna T | Amplituda | Suma opadów |\n| 1 | 8,0°C | **19,0°C** | 580 mm |\n| 2 | 7,9°C | **20,8°C** | 530 mm |\n| 3 | 6,6°C | **22,3°C** | 580 mm |\n\nAmplituda wzrasta od 19,0°C do 22,3°C - różnica aż **3,3°C** między skrajnymi miejscowościami.\n\n**To jest sygnatura narastającego kontynentalizmu klimatycznego**, który w Polsce rośnie ze **zachodu na wschód**:\n- zachodnia Polska (klimat zbliżony do oceanicznego Cfb): mała amplituda, łagodniejsze zimy.\n- wschodnia Polska (klimat kontynentalny Dfb): duża amplituda, mroźniejsze zimy, cieplejsze lata.\n\nWniosek: miejscowości 1→2→3 układają się **wzdłuż szerokości geograficznej** (równoleżnikowo), od zachodu do wschodu.\n\n**Teraz wybór: 50°N czy 53°N?**\n\nSprawdzamy, co leży na tych równoleżnikach:\n\n- **50°N** - południe Polski: **Kraków, Rzeszów, Zamość, Zgorzelec**. Średnia roczna temperatura Krakowa wynosi ok. 8,5-9°C, Rzeszowa ok. 8,3°C - nieco za ciepło dla tej tabeli. Wschodnie krańce (Zamość, Hrubieszów) mają ok. 7,5-8°C, ale amplituda tam nie sięga 22,3°C.\n\n- **53°N** - środkowa Polska i jej północne obrzeża: **Bydgoszcz (~53°N), Toruń (~53°N), Płock (~52,5°N), Białystok (~53,1°N)**. Tutaj:\n- Bydgoszcz/Toruń: T_śr ≈ 8,0-8,3°C, amplituda ≈ 18-20°C ✅ - pasuje do miejscowości 1\n- Białystok: T_śr ≈ 6,5-7°C, amplituda ≈ 22-24°C ✅ - pasuje do miejscowości 3\n\nDane z tabeli **dokładnie odwzorowują gradient klimatyczny** wzdłuż równoleżnika 53°N, biegnącego od zachodnio-centralnej do północno-wschodniej Polski.\n\n**Odpowiedź: D - równoleżnik 53°N.**\n\n## Sposób 2 - Eliminacja odpowiedzi A i B (południki)\n\nGdyby miejscowości leżały **wzdłuż południka** (linia N-S), oczekiwalibyśmy:\n- temperatura maleje ku północy ✓ (widać: 8,0 → 6,6°C)\n- amplituda: wzdłuż tej samej długości geograficznej zmienia się **nieznacznie** - kontynentalizm wschód-zachód jest w Polsce silniejszy niż gradient N-S\n\nWzrost amplitudy o 3,3°C trudno wytłumaczyć przesunięciem **północ-południe** wzdłuż jednego południka. Natomiast wzrost o 3,3°C przy przesunięciu wschód-zachód (rosnący kontynentalizm) jest **typową i dobrze udokumentowaną cechą** klimatu Polski.\n\nOdrzucamy więc opcje A i B.\n\nSpośród C i D:\n- Równoleżnik **50°N** (opcja C) przecina Kraków, Rzeszów - temperatury tam są wyższe niż w tabeli (8,5-9°C), a amplitudy nieco mniejsze.\n- Równoleżnik **53°N** (opcja D) - wartości z tabeli pasują do konkretnych stacji meteorologicznych.\n\n**Eliminacja potwierdza: D.**\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - zaznaczenie odpowiedzi **D**\n> - **0 pkt** - zaznaczenie odpowiedzi A, B lub C, lub brak odpowiedzi\n\nZadanie zamknięte 1-punktowe - bez wariantów częściowych.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌡️ **Gradient kontynentalizmu**: roczna amplituda temperatury \\(A = T_\\text{max} - T_\\text{min}\\) rośnie wraz z oddaleniem od Oceanu Atlantyckiego (kierunek W→E). W Polsce: zachodnia granica ≈ 18-19°C, wschodnia ≈ 22-24°C. Wskaźnik ten jest **kluczowym diagnostycznym sygnałem** układu wschód-zachód.