{"id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-1)\nW tabeli przedstawiono warunki naturalne dla rolnictwa w dwóch regionach Polski.\nUzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz nazwę odpowiedniego regionu wybranego\nz podanych poniżej.\nKotlina Sandomierska Nizina Podlaska Nizina Mazowiecka Pojezierze Wielkopolskie\nOpis warunków naturalnych dla rolnictwa\nNazwa regionu\nW dużej części regionu występują podmokłe gleby bagienne.\nWarunki klimatyczne sprzyjają uprawie żyta, owsa,\nziemniaków i roślin pastewnych, a także uprawie łąk\ni utrzymywaniu pastwisk.\nPrzeważają tu gleby, które w większości powstały z utworów\npolodowcowych ostatniego zlodowacenia. Klimat sprzyja\nuprawie roślin, takich jak pszenica lub buraki cukrowe.\nNiekorzystnym zjawiskiem jest deficyt wody spowodowany\nm.in. niskimi opadami atmosferycznymi.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n11.1.\n11.2.\n11.3.\n12.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego [ ].\nIV etap edukacyjny\n1.4) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe […] między\nwybranymi elementami środowiska\nprzyrodniczego […].\n10.8) Zdający przedstawia dominanty\nśrodowiska krain geograficznych Polski […].\nIII etap edukacyjny\n6.2) Zdający podaje przyczyny\nzróżnicowania w rozmieszczeniu wybranych\nupraw […] w Polsce.\n7.3) Zdający opisuje […] najważniejsze\ncechy gospodarki regionów geograficznych\nPolski […].\nSchemat punktowania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawne odpowiedzi\nNizina Podlaska\nPojezierze Wielkopolskie","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Opis warunków naturalnych dla rolnictwa | Nazwa regionu |\n| W dużej części regionu występują podmokłe gleby bagienne. Warunki klimatyczne sprzyjają uprawie żyta, ziemniaków oraz rozwojowi mleczarstwa. | **Nizina Podlaska** |\n| W tym regionie z powodu zalegania pokrywy lodowej w czasie ostatniego zlodowacenia znajdują się żyzne gleby (czarnoziemy). | **Pojezierze Wielkopolskie** |\n\n## Sposób 1 - analiza cech diagnostycznych każdego opisu\n\n### Opis 1: podmokłe gleby bagienne + żyto, ziemniaki, mleczarstwo\n\nKluczowe słowa kluczowe w opisie:\n- **gleby bagienne i podmokłe** → wskazują na obszar z wysokim poziomem wód gruntowych, torfowiskami, silnym nawodnieniem\n- **żyto i ziemniaki** → rośliny tolerujące gleby lekkie, kwaśne i chłodne, odporne na kontynentalny, surowy klimat\n- **mleczarstwo** → wskazuje na dominację łąk i pastwisk (bo gleby zbyt podmokłe pod uprawy), hodowlę bydła mlecznego\n\nSpośród czterech regionów:\n- **Nizina Podlaska** - leży na wschodzie Polski, cechuje ją **klimat kontynentalny** (mroźne zimy, suche lata), duże obszary torfowisk i mokradeł nad Biebrzą i Narwią (Biebrzański Park Narodowy), gleby torfowe i mułowo-torfowe. Region słynie z hodowli bydła mlecznego i produkcji serów (np. kooperatywy mleczarskie Podlasia). **Pasuje idealnie.