{"id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/11.1","paper_id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"11.1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę odnoszącą się do jezior oznaczonych na mapie literami A-C. Dobierz\nnazwy jezior z niżej wymienionych i wpisz je w kolejności powstania od najstarszego (I)\ndo najmłodszego (III). Obok nazwy każdego jeziora wpisz literę, którą oznaczono jego\npołożenie na mapie.\nŁebsko Drawsko Jeziorsko Mamry\nKolejność\npowstawania jezior\nNazwa jeziora\nPołożenie jeziora na mapie\n(wpisz literę)\nI (najstarsze)\nII\nIII (najmłodsze)\nA\nB\nC\n4\n3\n2 1\nEGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.1. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n1.4) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między wybranymi elementami\nśrodowiska przyrodniczego […].\n4.2) Zdający charakteryzuje […] typy\ngenetyczne jezior […].\n10.1) Zdający […] wykazuje wpływ […]\nzlodowaceń na ukształtowanie powierzchni\nkraju.\nIII etap edukacyjny\n1.7) Zdający lokalizuje na mapach […]\njeziora […].\n4.2) Zdający […] wykazuje zależności\npomiędzy współczesną rzeźbą Polski\na wybranymi wydarzeniami geologicznymi.\nSchemat punktowania\n2 pkt - poprawne uzupełnienie trzech wierszy w tabeli.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.\nalbo\n- poprawne uzupełnienie kolumny w tabeli z nazwami jezior.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\nI\nMamry\nB\nII\nŁebsko\nA\nIII\nJeziorsko\nC","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nUzupełniona tabela:\n\n| Kolejność powstawania jezior | Nazwa jeziora | Położenie jeziora na mapie |\n| I (najstarsze) | Mamry | B |\n| II | Łebsko | A |\n| III (najmłodsze) | Jeziorsko | C |\n\n## Sposób 1 - przez genezę jezior (od mechanizmu powstania do wieku)\n\n**Krok 1 - Zidentyfikuj genezę każdego jeziora ze zbioru do wyboru.**\n\n- **Mamry** - jezioro **polodowcowe rynnowe** (Pojezierze Mazurskie). Powstało w wyniku działalności lądolodu skandynawskiego podczas ostatniego zlodowacenia (wisły/würm). Datowanie: ok. 12 000-15 000 lat temu (schyłek plejstocenu / wczesny holocen). Jeziora polodowcowe są najstarszymi spośród jezior naturalnych w Polsce.\n\n- **Łebsko** - jezioro **przybrzeżne lagunowe** (Pobrzeże Słowińskie, Słowiński Park Narodowy). Powstało przez odcięcie zatoki Bałtyku przez narastające mierzeje i wały piaszczyste. Procesy te zachodziły w **holocenie** - kilka tysięcy lat temu, ale wyraźnie po uformowaniu się jezior polodowcowych i po wykształceniu się obecnej linii brzegowej Bałtyku.\n\n- **Jeziorsko** - jezioro **antropogeniczne** (zbiornik retencyjny na rzece Warcie, pow. Poddębice). Zapełniony wodą w **1986 roku**. Wzmianka w treści o \"jednym jeziorze pochodzenia antropogenicznego\" wskazuje bezpośrednio na tę odpowiedź.\n\n- **Drawsko** - jezioro polodowcowe rynnowe (Pojezierze Drawskie) - **nie wchodzi do tabeli**; to \"fałszywy kandydat\" w zestawie do wyboru.\n\n**Krok 2 - Ustal kolejność chronologiczną.**\n\n| Kolejność | Geneza | Przybliżony wiek | Jezioro |\n| I (najstarsze) | polodowcowe (lądolód skandynawski) | ~12 000-15 000 lat | **Mamry** |\n| II | lagunowe (procesy wybrzeża Bałtyku) | ~3 000-6 000 lat | **Łebsko** |\n| III (najmłodsze) | antropogeniczne (zbiornik retencyjny) | 1986 r. | **Jeziorsko** |\n\n**Krok 3 - Przypisz litery z mapy.