\n\n> 📐 **Kontynentalizm** - wzrost amplitudy wynika z tego, że oceany łagodzą klimat: absorbują ciepło latem i oddają je zimą. Im dalej od oceanu, tym bardziej zimy są mroźniejsze, a lata gorętsze, co zwiększa amplitudę.\n\n> 🇵🇱 **Dane referencyjne dla 53°N**:\n> - Bydgoszcz: T_śr = 8,2°C, amplituda ≈ 19,5°C, opady ≈ 540 mm\n> - Białystok: T_śr ≈ 6,8°C, amplituda ≈ 23,5°C, opady ≈ 590 mm\n> Idealnie koreluje z wartościami z tabeli (miejscowości 1 i 3).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |\n| A | Południk 15°E | Ten południk ledwie dotyka zachodniej granicy Polski (okolice Zgorzelca/Jeleniej Góry) - całego transektu wschód-zachód nie ma gdzie rozciągnąć. Poza tym południki oznaczają układ N-S, nie wyjaśniają wzrostu amplitudy. |\n| B | Południk 22°E | Biegnie przez wschodnią Polskę (okolice Białegostoku, Lublina) z N na S - wzdłuż południka amplituda nie wzrasta tak wyraźnie (kontynentalizm zmienia się głównie E-W, nie N-S). |\n| C | Równoleżnik 50°N | Biegnie przez południe Polski - Kraków, Rzeszów, Zamość. Średnie temperatury tam są wyższe (8,5-9°C), a amplitudy nie sięgają 22,3°C. Dane z tabeli są za \"zimne\" jak na 50°N. |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Łatwo pomylić, że wzrost amplitudy sugeruje kierunek N-S (bo na północy jest zimniej). Pamiętaj: amplituda rośnie przede wszystkim na osi **zachód-wschód** (kontynentalizm), nie na osi N-S. Temperatura średnia maleje ku północy, ale amplituda rośnie ku wschodowi.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Nie należy mylić **temperatury średniej rocznej** z **amplitudą**. Mała amplituda i wysoka temperatura to klimat oceaniczny (np. Londyn); duża amplituda i niska temperatura to klimat kontynentalny (np. Białystok, Mińsk).\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Opcja D wydaje się \"za północna\" (53°N to środek Polski), ale Białystok leży właśnie na ok. 53°N i ma dokładnie takie parametry jak miejscowość 3 w tabeli - to solidna weryfikacja.","image":"img/geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10. (0-1)<br>Na mapie połączono liniami cztery grupy miejscowości.<br>W tabeli podano wartości danych klimatycznych ‒ pochodzące z wybranego okresu<br>w XX w. ‒ dla trzech miejscowości wchodzących w skład jednej z czterech grup zaznaczonych<br>na mapie.<br>Miejscowość<br>(numer na mapie)<br>Średnia roczna<br>temperatura<br>powietrza (w ºC)<br>Roczna amplituda<br>temperatury<br>powietrza (w ºC)<br>Roczna suma<br>opadów (w mm)<br>1<br>8,0<br>19,0<br>580<br>2<br>7,9<br>20,8<br>530<br>3<br>6,6<br>22,3<br>580<br>Na podstawie: Atlas Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1993-1997.<br>Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>W tabeli przedstawiono dane klimatyczne dla miejscowości, które są położone w przybliżeniu<br>wzdłuż<br>A. południka 15°E.<br>B. południka 22°E.<br>C. równoleżnika 50°N.<br>D. równoleżnika 53°N.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>7.3.<br>8.1.<br>8.2.<br>9.<br>10.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>EGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 10. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […].<br>IV etap edukacyjny<br>10.3) Zdający charakteryzuje klimat Polski<br>na podstawie danych liczbowych […].