{"id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nW której grupie parków narodowych występuje największe zagrożenie ruchami\nosuwiskowymi? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nA. Ojcowski, Poleski\nB. Magurski, Gorczański\nC. Karkonoski, Biebrzański\nD. Świętokrzyski, Roztoczański","answer":"B","answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej […].\nIV etap edukacyjny\n10.2) Zdający ocenia walory i określa cechy\nśrodowiska decydujące o krajobrazie\nwybranych krain geograficznych Polski.\n10.8) Zdający przedstawia dominanty\nśrodowiska krain geograficznych Polski […].\nSchemat punktowania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nB.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B. Magurski, Gorczański** - oba parki leżą w Karpatach fliszowych, gdzie ruchy osuwiskowe są najintensywniejsze w Polsce.\n\n## Sposób 1 - Lokalizacja parków na mapie i budowa geologiczna\n\n**Krok 1: Zlokalizuj parki z każdej odpowiedzi na mapie.**\n\n| Para parków | Region geograficzny | Budowa geologiczna |\n| A. Ojcowski, Poleski | Wyżyna Krakowsko-Częstochowska + Polesie | wapienie jury, tereny płaskie/bagniste |\n| **B. Magurski, Gorczański** | **Karpaty (Beskid Niski, Gorce)** | **flisz karpacki** |\n| C. Kampinoski, Biebrzański | Kotlina Warszawska + Kotlina Biebrzańska | piaski, równiny, bagna |\n| D. Świętokrzyski, Roztoczański | Góry Świętokrzyskie + Roztocze | kwarcyty, piaskowce; łagodne stoki |\n\n**Krok 2: Wskaż warunki sprzyjające osuwiskom.**\n\nRuchy osuwiskowe wymagają jednocześnie:\n1. **Stromych stoków** - dostarczają energię potencjalną.\n2. **Nieprzepuszczalnego podłoża** - woda gromadzi się na kontakcie warstw i uplastycznia materiał.\n3. **Intensywnych opadów** - wyzwalają osunięcie.\n\n**Krok 3: Diagnoza fliszu karpackiego.**\n\nFlisz karpacki to rytmiczne, na przemian ułożone warstwy **piaskowców i łupków ilastych**. Łupki ilaste są **nieprzepuszczalne** - woda opadowa infiltruje przez piaskowiec, zatrzymuje się na łupkach, uplastycznia materiał i uruchamia masy skalne na stromych zboczach. To klasyczny mechanizm osuwisk.\n\n**Karpaty skupiają ponad 95% wszystkich zarejestrowanych osuwisk w Polsce.** Magurski NP (Beskid Niski) i Gorczański NP (Gorce) leżą w sercu **Karpat zewnętrznych (fliszowych)** - stąd najwyższe zagrożenie.\n\n**Wynik:** Odpowiedź **B**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez charakterystykę regionów\n\n- **A. Ojcowski** - Wyżyna Krakowsko-Częstochowska: lite wapienie jury, rzeźba krasu, brak stromych zboczy z ilastym podłożem → osuwiska mało prawdopodobne. **Poleski** - Polesie Lubelskie: płaskie tereny, torfy i jeziora → brak warunków dla osuwisk.\n- **C. Kampinoski** - równinna kotlina Wisły pod Warszawą, piaski i bagna → brak stoków. **Biebrzański** - dolina Biebrzy, tereny podmokłe NE Polski → brak stoków.\n- **D. Świętokrzyski** - Góry Świętokrzyskie są starym, intensywnie zerodowanym masywem hercyńskim (kwarcyty, piaskowce), ze stosunkowo łagodnymi stokami i brakiem łupków ilastych w profilu typowym dla fliszu. **Roztoczański** - Roztocze to łagodne wzgórza wyżynne, brak dynamicznych osuwisk.\n- **B. Magurski i Gorczański** - **flisz = osuwiska** → jedyna para spełniająca warunki.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - zaznaczono odpowiedź **B** (Magurski, Gorczański)\n> - **0 pkt** - zaznaczono inną odpowiedź lub brak odpowiedzi\n>\n> Zadanie jest zamknięte - nie ma wariantów częściowych. Albo B, albo 0 punktów.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🏔️ **Flisz karpacki** - naprzemianległe warstwy piaskowców i łupków ilastych w Karpatach zewnętrznych (Beskidy, Bieszczady, Gorce, Beskid Niski). Łupki ilaste tworzą nieprzepuszczalne powierzchnie poślizgu, co warunkuje masowe ruchy ziemi (osuwiska, spływy zwietrzelinowe).\n\n> 🗺️ **Magurski Park Narodowy** - Beskid Niski (Karpaty), jeden z najbardziej zagrożonych osuwiskowo rejonów Polski. **Gorczański Park Narodowy** - Gorce (Karpaty Zachodnie), identyczna budowa fliszowa.