**\n\nKluczowe wskazówki lokalizacyjne:\n- **Mamry → B**: Mazury, NE Polska (okolice Węgorzewa). Jedno z największych jezior Polski.\n- **Łebsko → A**: wybrzeże Bałtyku, NW Polska (Słowiński Park Narodowy, okolice Łeby). Jezioro przybrzeżne, oddzielone od morza wąskim pasem wydm ruchomych.\n- **Jeziorsko → C**: środkowa Polska, dolina Warty (pow. Poddębice/Sieradz). Sztuczny zbiornik widoczny w rozległej nizinnej dolinie rzecznej, z dala od wybrzeża i pojezierzy.\n\n## Sposób 2 - eliminacja przez wzajemne wykluczenie\n\nJeśli masz wątpliwości co do kolejności I/II, zastosuj eliminację:\n\n1. Zadanie wprost mówi o **jednym jeziorze antropogenicznym** → Jeziorsko jest **III (najmłodsze)** - 100% pewności.\n2. Zostają Mamry i Łebsko (oba naturalne). Pytanie: które starsze?\n- Mamry = polodowcowe = bezpośredni produkt lądolodu → koniec plejstocenu.\n- Łebsko = lagunowe = produkt **procesów postglacjalnych** (nowe linie brzegowe, narastanie mierzei po ustąpieniu lądolodu i transgresji Bałtyku) → holocen, ale późniejszy od samego polodowacenia.\n- Wniosek: **Mamry starsze** (I), **Łebsko młodsze** (II).\n3. Drawsko: polodowcowe rynnowe - podobna geneza do Mamry, ale **nie jest podpisane na mapie** jako A, B lub C → nie wchodzi do tabeli.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 11.1, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne uzupełnienie wszystkich trzech wierszy tabeli (I: Mamry-B, II: Łebsko-A, III: Jeziorsko-C)\n> - **1 pkt** - poprawne uzupełnienie **dwóch wierszy** tabeli ALBO poprawne wypełnienie **tylko kolumny z nazwami jezior** (Mamry / Łebsko / Jeziorsko w poprawnej kolejności) bez kolumny literowej\n> - **0 pkt** - odpowiedź niekompletna, z błędną kolejnością lub z Drawsko wstawione zamiast jednego z trzech właściwych jezior\n\n**Co MUSISZ napisać żeby dostać pełne 2 pkt:**\n- W każdym wierszu: właściwa nazwa + właściwa litera. Brak jednego = utrata 1 pkt.\n- Kolejność musi być poprawna (np. Łebsko w wierszu I zamiast II = błąd).\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Typologia genetyczna jezior (sekcja: HYDROLOGIA → Pojezierza, jeziora)**\n>\n> - **Polodowcowe rynnowe** (Mamry, Hańcza, Drawsko): wydłużony kształt, strome brzegi - efekt żłobienia podłoża przez wody subglacjalne.\n> - **Przybrzeżne lagunowe** (Łebsko, Gardno, Jamno): odcięte od morza przez narastające mierzeje w holocenie.\n> - **Sztuczne - zbiorniki retencyjne** (Jeziorsko, Solina, Czorsztyn): zapora wodna spiętrzająca rzekę.\n>\n> 📅 **Oś czasu**: plejstocen (polodowcowe) → wczesny/środkowy holocen (lagunowe) → XX/XXI wiek (sztuczne).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Jezioro | Możliwy błąd ucznia | Dlaczego to błąd |\n| **Drawsko jako odpowiedź** | Uczeń wstawia Drawsko zamiast jednego z trzech właściwych | Drawsko jest w zestawie jako \"fałszywy kandydat\" - na mapie nie ma czwartej litery; A, B, C to trzy miejsca, więc jedno jezioro jest zbędne |\n| **Łebsko jako I (najstarsze)** | Uczeń myśli \"jezioro nad Bałtykiem = stare\" | Łebsko powstało po ustąpieniu lądolodu i uformowaniu się linii brzegowej Bałtyku - to procesy późniejsze niż same jeziora polodowcowe |\n| **Mamry jako C (środkowa Polska)** | Uczeń nie zna lokalizacji Mamry | Mamry to Mazury (NE), nie centrum Polski; Jeziorsko leży w dolinie Warty w środkowej Polsce |\n| **Jeziorsko jako I lub II** | Uczeń zapomina, że jest antropogeniczne | Zbiornik retencyjny z 1986 r. jest zawsze najmłodszy - żadne naturalne jezioro nie może być młodsze od jeziora sztucznego |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Drawsko jest w zestawie po to, żeby zmylić. Pamiętaj - mapa ma tylko 3 oznaczenia (A, B, C), więc jeden kandydat jest zbędny. Drawsko (polodowcowe rynnowe, Pojezierze Drawskie) ma podobną genezę do Mamry, ale na mapie nie ma dla niego miejsca.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Klucz CKE wymaga **i** poprawnej nazwy, **i** poprawnej litery w każdym wierszu. Sama kolumna nazw (bez liter) = tylko 1 pkt, nawet jeśli kolejność idealna.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Nie mylić Łebska z Drawskiem - oba leżą na Pojezierzu/Pobrzeżu Pomorskim, ale Łebsko jest przy samym Bałtyku (lagunowe), Drawsko - w głębi lądu (polodowcowe). Zadanie wyraźnie podkreśla, że jedno jezioro jest antropogeniczne - to Jeziorsko i jest ono zawsze w wierszu III.","image":"img/geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-11.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11.1. (0-2)<br>Uzupełnij tabelę odnoszącą się do jezior oznaczonych na mapie literami A-C. Dobierz<br>nazwy jezior z niżej wymienionych i wpisz je w kolejności powstania od najstarszego (I)<br>do najmłodszego (III). Obok nazwy każdego jeziora wpisz literę, którą oznaczono jego<br>położenie na mapie.<br>Łebsko Drawsko Jeziorsko Mamry<br>Kolejność<br>powstawania jezior<br>Nazwa jeziora<br>Położenie jeziora na mapie<br>(wpisz literę)<br>I (najstarsze)<br>II<br>III (najmłodsze)<br>A<br>B<br>C<br>4<br>3<br>2 1<br>EGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 11.1. (0-2)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […].<br>IV etap edukacyjny<br>1.4) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między wybranymi elementami<br>środowiska przyrodniczego […].<br>4.2) Zdający charakteryzuje […] typy<br>genetyczne jezior […].<br>10.1) Zdający […] wykazuje wpływ […]<br>zlodowaceń na ukształtowanie powierzchni<br>kraju.<br>III etap edukacyjny<br>1.7) Zdający lokalizuje na mapach […]<br>jeziora […].<br>4.2) Zdający […] wykazuje zależności<br>pomiędzy współczesną rzeźbą Polski<br>a wybranymi wydarzeniami geologicznymi.<br>Schemat punktowania<br>2 pkt - poprawne uzupełnienie trzech wierszy w tabeli.<br>1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.<br>albo</p>\n<ul><li>poprawne uzupełnienie kolumny w tabeli z nazwami jezior.</li></ul>\n<p>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Poprawne odpowiedzi<br>I<br>Mamry<br>B<br>II<br>Łebsko<br>A<br>III<br>Jeziorsko<br>C</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Uzupełniona tabela:</p>\n<p>| Kolejność powstawania jezior | Nazwa jeziora | Położenie jeziora na mapie |<br>| I (najstarsze) | Mamry | B |<br>| II | Łebsko | A |<br>| III (najmłodsze) | Jeziorsko | C |</p>\n<h4>Sposób 1 - przez genezę jezior (od mechanizmu powstania do wieku)</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Zidentyfikuj genezę każdego jeziora ze zbioru do wyboru.