<br>III etap edukacyjny<br>4.4) Zdający podaje główne cechy klimatu<br>Polski […].<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawna odpowiedź<br>D.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>D. Równoleżnik 53°N</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza gradientu kontynentalizmu (wschód-zachód)</h4>\n<p>Kluczowa obserwacja: w tabeli zmienia się nie tylko temperatura, ale przede wszystkim <strong>roczna amplituda</strong>:</p>\n<p>| Miejscowość | Średnia roczna T | Amplituda | Suma opadów |<br>| 1 | 8,0°C | <strong>19,0°C</strong> | 580 mm |<br>| 2 | 7,9°C | <strong>20,8°C</strong> | 530 mm |<br>| 3 | 6,6°C | <strong>22,3°C</strong> | 580 mm |</p>\n<p>Amplituda wzrasta od 19,0°C do 22,3°C - różnica aż <strong>3,3°C</strong> między skrajnymi miejscowościami.</p>\n<p><strong>To jest sygnatura narastającego kontynentalizmu klimatycznego</strong>, który w Polsce rośnie ze <strong>zachodu na wschód</strong>:</p>\n<ul><li>zachodnia Polska (klimat zbliżony do oceanicznego Cfb): mała amplituda, łagodniejsze zimy.</li><li>wschodnia Polska (klimat kontynentalny Dfb): duża amplituda, mroźniejsze zimy, cieplejsze lata.</li></ul>\n<p>Wniosek: miejscowości 1→2→3 układają się <strong>wzdłuż szerokości geograficznej</strong> (równoleżnikowo), od zachodu do wschodu.</p>\n<p><strong>Teraz wybór: 50°N czy 53°N?</strong></p>\n<p>Sprawdzamy, co leży na tych równoleżnikach:</p>\n<ul><li><strong>50°N</strong> - południe Polski: <strong>Kraków, Rzeszów, Zamość, Zgorzelec</strong>. Średnia roczna temperatura Krakowa wynosi ok. 8,5-9°C, Rzeszowa ok. 8,3°C - nieco za ciepło dla tej tabeli. Wschodnie krańce (Zamość, Hrubieszów) mają ok. 7,5-8°C, ale amplituda tam nie sięga 22,3°C.</li></ul>\n<ul><li><strong>53°N</strong> - środkowa Polska i jej północne obrzeża: <strong>Bydgoszcz (~53°N), Toruń (~53°N), Płock (~52,5°N), Białystok (~53,1°N)</strong>. Tutaj:</li><li>Bydgoszcz/Toruń: T_śr ≈ 8,0-8,3°C, amplituda ≈ 18-20°C ✅ - pasuje do miejscowości 1</li><li>Białystok: T_śr ≈ 6,5-7°C, amplituda ≈ 22-24°C ✅ - pasuje do miejscowości 3</li></ul>\n<p>Dane z tabeli <strong>dokładnie odwzorowują gradient klimatyczny</strong> wzdłuż równoleżnika 53°N, biegnącego od zachodnio-centralnej do północno-wschodniej Polski.</p>\n<p><strong>Odpowiedź: D - równoleżnik 53°N.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja odpowiedzi A i B (południki)</h4>\n<p>Gdyby miejscowości leżały <strong>wzdłuż południka</strong> (linia N-S), oczekiwalibyśmy:</p>\n<ul><li>temperatura maleje ku północy ✓ (widać: 8,0 → 6,6°C)</li><li>amplituda: wzdłuż tej samej długości geograficznej zmienia się <strong>nieznacznie</strong> - kontynentalizm wschód-zachód jest w Polsce silniejszy niż gradient N-S</li></ul>\n<p>Wzrost amplitudy o 3,3°C trudno wytłumaczyć przesunięciem <strong>północ-południe</strong> wzdłuż jednego południka. Natomiast wzrost o 3,3°C przy przesunięciu wschód-zachód (rosnący kontynentalizm) jest <strong>typową i dobrze udokumentowaną cechą</strong> klimatu Polski.</p>\n<p>Odrzucamy więc opcje A i B.