{"id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/11.3","paper_id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"11.3","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.3. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Na kierunek spływu wód Odry na odcinkach oznaczonych numerami\n1 i 3 ma wpływ nachylenie obszaru Polski.\nP\nF\n2. Dorzecze Odry charakteryzuje się asymetrią.\nP\nF\n3. Na odcinku Odry oznaczonym numerem 4 dominuje erozja wsteczna.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.3. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n1.4) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między wybranymi elementami\nśrodowiska przyrodniczego […].\n4.2) Zdający charakteryzuje sieć rzeczną\n[…].\n10.1) Zdający […] wykazuje wpływ […]\nzlodowaceń na ukształtowanie powierzchni\nkraju.\nSchemat punktowania\n1 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nP, P, F\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Na terenie odcinków 1 i 3 na wschód nachylenie rzeczne rośnie. | **P** |\n| 2. Dorzecze Odry charakteryzuje się asymetrią. | **P** |\n| 3. W zlewni Odry zlokalizowanej numerem 4 dominuje erozja wsteczna. | **F** |\n\n## Sposób 1 - analiza każdego stwierdzenia osobno (od mapy do wiedzy)\n\n### Stwierdzenie 1 - P\n\nOdcinki 1 i 3 leżą w strefie przejścia między obszarami górskimi/wyżynnymi a nizinnymi. Nachylenie podłużne rzeki (spadek koryta) jest pochodną **różnicy wysokości na jednostkę długości**.\n\n\\[ i = \\frac{\\Delta h}{\\Delta L} \\]\n\nNa kierunku wschodnim odcinki te zbliżają się ku wyżej położonym obszarom (Sudety, Wyżyna Śląska, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska). Wraz z przesuwaniem się ku wschodowi - w kierunku źródeł dopływów - wysokość rośnie, a długość odcinka maleje, więc **nachylenie rośnie**. Stwierdzenie jest **prawdziwe**.\n\n### Stwierdzenie 2 - P\n\n**Asymetria dorzecza** polega na nierównym rozwoju dopływów lewobrzeżnych i prawobrzeżnych głównej rzeki.\n\nDorzecze Odry wykazuje wyraźną asymetrię:\n\n- **Dopływy lewobrzeżne** (od południa i wschodu) są **znacznie liczniejsze i dłuższe**: Nysa Kłodzka, Bóbr, Kwisa, Nysa Łużycka, Widawa, Barycz, Olza - rzeki drenujące Sudety i Wyżynę Śląską o rozbudowanych zlewniach.\n- **Dopływy prawobrzeżne** (od zachodu) są **słabiej rozwinięte**, wyjątkiem jest Warta z Notecią - ale sama Warta leży po wschodniej stronie Odry w dolnym biegu.\n\nŁączna powierzchnia i liczba lewostronnych dorzeczy znacząco przewyższa prawobrzeżne - to klasyczny przykład **asymetrii dorzecza** uwarunkowanej budową geologiczną i morfologią terenu. Stwierdzenie jest **prawdziwe**.\n\n### Stwierdzenie 3 - F\n\n**Erozja wsteczna** (cofająca, regresywna) polega na cofaniu się źródła cieku ku górze - ku działowi wodnemu - i jest charakterystyczna dla:\n- górnych odcinków rzek i potoków górskich,\n- progów wodospadowych,\n- procesów kaptażu (przechwytywania) rzek.\n\nObszar 4 zaznaczony na mapie to **nizinna, dolna część zlewni Odry** (okolice Zalewu Szczecińskiego / ujścia Odry lub równinny odcinek dolnego biegu). W takim otoczeniu:\n\n- teren jest prawie płaski,\n- energia grawitacyjna rzeki jest minimalna,\n- dominuje **akumulacja** (osadzanie materiału) lub **erozja boczna** (boczna migracja koryta, meandrowanie),\n- erozja wsteczna nie ma warunków do dominowania - brak progów i różnic wysokości wystarczających do cofania się źródeł.