</strong></p>\n<ul><li><strong>Mamry</strong> - jezioro <strong>polodowcowe rynnowe</strong> (Pojezierze Mazurskie). Powstało w wyniku działalności lądolodu skandynawskiego podczas ostatniego zlodowacenia (wisły/würm). Datowanie: ok. 12 000-15 000 lat temu (schyłek plejstocenu / wczesny holocen). Jeziora polodowcowe są najstarszymi spośród jezior naturalnych w Polsce.</li></ul>\n<ul><li><strong>Łebsko</strong> - jezioro <strong>przybrzeżne lagunowe</strong> (Pobrzeże Słowińskie, Słowiński Park Narodowy). Powstało przez odcięcie zatoki Bałtyku przez narastające mierzeje i wały piaszczyste. Procesy te zachodziły w <strong>holocenie</strong> - kilka tysięcy lat temu, ale wyraźnie po uformowaniu się jezior polodowcowych i po wykształceniu się obecnej linii brzegowej Bałtyku.</li></ul>\n<ul><li><strong>Jeziorsko</strong> - jezioro <strong>antropogeniczne</strong> (zbiornik retencyjny na rzece Warcie, pow. Poddębice). Zapełniony wodą w <strong>1986 roku</strong>. Wzmianka w treści o &quot;jednym jeziorze pochodzenia antropogenicznego&quot; wskazuje bezpośrednio na tę odpowiedź.</li></ul>\n<ul><li><strong>Drawsko</strong> - jezioro polodowcowe rynnowe (Pojezierze Drawskie) - <strong>nie wchodzi do tabeli</strong>; to &quot;fałszywy kandydat&quot; w zestawie do wyboru.</li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - Ustal kolejność chronologiczną.</strong></p>\n<p>| Kolejność | Geneza | Przybliżony wiek | Jezioro |<br>| I (najstarsze) | polodowcowe (lądolód skandynawski) | ~12 000-15 000 lat | <strong>Mamry</strong> |<br>| II | lagunowe (procesy wybrzeża Bałtyku) | ~3 000-6 000 lat | <strong>Łebsko</strong> |<br>| III (najmłodsze) | antropogeniczne (zbiornik retencyjny) | 1986 r. | <strong>Jeziorsko</strong> |</p>\n<p><strong>Krok 3 - Przypisz litery z mapy.</strong></p>\n<p>Kluczowe wskazówki lokalizacyjne:</p>\n<ul><li><strong>Mamry → B</strong>: Mazury, NE Polska (okolice Węgorzewa). Jedno z największych jezior Polski.</li><li><strong>Łebsko → A</strong>: wybrzeże Bałtyku, NW Polska (Słowiński Park Narodowy, okolice Łeby). Jezioro przybrzeżne, oddzielone od morza wąskim pasem wydm ruchomych.</li><li><strong>Jeziorsko → C</strong>: środkowa Polska, dolina Warty (pow. Poddębice/Sieradz). Sztuczny zbiornik widoczny w rozległej nizinnej dolinie rzecznej, z dala od wybrzeża i pojezierzy.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja przez wzajemne wykluczenie</h4>\n<p>Jeśli masz wątpliwości co do kolejności I/II, zastosuj eliminację:</p>\n<ol><li>Zadanie wprost mówi o <strong>jednym jeziorze antropogenicznym</strong> → Jeziorsko jest <strong>III (najmłodsze)</strong> - 100% pewności.</li><li>Zostają Mamry i Łebsko (oba naturalne). Pytanie: które starsze?</li></ol>\n<ul><li>Mamry = polodowcowe = bezpośredni produkt lądolodu → koniec plejstocenu.</li><li>Łebsko = lagunowe = produkt <strong>procesów postglacjalnych</strong> (nowe linie brzegowe, narastanie mierzei po ustąpieniu lądolodu i transgresji Bałtyku) → holocen, ale późniejszy od samego polodowacenia.</li><li>Wniosek: <strong>Mamry starsze</strong> (I), <strong>Łebsko młodsze</strong> (II).</li></ul>\n<ol><li>Drawsko: polodowcowe rynnowe - podobna geneza do Mamry, ale <strong>nie jest podpisane na mapie</strong> jako A, B lub C → nie wchodzi do tabeli.