**\n\n### Opis 2: żyzne czarnoziemy związane z zaleganiem pokrywy lodowej ostatniego zlodowacenia\n\nKluczowe słowa:\n- **ostatnie zlodowacenie** (zlodowacenie Wisły, ok. 20-12 tys. lat temu) → dotarło do Pojezierza Wielkopolskiego i Pojezierza Pomorskiego - zasięg lądolodu skandynawskiego w stadium poznańskim/leszczyńskim\n- **żyzne gleby (czarnoziemy)** → tzw. **czarne ziemie kujawskie** - gleby wykształcone na glinach morenowych i osadach jeziornych po wycofaniu lądolodu; wilgotne zagłębienia po jeziorach zastoiskowych zarosły i wytworzyły próchnicze, bardzo żyzne gleby zbliżone do czarnoziemów\n\nSpośród czterech regionów:\n- **Pojezierze Wielkopolskie** - to właśnie tu, szczególnie w części kujawskiej (Kujawy, wchodzące w skład obszaru pojeziernego), występują słynne **czarne ziemie kujawskie** (gleby o wysokiej zawartości próchnicy, dawne dna jezior zastoiskowych polodowcowych). Gleby te są jednymi z najżyźniejszych w Polsce i powstały bezpośrednio dzięki działalności lądolodu ostatniego zlodowacenia. **Pasuje idealnie.**\n\n## Sposób 2 - eliminacja pozostałych regionów\n\nSprawdzamy, dlaczego **Kotlina Sandomierska** i **Nizina Mazowiecka** nie pasują do żadnego z opisów:\n\n**Kotlina Sandomierska:**\n- Gleby: mady rzeczne (żyzne, aluwialne), lessy na skrajach; brak dominacji gleb bagiennych.\n- Klimat cieplejszy, odpowiedni do uprawy pszenicy, kukurydzy, rzepaku.\n- Brak związku z ostatnim zlodowaceniem (strefa zlodowaceń środkowopolskich, starszych).\n\n**Nizina Mazowiecka:**\n- Gleby: głównie bielice i gleby brunatne na piaskach, fragmentarycznie mady wiślane - nie dominują czarnoziemy ani gleby bagienne.\n- Klimat przejściowy - uprawy mieszane; region nie wyróżnia się glebami bagiennymi ani czarnoziemami.\n- Ostatnie zlodowacenie sięgało tu tylko skrajnie północnych krawędzi; centrum Mazowsza nie było pokryte lodem Wisły.\n\nOba te regiony zostają wyeliminowane - jedyne pasujące pary to: **opis 1 → Nizina Podlaska**, **opis 2 → Pojezierze Wielkopolskie**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za obie odpowiedzi poprawne jednocześnie: wpisanie **Nizina Podlaska** przy opisie 1 ORAZ **Pojezierze Wielkopolskie** przy opisie 2.\n> - **0 pkt** - za każdy inny zestaw odpowiedzi, w tym: tylko jedna poprawna, przestawione odpowiedzi, błędna nazwa (np. „Pojezierze Mazurskie\" zamiast Wielkopolskie).\n\n> ⚠️ **Uwaga CKE**: zadanie daje **1 pkt tylko za komplet** - obie odpowiedzi muszą być poprawne. Jedna poprawna = 0 pkt.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🇵🇱 **Krainy geograficzne Polski - pas pojezierzy i nizin:**\n> - **Nizina Podlaska**: wschodnia Polska, rzeki Biebrza i Narew, duże torfowiska, klimat kontynentalny (amplituda roczna temperatury >23°C), specjalizacja: hodowla bydła mlecznego, żyto, ziemniaki.\n> - **Pojezierze Wielkopolskie**: centralna i zachodnia Polska, ukształtowane przez ostatnie zlodowacenie (Wisły, stadium poznańskie), obszar Kujaw - gleby czarne ziemie kujawskie, jedna z najżyźniejszych stref rolniczych w Polsce.\n\n> 🧊 **Ostatnie zlodowacenie (Wisły, ok. 20-12 tys. lat BP)**: zasięg lądolodu obejmował Pojezierze Pomorskie i Wielkopolskie - gliny morenowe i osady zastoiskowe stały się podstawą wykształcenia żyznych gleb. Doliny i zagłębienia bezodpływowe po jeziorach polodowcowych zarosły organicznie i dały czarne ziemie.