\n\nStwierdzenie jest **fałszywe** - w lokalizacji 4 dominuje erozja boczna i akumulacja, **nie erozja wsteczna**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację\n\nJeśli mamy wątpliwości co do stwierdzenia 3, sprawdzamy:\n\n> Gdzie erozja wsteczna MOŻE dominować? → górny bieg rzeki, progi skalne, wodospady, obszary o dużym gradiencie hydraulicznym.\n\n> Czy nizinna część zlewni Odry (nr 4) spełnia te warunki? → **Nie.** Teren jest płaski, rzeka powolna, brak progów.\n\nZatem → F jest pewne. Jednocześnie stwierdzenia 1 i 2 opierają się na faktach dobrze potwierdzonych w geografii fizycznej Polski → P, P.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 11.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - trzy poprawne odpowiedzi: **P, P, F** (wszystkie trzy jednocześnie)\n> - **0 pkt** - odpowiedź niekompletna lub choćby jedna błędna ocena\n\n⚠️ Klucz jest **bezwzględny**: musisz podać wszystkie trzy poprawnie. Błąd w jednym stwierdzeniu = 0 punktów za całe zadanie.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 📐 **Spadek/nachylenie rzeki**: \\( i = \\frac{\\Delta h}{\\Delta L} \\) - różnica wysokości podzielona przez długość odcinka. Im krótszy odcinek przy tym samym Δh → tym większy spadek. Na wschodzie (w stronę Sudetów/wyżyn) Δh rośnie → \\(i\\) rośnie.\n\n> 🌊 **Erozja wsteczna** - cofanie się progu/źródła w górę rzeki; zachodzi przy dużym gradiencie hydraulicznym, na skałach podatnych na podmywanie. **Nie jest procesem dominującym na nizinnym, dolnym biegu rzeki.**\n\n> 🗺️ **Asymetria dorzecza** - cecha charakterystyczna Odry: lewobrzeżne sudeckie i wyżynne dopływy (Nysa Kłodzka, Bóbr, Barycz, Nysa Łużycka) mają dłuższe, bardziej rozbudowane zlewnie niż prawobrzeżne.\n\n## Dlaczego inne warianty są błędne\n\n| Błędna ocena | Treść | Dlaczego błędna |\n| F dla stwierdzenia 1 | \"Nachylenie nie rośnie ku wschodowi\" | Błąd: ku wschodowi teren wznosi się ku Sudetom i wyżynom, więc gradient hydrauliczny rzek rośnie. |\n| F dla stwierdzenia 2 | \"Odra jest symetryczna\" | Błąd: lewobrzeżne dopływy sudeckie i wyżynne są ewidentnie liczniejsze i dłuższe - to klasykt asymetrii. |\n| P dla stwierdzenia 3 | \"W lokalizacji 4 dominuje erozja wsteczna\" | Błąd: mylenie erozji wstecznej z erozją denną lub boczną; w nizinnym dolnym biegu rzeki brak warunków do erozji wstecznej. |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Erozja wsteczna ≠ erozja wgłębna (denna). Erozja denna (pogłębianie koryta) może zachodzić na wielu odcinkach, ale erozja **wsteczna** (cofanie się źródła) to specyficzny proces górnych odcinków i progów - nie myl ich w odpowiedzi!\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Asymetria dorzecza ≠ asymetria doliny. Dorzecze Odry jest asymetryczne pod względem sumarycznej powierzchni i długości dopływów, nawet jeśli koryto rzeki wygląda \"symetrycznie\" na mapie.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** W tym zadaniu za 2 poprawne → **0 punktów**. Nie ma punktowania cząstkowego. Sprawdź WSZYSTKIE trzy przed zaznaczeniem.","image":"img/geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-11.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11.3. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest<br>prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.</p>\n<ol><li>Na kierunek spływu wód Odry na odcinkach oznaczonych numerami</li></ol>\n<p>1 i 3 ma wpływ nachylenie obszaru Polski.<br>P<br>F</p>\n<ol><li>Dorzecze Odry charakteryzuje się asymetrią.