\n\n> 🇵🇱 **Rozmieszczenie osuwisk w Polsce**: ok. 95% zlokalizowanych w Karpatach. Pas pogórzy i Beskidów = strefa krytyczna. Pas nizin i pojezierzy = brak osuwisk naturalnych.\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z **geomorfologii i geologii regionalnej Polski**.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Para parków | Typowy błąd ucznia |\n| **A** | Ojcowski, Poleski | Mylenie krasowych wapiennych skałek Ojcowskiego z niestatecznymi zboczami fliszowymi; Poleski to mokradła - z osuwiskami nie ma nic wspólnego |\n| **C** | Kampinoski, Biebrzański | Brak kojarzenia, że oba parki to niziny rzeczne - płaski teren wyklucza osuwiska; \"parki znane\" ≠ \"zagrożone osuwiskami\" |\n| **D** | Świętokrzyski, Roztoczański | Mylenie \"gór\" z \"górami karpackimi\" - Góry Świętokrzyskie są stare, zerodowane, z innymi skałami niż flisz; brak łupków ilastych w profilu typowym dla stref osuwiskowych |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Nie każdy park w górach jest narażony na osuwiska - kluczowa jest **budowa geologiczna (flisz)**, nie samo istnienie gór. Tatrzański NP (granity i wapienie) jest mniej podatny na klasyczne osuwiska fliszowe niż Magurski czy Gorczański.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Uczniowie często mylą **Ojcowski NP** z ryzykiem osuwisk, bo \"ma skały i wąwozy\" - ale wąwozy lessowe i krasowe wapienie to inny typ rzeźby, niezwiązany z osuwiskami fliszowymi.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Zapamiętaj regułę: **flisz karpacki = osuwiska**. To jedno z najczęstszych skojarzeń na maturze rozszerzonej z geografii fizycznej Polski.","image":"img/geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.2. (0-1)<br>W której grupie parków narodowych występuje największe zagrożenie ruchami<br>osuwiskowymi? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>A. Ojcowski, Poleski<br>B. Magurski, Gorczański<br>C. Karkonoski, Biebrzański<br>D. Świętokrzyski, Roztoczański</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13.2. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej […].<br>IV etap edukacyjny<br>10.2) Zdający ocenia walory i określa cechy<br>środowiska decydujące o krajobrazie<br>wybranych krain geograficznych Polski.<br>10.8) Zdający przedstawia dominanty<br>środowiska krain geograficznych Polski […].<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawna odpowiedź<br>B.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B. Magurski, Gorczański</strong> - oba parki leżą w Karpatach fliszowych, gdzie ruchy osuwiskowe są najintensywniejsze w Polsce.</p>\n<h4>Sposób 1 - Lokalizacja parków na mapie i budowa geologiczna</h4>\n<p><strong>Krok 1: Zlokalizuj parki z każdej odpowiedzi na mapie.</strong></p>\n<p>| Para parków | Region geograficzny | Budowa geologiczna |<br>| A. Ojcowski, Poleski | Wyżyna Krakowsko-Częstochowska + Polesie | wapienie jury, tereny płaskie/bagniste |<br>| <strong>B. Magurski, Gorczański</strong> | <strong>Karpaty (Beskid Niski, Gorce)</strong> | <strong>flisz karpacki</strong> |<br>| C. Kampinoski, Biebrzański | Kotlina Warszawska + Kotlina Biebrzańska | piaski, równiny, bagna |<br>| D. Świętokrzyski, Roztoczański | Góry Świętokrzyskie + Roztocze | kwarcyty, piaskowce; łagodne stoki |</p>\n<p><strong>Krok 2: Wskaż warunki sprzyjające osuwiskom.</strong></p>\n<p>Ruchy osuwiskowe wymagają jednocześnie:</p>\n<ol><li><strong>Stromych stoków</strong> - dostarczają energię potencjalną.</li><li><strong>Nieprzepuszczalnego podłoża</strong> - woda gromadzi się na kontakcie warstw i uplastycznia materiał.</li><li><strong>Intensywnych opadów</strong> - wyzwalają osunięcie.</li></ol>\n<p><strong>Krok 3: Diagnoza fliszu karpackiego.</strong></p>\n<p>Flisz karpacki to rytmiczne, na przemian ułożone warstwy <strong>piaskowców i łupków ilastych</strong>. Łupki ilaste są <strong>nieprzepuszczalne</strong> - woda opadowa infiltruje przez piaskowiec, zatrzymuje się na łupkach, uplastycznia materiał i uruchamia masy skalne na stromych zboczach. To klasyczny mechanizm osuwisk.