\n\n> 🌾 **Diagnostyczne cechy regionów rolniczych**:\n> - gleby bagienne + zimny klimat kontynentalny + żyto/ziemniaki/mleczarstwo = **wschodnia Polska** (Podlasie, Mazury)\n> - żyzne czarnoziemy / czarne ziemie + związek z lądolodem ostatniego zlodowacenia = **Kujawy / Pojezierze Wielkopolskie**\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Region | Dlaczego nie pasuje do żadnego opisu |\n| **Kotlina Sandomierska** | Gleby mady i lessy (nie bagienne, nie czarnoziemy polodowcowe). Leży na południu Polski poza zasięgiem ostatniego zlodowacenia. Klimat ciepły, uprawy intensywne (pszenica, rzepak). |\n| **Nizina Mazowiecka** | Dominują bielice i gleby brunatne na piaskach. Centrum Mazowsza nie było pokryte lodem ostatniego zlodowacenia. Brak dominacji obszarów bagiennych ani żyznych czarnoziemów. |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - „czarnoziemy\" kojarzysz z Wyżyną Lubelską lub Ukrainą**: w treści zadania jest mowa o czarnoziemach powiązanych z ostatnim zlodowaceniem - to wskazuje na **czarne ziemie kujawskie** (Pojezierze Wielkopolskie), a nie na czarnoziemy lessowe południa Polski.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - Nizina Mazowiecka zamiast Podlaskiej**: oba regiony leżą na wschodzie-centrum Polski i mają podobny klimat, ale to Podlasie ma rozległe torfowiska i bagna (Biebrzańskie Mokradła), podczas gdy Mazowsze jest bardziej osuszone i zurbanizowane.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - niepełna odpowiedź = 0 pkt**: nie wystarczy wpisać jednej poprawnej nazwy. CKE przyznaje punkt wyłącznie za obie odpowiedzi jednocześnie. Wpisz obie, nawet jeśli nie jesteś pewien/pewna jednej z nich.","image":"img/geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12. (0-1)<br>W tabeli przedstawiono warunki naturalne dla rolnictwa w dwóch regionach Polski.<br>Uzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz nazwę odpowiedniego regionu wybranego<br>z podanych poniżej.<br>Kotlina Sandomierska Nizina Podlaska Nizina Mazowiecka Pojezierze Wielkopolskie<br>Opis warunków naturalnych dla rolnictwa<br>Nazwa regionu<br>W dużej części regionu występują podmokłe gleby bagienne.<br>Warunki klimatyczne sprzyjają uprawie żyta, owsa,<br>ziemniaków i roślin pastewnych, a także uprawie łąk<br>i utrzymywaniu pastwisk.<br>Przeważają tu gleby, które w większości powstały z utworów<br>polodowcowych ostatniego zlodowacenia. Klimat sprzyja<br>uprawie roślin, takich jak pszenica lub buraki cukrowe.<br>Niekorzystnym zjawiskiem jest deficyt wody spowodowany<br>m.in. niskimi opadami atmosferycznymi.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>11.1.<br>11.2.<br>11.3.<br>12.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>EGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego [ ].<br>IV etap edukacyjny<br>1.4) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe […] między<br>wybranymi elementami środowiska<br>przyrodniczego […].<br>10.8) Zdający przedstawia dominanty<br>środowiska krain geograficznych Polski […].<br>III etap edukacyjny<br>6.2) Zdający podaje przyczyny<br>zróżnicowania w rozmieszczeniu wybranych<br>upraw […] w Polsce.<br>7.3) Zdający opisuje […] najważniejsze<br>cechy gospodarki regionów geograficznych<br>Polski […].<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawne odpowiedzi<br>Nizina Podlaska<br>Pojezierze Wielkopolskie</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Opis warunków naturalnych dla rolnictwa | Nazwa regionu |<br>| W dużej części regionu występują podmokłe gleby bagienne. Warunki klimatyczne sprzyjają uprawie żyta, ziemniaków oraz rozwojowi mleczarstwa. | <strong>Nizina Podlaska</strong> |<br>| W tym regionie z powodu zalegania pokrywy lodowej w czasie ostatniego zlodowacenia znajdują się żyzne gleby (czarnoziemy). | <strong>Pojezierze