</p>\n<p>Spośród C i D:</p>\n<ul><li>Równoleżnik <strong>50°N</strong> (opcja C) przecina Kraków, Rzeszów - temperatury tam są wyższe niż w tabeli (8,5-9°C), a amplitudy nieco mniejsze.</li><li>Równoleżnik <strong>53°N</strong> (opcja D) - wartości z tabeli pasują do konkretnych stacji meteorologicznych.</li></ul>\n<p><strong>Eliminacja potwierdza: D.</strong></p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - zaznaczenie odpowiedzi <strong>D</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - zaznaczenie odpowiedzi A, B lub C, lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<p>Zadanie zamknięte 1-punktowe - bez wariantów częściowych.</p>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌡️ <strong>Gradient kontynentalizmu</strong>: roczna amplituda temperatury \\(A = T_\\text{max} - T_\\text{min}\\) rośnie wraz z oddaleniem od Oceanu Atlantyckiego (kierunek W→E). W Polsce: zachodnia granica ≈ 18-19°C, wschodnia ≈ 22-24°C. Wskaźnik ten jest <strong>kluczowym diagnostycznym sygnałem</strong> układu wschód-zachód.</blockquote>\n<blockquote>📐 <strong>Kontynentalizm</strong> - wzrost amplitudy wynika z tego, że oceany łagodzą klimat: absorbują ciepło latem i oddają je zimą. Im dalej od oceanu, tym bardziej zimy są mroźniejsze, a lata gorętsze, co zwiększa amplitudę.</blockquote>\n<blockquote>🇵🇱 <strong>Dane referencyjne dla 53°N</strong>:<br>- Bydgoszcz: T_śr = 8,2°C, amplituda ≈ 19,5°C, opady ≈ 540 mm<br>- Białystok: T_śr ≈ 6,8°C, amplituda ≈ 23,5°C, opady ≈ 590 mm<br>Idealnie koreluje z wartościami z tabeli (miejscowości 1 i 3).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |<br>| A | Południk 15°E | Ten południk ledwie dotyka zachodniej granicy Polski (okolice Zgorzelca/Jeleniej Góry) - całego transektu wschód-zachód nie ma gdzie rozciągnąć. Poza tym południki oznaczają układ N-S, nie wyjaśniają wzrostu amplitudy. |<br>| B | Południk 22°E | Biegnie przez wschodnią Polskę (okolice Białegostoku, Lublina) z N na S - wzdłuż południka amplituda nie wzrasta tak wyraźnie (kontynentalizm zmienia się głównie E-W, nie N-S). |<br>| C | Równoleżnik 50°N | Biegnie przez południe Polski - Kraków, Rzeszów, Zamość. Średnie temperatury tam są wyższe (8,5-9°C), a amplitudy nie sięgają 22,3°C. Dane z tabeli są za &quot;zimne&quot; jak na 50°N. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Łatwo pomylić, że wzrost amplitudy sugeruje kierunek N-S (bo na północy jest zimniej). Pamiętaj: amplituda rośnie przede wszystkim na osi <strong>zachód-wschód</strong> (kontynentalizm), nie na osi N-S. Temperatura średnia maleje ku północy, ale amplituda rośnie ku wschodowi.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Nie należy mylić <strong>temperatury średniej rocznej</strong> z <strong>amplitudą</strong>. Mała amplituda i wysoka temperatura to klimat oceaniczny (np. Londyn); duża amplituda i niska temperatura to klimat kontynentalny (np. Białystok, Mińsk).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Opcja D wydaje się &quot;za północna&quot; (53°N to środek Polski), ale Białystok leży właśnie na ok. 53°N i ma dokładnie takie parametry jak miejscowość 3 w tabeli - to solidna weryfikacja.</blockquote>"}]}