{"id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/19.2","paper_id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"19.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nW tabeli literą Q oznaczono dane dla fazy przejścia demograficznego, charakterystycznej\nw drugiej dekadzie XXI wieku m.in. dla\nA. Egiptu i Indii.\nB. Chin i Meksyku.\nC. Japonii i Włoch.\nD. Brazylii i Filipin.\nEGEP-R0_100","answer":"C","answer_text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nII. Analiza i wyjaśnianie problemów\ndemograficznych społeczeństw.\nIV etap edukacyjny\n1.4) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe […] i czasowe\nmiędzy wybranymi elementami środowiska\n[…] społeczno-gospodarczego […].\n8.2) Zdający opisuje etapy rozwoju\ndemograficznego ludności na przykładach\nz wybranych państw świata.\nSchemat punktowania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nC.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C. Japonii i Włoch.**\n\nDane Q w tabeli odpowiadają charakterystyce **fazy 4. (nowoczesnej) lub 5. (drugiej przemiany demograficznej)** przejścia demograficznego - niskie urodzenia, niskie zgony, przyrost naturalny bliski zeru lub ujemny. To wzorzec charakterystyczny dziś dla Japonii i Włoch.\n\n## Sposób 1 - Identyfikacja fazy przez wskaźniki demograficzne\n\nKlucz do zadania: ustal, jakie konkretne wartości wskaźników kryje kolumna Q w tabeli, a następnie dopasuj je do fazy i krajów.\n\n**Schemat faz przejścia demograficznego (Notestein + Lesthaeghe):**\n\n| Faza | Urodzenia (U) | Zgony (Z) | PN | Przykłady |\n| 1 - tradycyjna | wysokie | wysokie | niski | Afryka przedkolonialna |\n| 2 - wczesnoprzejściowa | wysokie | **spada** | **wysoki** | Afryka Subsaharyjska dziś |\n| 3 - późnoprzejściowa | **spada** | niskie | maleje | Indie, Brazylia lat 2000. |\n| 4 - nowoczesna | niskie | niskie | ≈ 0 | Polska, Niemcy |\n| 5 - druga przemiana | **bardzo niskie** | niskie | **ujemny** | **Japonia, Włochy** |\n\nDane Q z tabeli wskazują na **fazę 4./5.**: urodzenia i zgony na zbliżonym, niskim poziomie, TFR poniżej progu zastępowalności (\\(\\text{TFR} < 2{,}1\\)), starzejące się społeczeństwo.\n\n**Japonia i Włochy** to wzorcowe przykłady:\n- Japonia: TFR ≈ 1,2; jeden z najniższych na świecie; udział osób 65+ przekracza 28%.\n- Włochy: TFR ≈ 1,3; ujemny przyrost naturalny od lat; wysokie mediany wieku.\n\nOba kraje są **wysoko rozwinięte**, co tłumaczy przejście przez wszystkie fazy demograficzne.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędnych odpowiedzi\n\nZamiast szukać właściwej odpowiedzi - wyeliminuj te, które **nie pasują** do profilu niskich urodzeń i ujemnego/zerowego PN:\n\n- **A. Egipt, Chile** - oba kraje przechodzą przez fazę 3. (późnoprzejściową): urodzenia wciąż wyższe niż w Europie, PN dodatni (Egipt TFR ≈ 2,8; Chile TFR ≈ 1,7 - ale Chile jest na pograniczu fazy 4., więc może być mylące; kluczowe, że Egipt jest wciąż daleko od fazy 5.). ❌\n- **B. Chiny, Meksyk** - Chiny po polityce jednego dziecka mają TFR ≈ 1,1, co mogłoby pasować, ale Meksyk wciąż ma TFR ≈ 2,0 i wyraźnie dodatni PN - nie tworzą spójnej pary dla tej samej fazy. ❌\n- **D. Brazylia, Filipiny** - oba kraje to faza 3.: Brazylia TFR ≈ 1,7 (schodzi w dół), Filipiny TFR ≈ 2,7 (wciąż wysoki). Nie pasują razem do profilu fazy 4./5. ❌\n\n**Zostaje C - Japonia i Włochy** ✅ - obydwa kraje od dekad w fazie 4./5., spójna para.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 19.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - zaznaczenie odpowiedzi **C** (Japonii i Włoch)\n> - **0 pkt** - każda inna odpowiedź lub brak odpowiedzi\n> - **Uwaga:** brak wariantów częściowych - zadanie za 1 pkt zamknięte, liczy się wyłącznie wskazanie C.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 📐 **Współczynnik dzietności (TFR):** próg zastępowalności = 2,1. Japonia TFR ≈ 1,2; Włochy TFR ≈ 1,3 - oba kraje wyraźnie poniżej progu → faza 4./5.\n\n> 🌍 **Fazy przejścia demograficznego (Notestein 1945 + Lesthaeghe - druga przemiana):**\n> Faza 5 to stan, w którym urodzenia < zgony → **ujemny PN**, rosnący udział seniorów, kurczenie się populacji bez migracji. Przykłady: Japonia, Włochy, Niemcy, Polska.\n\n> 🇵🇱 **Wskaźnik obciążenia demograficznego:**\n> \\[ WO = \\frac{\\text{0-14 lat} + \\text{65+}}{\\text{15-64 lata}} \\cdot 100\\% \\]\n> W Japonii WO jest jednym z najwyższych na świecie (ponad 70%) - to bezpośrednia konsekwencja niskiego TFR przez kilka dekad.\n\nW tym zadaniu nie są potrzebne obliczenia - wystarczy przyporządkowanie profilu demograficznego Q do właściwej pary krajów.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Kraje | Dlaczego błędna |\n| A | Egipt, Chile | Egipt jest w fazie 3. (TFR ≈ 2,8, wyraźnie dodatni PN) - para nie spełnia profilu Q |\n| B | Chiny, Meksyk | Meksyk wciąż w fazie 3. (TFR ≈ 2,0, PN dodatni) - kraje w różnych fazach |\n| D | Brazylia, Filipiny | Filipiny w fazie 2./3. (TFR ≈ 2,7); Brazylia w fazie 3. - daleko od profilu niskich urodzeń Q |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Chiny mają bardzo niski TFR (~1,1) przez skutki polityki jednego dziecka, więc uczeń może pomyśleć o opcji B. Jednak Meksyk w tej parze ma TFR ≈ 2,0 i PN dodatni - para B nie tworzy spójnej fazy. Zadania CKE często wymagają, by **oba kraje** z pary pasowały do opisu.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Chile (opcja A) ma TFR ≈ 1,7 i zbliża się do fazy 4., przez co może być mylące. Jednak Egipt w tej samej parze jest w zupełnie innej fazie (3.) - to dyskwalifikuje opcję A.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić **fazy przejścia demograficznego** z **poziomem urbanizacji** czy **PKB** - te wskaźniki są powiązane, ale zadanie dotyczy wyłącznie danych demograficznych (U, Z, PN, TFR).","image":"img/geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-19.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 19.2. (0-1)
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
W tabeli literą Q oznaczono dane dla fazy przejścia demograficznego, charakterystycznej
w drugiej dekadzie XXI wieku m.in. dla
A. Egiptu i Indii.
B. Chin i Meksyku.
C. Japonii i Włoch.
D. Brazylii i Filipin.
EGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 19.2. (0-1)
IV etap edukacyjny
II. Analiza i wyjaśnianie problemów
demograficznych społeczeństw.
IV etap edukacyjny
1.4) Zdający formułuje zależności
przyczynowo-skutkowe […] i czasowe
między wybranymi elementami środowiska
[…] społeczno-gospodarczego […].
8.2) Zdający opisuje etapy rozwoju
demograficznego ludności na przykładach
z wybranych państw świata.
Schemat punktowania
1 pkt - poprawna odpowiedź.
0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Poprawna odpowiedź
C.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