Wielkopolskie</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza cech diagnostycznych każdego opisu</h4>\n<h5>Opis 1: podmokłe gleby bagienne + żyto, ziemniaki, mleczarstwo</h5>\n<p>Kluczowe słowa kluczowe w opisie:</p>\n<ul><li><strong>gleby bagienne i podmokłe</strong> → wskazują na obszar z wysokim poziomem wód gruntowych, torfowiskami, silnym nawodnieniem</li><li><strong>żyto i ziemniaki</strong> → rośliny tolerujące gleby lekkie, kwaśne i chłodne, odporne na kontynentalny, surowy klimat</li><li><strong>mleczarstwo</strong> → wskazuje na dominację łąk i pastwisk (bo gleby zbyt podmokłe pod uprawy), hodowlę bydła mlecznego</li></ul>\n<p>Spośród czterech regionów:</p>\n<ul><li><strong>Nizina Podlaska</strong> - leży na wschodzie Polski, cechuje ją <strong>klimat kontynentalny</strong> (mroźne zimy, suche lata), duże obszary torfowisk i mokradeł nad Biebrzą i Narwią (Biebrzański Park Narodowy), gleby torfowe i mułowo-torfowe. Region słynie z hodowli bydła mlecznego i produkcji serów (np. kooperatywy mleczarskie Podlasia). <strong>Pasuje idealnie.</strong></li></ul>\n<h5>Opis 2: żyzne czarnoziemy związane z zaleganiem pokrywy lodowej ostatniego zlodowacenia</h5>\n<p>Kluczowe słowa:</p>\n<ul><li><strong>ostatnie zlodowacenie</strong> (zlodowacenie Wisły, ok. 20-12 tys. lat temu) → dotarło do Pojezierza Wielkopolskiego i Pojezierza Pomorskiego - zasięg lądolodu skandynawskiego w stadium poznańskim/leszczyńskim</li><li><strong>żyzne gleby (czarnoziemy)</strong> → tzw. <strong>czarne ziemie kujawskie</strong> - gleby wykształcone na glinach morenowych i osadach jeziornych po wycofaniu lądolodu; wilgotne zagłębienia po jeziorach zastoiskowych zarosły i wytworzyły próchnicze, bardzo żyzne gleby zbliżone do czarnoziemów</li></ul>\n<p>Spośród czterech regionów:</p>\n<ul><li><strong>Pojezierze Wielkopolskie</strong> - to właśnie tu, szczególnie w części kujawskiej (Kujawy, wchodzące w skład obszaru pojeziernego), występują słynne <strong>czarne ziemie kujawskie</strong> (gleby o wysokiej zawartości próchnicy, dawne dna jezior zastoiskowych polodowcowych). Gleby te są jednymi z najżyźniejszych w Polsce i powstały bezpośrednio dzięki działalności lądolodu ostatniego zlodowacenia. <strong>Pasuje idealnie.</strong></li></ul>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja pozostałych regionów</h4>\n<p>Sprawdzamy, dlaczego <strong>Kotlina Sandomierska</strong> i <strong>Nizina Mazowiecka</strong> nie pasują do żadnego z opisów:</p>\n<p><strong>Kotlina Sandomierska:</strong></p>\n<ul><li>Gleby: mady rzeczne (żyzne, aluwialne), lessy na skrajach; brak dominacji gleb bagiennych.</li><li>Klimat cieplejszy, odpowiedni do uprawy pszenicy, kukurydzy, rzepaku.</li><li>Brak związku z ostatnim zlodowaceniem (strefa zlodowaceń środkowopolskich, starszych).</li></ul>\n<p><strong>Nizina Mazowiecka:</strong></p>\n<ul><li>Gleby: głównie bielice i gleby brunatne na piaskach, fragmentarycznie mady wiślane - nie dominują czarnoziemy ani gleby bagienne.</li><li>Klimat przejściowy - uprawy mieszane; region nie wyróżnia się glebami bagiennymi ani czarnoziemami.</li><li>Ostatnie zlodowacenie sięgało tu tylko skrajnie północnych krawędzi; centrum Mazowsza nie było pokryte lodem Wisły.