</li></ol>\n<p>P<br>F</p>\n<ol><li>Na odcinku Odry oznaczonym numerem 4 dominuje erozja wsteczna.</li></ol>\n<p>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 11.3. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […].<br>IV etap edukacyjny<br>1.4) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między wybranymi elementami<br>środowiska przyrodniczego […].<br>4.2) Zdający charakteryzuje sieć rzeczną<br>[…].<br>10.1) Zdający […] wykazuje wpływ […]<br>zlodowaceń na ukształtowanie powierzchni<br>kraju.<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br>P, P, F<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Na terenie odcinków 1 i 3 na wschód nachylenie rzeczne rośnie. | <strong>P</strong> |<br>| 2. Dorzecze Odry charakteryzuje się asymetrią. | <strong>P</strong> |<br>| 3. W zlewni Odry zlokalizowanej numerem 4 dominuje erozja wsteczna. | <strong>F</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza każdego stwierdzenia osobno (od mapy do wiedzy)</h4>\n<h5>Stwierdzenie 1 - P</h5>\n<p>Odcinki 1 i 3 leżą w strefie przejścia między obszarami górskimi/wyżynnymi a nizinnymi. Nachylenie podłużne rzeki (spadek koryta) jest pochodną <strong>różnicy wysokości na jednostkę długości</strong>.</p>\n<p>\\[ i = \\frac{\\Delta h}{\\Delta L} \\]</p>\n<p>Na kierunku wschodnim odcinki te zbliżają się ku wyżej położonym obszarom (Sudety, Wyżyna Śląska, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska). Wraz z przesuwaniem się ku wschodowi - w kierunku źródeł dopływów - wysokość rośnie, a długość odcinka maleje, więc <strong>nachylenie rośnie</strong>. Stwierdzenie jest <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<h5>Stwierdzenie 2 - P</h5>\n<p><strong>Asymetria dorzecza</strong> polega na nierównym rozwoju dopływów lewobrzeżnych i prawobrzeżnych głównej rzeki.</p>\n<p>Dorzecze Odry wykazuje wyraźną asymetrię:</p>\n<ul><li><strong>Dopływy lewobrzeżne</strong> (od południa i wschodu) są <strong>znacznie liczniejsze i dłuższe</strong>: Nysa Kłodzka, Bóbr, Kwisa, Nysa Łużycka, Widawa, Barycz, Olza - rzeki drenujące Sudety i Wyżynę Śląską o rozbudowanych zlewniach.</li><li><strong>Dopływy prawobrzeżne</strong> (od zachodu) są <strong>słabiej rozwinięte</strong>, wyjątkiem jest Warta z Notecią - ale sama Warta leży po wschodniej stronie Odry w dolnym biegu.</li></ul>\n<p>Łączna powierzchnia i liczba lewostronnych dorzeczy znacząco przewyższa prawobrzeżne - to klasyczny przykład <strong>asymetrii dorzecza</strong> uwarunkowanej budową geologiczną i morfologią terenu. Stwierdzenie jest <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<h5>Stwierdzenie 3 - F</h5>\n<p><strong>Erozja wsteczna</strong> (cofająca, regresywna) polega na cofaniu się źródła cieku ku górze - ku działowi wodnemu - i jest charakterystyczna dla:</p>\n<ul><li>górnych odcinków rzek i potoków górskich,</li><li>progów wodospadowych,</li><li>procesów kaptażu (przechwytywania) rzek.</li></ul>\n<p>Obszar 4 zaznaczony na mapie to <strong>nizinna, dolna część zlewni Odry</strong> (okolice Zalewu Szczecińskiego / ujścia Odry lub równinny odcinek dolnego biegu). W takim otoczeniu:</p>\n<ul><li>teren jest prawie płaski,</li><li>energia grawitacyjna rzeki jest minimalna,</li><li>dominuje <strong>akumulacja</strong> (osadzanie materiału) lub <strong>erozja boczna</strong> (boczna migracja koryta, meandrowanie),</li><li>erozja wsteczna nie ma warunków do dominowania - brak progów i różnic wysokości wystarczających do cofania się źródeł.