</li></ol>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 11.1, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawne uzupełnienie wszystkich trzech wierszy tabeli (I: Mamry-B, II: Łebsko-A, III: Jeziorsko-C)<br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawne uzupełnienie <strong>dwóch wierszy</strong> tabeli ALBO poprawne wypełnienie <strong>tylko kolumny z nazwami jezior</strong> (Mamry / Łebsko / Jeziorsko w poprawnej kolejności) bez kolumny literowej<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niekompletna, z błędną kolejnością lub z Drawsko wstawione zamiast jednego z trzech właściwych jezior</blockquote>\n<p><strong>Co MUSISZ napisać żeby dostać pełne 2 pkt:</strong></p>\n<ul><li>W każdym wierszu: właściwa nazwa + właściwa litera. Brak jednego = utrata 1 pkt.</li><li>Kolejność musi być poprawna (np. Łebsko w wierszu I zamiast II = błąd).</li></ul>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌍 <strong>Typologia genetyczna jezior (sekcja: HYDROLOGIA → Pojezierza, jeziora)</strong><br><br>- <strong>Polodowcowe rynnowe</strong> (Mamry, Hańcza, Drawsko): wydłużony kształt, strome brzegi - efekt żłobienia podłoża przez wody subglacjalne.<br>- <strong>Przybrzeżne lagunowe</strong> (Łebsko, Gardno, Jamno): odcięte od morza przez narastające mierzeje w holocenie.<br>- <strong>Sztuczne - zbiorniki retencyjne</strong> (Jeziorsko, Solina, Czorsztyn): zapora wodna spiętrzająca rzekę.<br><br>📅 <strong>Oś czasu</strong>: plejstocen (polodowcowe) → wczesny/środkowy holocen (lagunowe) → XX/XXI wiek (sztuczne).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Jezioro | Możliwy błąd ucznia | Dlaczego to błąd |<br>| <strong>Drawsko jako odpowiedź</strong> | Uczeń wstawia Drawsko zamiast jednego z trzech właściwych | Drawsko jest w zestawie jako &quot;fałszywy kandydat&quot; - na mapie nie ma czwartej litery; A, B, C to trzy miejsca, więc jedno jezioro jest zbędne |<br>| <strong>Łebsko jako I (najstarsze)</strong> | Uczeń myśli &quot;jezioro nad Bałtykiem = stare&quot; | Łebsko powstało po ustąpieniu lądolodu i uformowaniu się linii brzegowej Bałtyku - to procesy późniejsze niż same jeziora polodowcowe |<br>| <strong>Mamry jako C (środkowa Polska)</strong> | Uczeń nie zna lokalizacji Mamry | Mamry to Mazury (NE), nie centrum Polski; Jeziorsko leży w dolinie Warty w środkowej Polsce |<br>| <strong>Jeziorsko jako I lub II</strong> | Uczeń zapomina, że jest antropogeniczne | Zbiornik retencyjny z 1986 r. jest zawsze najmłodszy - żadne naturalne jezioro nie może być młodsze od jeziora sztucznego |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> Drawsko jest w zestawie po to, żeby zmylić. Pamiętaj - mapa ma tylko 3 oznaczenia (A, B, C), więc jeden kandydat jest zbędny. Drawsko (polodowcowe rynnowe, Pojezierze Drawskie) ma podobną genezę do Mamry, ale na mapie nie ma dla niego miejsca.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> Klucz CKE wymaga <strong>i</strong> poprawnej nazwy, <strong>i</strong> poprawnej litery w każdym wierszu. Sama kolumna nazw (bez liter) = tylko 1 pkt, nawet jeśli kolejność idealna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> Nie mylić Łebska z Drawskiem - oba leżą na Pojezierzu/Pobrzeżu Pomorskim, ale Łebsko jest przy samym Bałtyku (lagunowe), Drawsko - w głębi lądu (polodowcowe). Zadanie wyraźnie podkreśla, że jedno jezioro jest antropogeniczne - to Jeziorsko i jest ono zawsze w wierszu III.</blockquote>"}]}