</li></ul>\n<p>Oba te regiony zostają wyeliminowane - jedyne pasujące pary to: <strong>opis 1 → Nizina Podlaska</strong>, <strong>opis 2 → Pojezierze Wielkopolskie</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za obie odpowiedzi poprawne jednocześnie: wpisanie <strong>Nizina Podlaska</strong> przy opisie 1 ORAZ <strong>Pojezierze Wielkopolskie</strong> przy opisie 2.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za każdy inny zestaw odpowiedzi, w tym: tylko jedna poprawna, przestawione odpowiedzi, błędna nazwa (np. „Pojezierze Mazurskie&quot; zamiast Wielkopolskie).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga CKE</strong>: zadanie daje <strong>1 pkt tylko za komplet</strong> - obie odpowiedzi muszą być poprawne. Jedna poprawna = 0 pkt.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🇵🇱 <strong>Krainy geograficzne Polski - pas pojezierzy i nizin:</strong><br>- <strong>Nizina Podlaska</strong>: wschodnia Polska, rzeki Biebrza i Narew, duże torfowiska, klimat kontynentalny (amplituda roczna temperatury &gt;23°C), specjalizacja: hodowla bydła mlecznego, żyto, ziemniaki.<br>- <strong>Pojezierze Wielkopolskie</strong>: centralna i zachodnia Polska, ukształtowane przez ostatnie zlodowacenie (Wisły, stadium poznańskie), obszar Kujaw - gleby czarne ziemie kujawskie, jedna z najżyźniejszych stref rolniczych w Polsce.</blockquote>\n<blockquote>🧊 <strong>Ostatnie zlodowacenie (Wisły, ok. 20-12 tys. lat BP)</strong>: zasięg lądolodu obejmował Pojezierze Pomorskie i Wielkopolskie - gliny morenowe i osady zastoiskowe stały się podstawą wykształcenia żyznych gleb. Doliny i zagłębienia bezodpływowe po jeziorach polodowcowych zarosły organicznie i dały czarne ziemie.</blockquote>\n<blockquote>🌾 <strong>Diagnostyczne cechy regionów rolniczych</strong>:<br>- gleby bagienne + zimny klimat kontynentalny + żyto/ziemniaki/mleczarstwo = <strong>wschodnia Polska</strong> (Podlasie, Mazury)<br>- żyzne czarnoziemy / czarne ziemie + związek z lądolodem ostatniego zlodowacenia = <strong>Kujawy / Pojezierze Wielkopolskie</strong></blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Region | Dlaczego nie pasuje do żadnego opisu |<br>| <strong>Kotlina Sandomierska</strong> | Gleby mady i lessy (nie bagienne, nie czarnoziemy polodowcowe). Leży na południu Polski poza zasięgiem ostatniego zlodowacenia. Klimat ciepły, uprawy intensywne (pszenica, rzepak). |<br>| <strong>Nizina Mazowiecka</strong> | Dominują bielice i gleby brunatne na piaskach. Centrum Mazowsza nie było pokryte lodem ostatniego zlodowacenia. Brak dominacji obszarów bagiennych ani żyznych czarnoziemów. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - „czarnoziemy&quot; kojarzysz z Wyżyną Lubelską lub Ukrainą</strong>: w treści zadania jest mowa o czarnoziemach powiązanych z ostatnim zlodowaceniem - to wskazuje na <strong>czarne ziemie kujawskie</strong> (Pojezierze Wielkopolskie), a nie na czarnoziemy lessowe południa Polski.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - Nizina Mazowiecka zamiast Podlaskiej</strong>: oba regiony leżą na wschodzie-centrum Polski i mają podobny klimat, ale to Podlasie ma rozległe torfowiska i bagna (Biebrzańskie Mokradła), podczas gdy Mazowsze jest bardziej osuszone i zurbanizowane.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - niepełna odpowiedź = 0 pkt</strong>: nie wystarczy wpisać jednej poprawnej nazwy. CKE przyznaje punkt wyłącznie za obie odpowiedzi jednocześnie. Wpisz obie, nawet jeśli nie jesteś pewien/pewna jednej z nich.</blockquote>"}]}