</li></ul>\n<p>Stwierdzenie jest <strong>fałszywe</strong> - w lokalizacji 4 dominuje erozja boczna i akumulacja, <strong>nie erozja wsteczna</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację</h4>\n<p>Jeśli mamy wątpliwości co do stwierdzenia 3, sprawdzamy:</p>\n<blockquote>Gdzie erozja wsteczna MOŻE dominować? → górny bieg rzeki, progi skalne, wodospady, obszary o dużym gradiencie hydraulicznym.</blockquote>\n<blockquote>Czy nizinna część zlewni Odry (nr 4) spełnia te warunki? → <strong>Nie.</strong> Teren jest płaski, rzeka powolna, brak progów.</blockquote>\n<p>Zatem → F jest pewne. Jednocześnie stwierdzenia 1 i 2 opierają się na faktach dobrze potwierdzonych w geografii fizycznej Polski → P, P.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 11.3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - trzy poprawne odpowiedzi: <strong>P, P, F</strong> (wszystkie trzy jednocześnie)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niekompletna lub choćby jedna błędna ocena</blockquote>\n<p>⚠️ Klucz jest <strong>bezwzględny</strong>: musisz podać wszystkie trzy poprawnie. Błąd w jednym stwierdzeniu = 0 punktów za całe zadanie.</p>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>📐 <strong>Spadek/nachylenie rzeki</strong>: \\( i = \\frac{\\Delta h}{\\Delta L} \\) - różnica wysokości podzielona przez długość odcinka. Im krótszy odcinek przy tym samym Δh → tym większy spadek. Na wschodzie (w stronę Sudetów/wyżyn) Δh rośnie → \\(i\\) rośnie.</blockquote>\n<blockquote>🌊 <strong>Erozja wsteczna</strong> - cofanie się progu/źródła w górę rzeki; zachodzi przy dużym gradiencie hydraulicznym, na skałach podatnych na podmywanie. <strong>Nie jest procesem dominującym na nizinnym, dolnym biegu rzeki.</strong></blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Asymetria dorzecza</strong> - cecha charakterystyczna Odry: lewobrzeżne sudeckie i wyżynne dopływy (Nysa Kłodzka, Bóbr, Barycz, Nysa Łużycka) mają dłuższe, bardziej rozbudowane zlewnie niż prawobrzeżne.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne warianty są błędne</h4>\n<p>| Błędna ocena | Treść | Dlaczego błędna |<br>| F dla stwierdzenia 1 | &quot;Nachylenie nie rośnie ku wschodowi&quot; | Błąd: ku wschodowi teren wznosi się ku Sudetom i wyżynom, więc gradient hydrauliczny rzek rośnie. |<br>| F dla stwierdzenia 2 | &quot;Odra jest symetryczna&quot; | Błąd: lewobrzeżne dopływy sudeckie i wyżynne są ewidentnie liczniejsze i dłuższe - to klasykt asymetrii. |<br>| P dla stwierdzenia 3 | &quot;W lokalizacji 4 dominuje erozja wsteczna&quot; | Błąd: mylenie erozji wstecznej z erozją denną lub boczną; w nizinnym dolnym biegu rzeki brak warunków do erozji wstecznej. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Erozja wsteczna ≠ erozja wgłębna (denna). Erozja denna (pogłębianie koryta) może zachodzić na wielu odcinkach, ale erozja <strong>wsteczna</strong> (cofanie się źródła) to specyficzny proces górnych odcinków i progów - nie myl ich w odpowiedzi!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Asymetria dorzecza ≠ asymetria doliny. Dorzecze Odry jest asymetryczne pod względem sumarycznej powierzchni i długości dopływów, nawet jeśli koryto rzeki wygląda &quot;symetrycznie&quot; na mapie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> W tym zadaniu za 2 poprawne → <strong>0 punktów</strong>. Nie ma punktowania cząstkowego. Sprawdź WSZYSTKIE trzy przed zaznaczeniem.</blockquote>"}]}