</p>\n<p><strong>Karpaty skupiają ponad 95% wszystkich zarejestrowanych osuwisk w Polsce.</strong> Magurski NP (Beskid Niski) i Gorczański NP (Gorce) leżą w sercu <strong>Karpat zewnętrznych (fliszowych)</strong> - stąd najwyższe zagrożenie.</p>\n<p><strong>Wynik:</strong> Odpowiedź <strong>B</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez charakterystykę regionów</h4>\n<ul><li><strong>A. Ojcowski</strong> - Wyżyna Krakowsko-Częstochowska: lite wapienie jury, rzeźba krasu, brak stromych zboczy z ilastym podłożem → osuwiska mało prawdopodobne. <strong>Poleski</strong> - Polesie Lubelskie: płaskie tereny, torfy i jeziora → brak warunków dla osuwisk.</li><li><strong>C. Kampinoski</strong> - równinna kotlina Wisły pod Warszawą, piaski i bagna → brak stoków. <strong>Biebrzański</strong> - dolina Biebrzy, tereny podmokłe NE Polski → brak stoków.</li><li><strong>D. Świętokrzyski</strong> - Góry Świętokrzyskie są starym, intensywnie zerodowanym masywem hercyńskim (kwarcyty, piaskowce), ze stosunkowo łagodnymi stokami i brakiem łupków ilastych w profilu typowym dla fliszu. <strong>Roztoczański</strong> - Roztocze to łagodne wzgórza wyżynne, brak dynamicznych osuwisk.</li><li><strong>B. Magurski i Gorczański</strong> - <strong>flisz = osuwiska</strong> → jedyna para spełniająca warunki.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - zaznaczono odpowiedź <strong>B</strong> (Magurski, Gorczański)<br>- <strong>0 pkt</strong> - zaznaczono inną odpowiedź lub brak odpowiedzi<br><br>Zadanie jest zamknięte - nie ma wariantów częściowych. Albo B, albo 0 punktów.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🏔️ <strong>Flisz karpacki</strong> - naprzemianległe warstwy piaskowców i łupków ilastych w Karpatach zewnętrznych (Beskidy, Bieszczady, Gorce, Beskid Niski). Łupki ilaste tworzą nieprzepuszczalne powierzchnie poślizgu, co warunkuje masowe ruchy ziemi (osuwiska, spływy zwietrzelinowe).</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Magurski Park Narodowy</strong> - Beskid Niski (Karpaty), jeden z najbardziej zagrożonych osuwiskowo rejonów Polski. <strong>Gorczański Park Narodowy</strong> - Gorce (Karpaty Zachodnie), identyczna budowa fliszowa.</blockquote>\n<blockquote>🇵🇱 <strong>Rozmieszczenie osuwisk w Polsce</strong>: ok. 95% zlokalizowanych w Karpatach. Pas pogórzy i Beskidów = strefa krytyczna. Pas nizin i pojezierzy = brak osuwisk naturalnych.</blockquote>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z <strong>geomorfologii i geologii regionalnej Polski</strong>.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Para parków | Typowy błąd ucznia |<br>| <strong>A</strong> | Ojcowski, Poleski | Mylenie krasowych wapiennych skałek Ojcowskiego z niestatecznymi zboczami fliszowymi; Poleski to mokradła - z osuwiskami nie ma nic wspólnego |<br>| <strong>C</strong> | Kampinoski, Biebrzański | Brak kojarzenia, że oba parki to niziny rzeczne - płaski teren wyklucza osuwiska; &quot;parki znane&quot; ≠ &quot;zagrożone osuwiskami&quot; |<br>| <strong>D</strong> | Świętokrzyski, Roztoczański | Mylenie &quot;gór&quot; z &quot;górami karpackimi&quot; - Góry Świętokrzyskie są stare, zerodowane, z innymi skałami niż flisz; brak łupków ilastych w profilu typowym dla stref osuwiskowych |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Nie każdy park w górach jest narażony na osuwiska - kluczowa jest <strong>budowa geologiczna (flisz)</strong>, nie samo istnienie gór. Tatrzański NP (granity i wapienie) jest mniej podatny na klasyczne osuwiska fliszowe niż Magurski czy Gorczański.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Uczniowie często mylą <strong>Ojcowski NP</strong> z ryzykiem osuwisk, bo &quot;ma skały i wąwozy&quot; - ale wąwozy lessowe i krasowe wapienie to inny typ rzeźby, niezwiązany z osuwiskami fliszowymi.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Zapamiętaj regułę: <strong>flisz karpacki = osuwiska</strong>. To jedno z najczęstszych skojarzeń na maturze rozszerzonej z geografii fizycznej Polski.</blockquote>"}]}