C. Japonii i Włoch.

\n

Dane Q w tabeli odpowiadają charakterystyce fazy 4. (nowoczesnej) lub 5. (drugiej przemiany demograficznej) przejścia demograficznego - niskie urodzenia, niskie zgony, przyrost naturalny bliski zeru lub ujemny. To wzorzec charakterystyczny dziś dla Japonii i Włoch.

\n

Sposób 1 - Identyfikacja fazy przez wskaźniki demograficzne

\n

Klucz do zadania: ustal, jakie konkretne wartości wskaźników kryje kolumna Q w tabeli, a następnie dopasuj je do fazy i krajów.

\n

Schemat faz przejścia demograficznego (Notestein + Lesthaeghe):

\n

| Faza | Urodzenia (U) | Zgony (Z) | PN | Przykłady |
| 1 - tradycyjna | wysokie | wysokie | niski | Afryka przedkolonialna |
| 2 - wczesnoprzejściowa | wysokie | spada | wysoki | Afryka Subsaharyjska dziś |
| 3 - późnoprzejściowa | spada | niskie | maleje | Indie, Brazylia lat 2000. |
| 4 - nowoczesna | niskie | niskie | ≈ 0 | Polska, Niemcy |
| 5 - druga przemiana | bardzo niskie | niskie | ujemny | Japonia, Włochy |

\n

Dane Q z tabeli wskazują na fazę 4./5.: urodzenia i zgony na zbliżonym, niskim poziomie, TFR poniżej progu zastępowalności (\\(\\text{TFR} < 2{,}1\\)), starzejące się społeczeństwo.

\n

Japonia i Włochy to wzorcowe przykłady:

\n\n

Oba kraje są wysoko rozwinięte, co tłumaczy przejście przez wszystkie fazy demograficzne.

\n

Sposób 2 - Eliminacja błędnych odpowiedzi

\n

Zamiast szukać właściwej odpowiedzi - wyeliminuj te, które nie pasują do profilu niskich urodzeń i ujemnego/zerowego PN:

\n\n

Zostaje C - Japonia i Włochy ✅ - obydwa kraje od dekad w fazie 4./5., spójna para.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 19.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - zaznaczenie odpowiedzi C (Japonii i Włoch)
- 0 pkt - każda inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
- Uwaga: brak wariantów częściowych - zadanie za 1 pkt zamknięte, liczy się wyłącznie wskazanie C.
\n

Wzory i referencje

\n
📐 Współczynnik dzietności (TFR): próg zastępowalności = 2,1. Japonia TFR ≈ 1,2; Włochy TFR ≈ 1,3 - oba kraje wyraźnie poniżej progu → faza 4./5.
\n
🌍 Fazy przejścia demograficznego (Notestein 1945 + Lesthaeghe - druga przemiana):
Faza 5 to stan, w którym urodzenia < zgony → ujemny PN, rosnący udział seniorów, kurczenie się populacji bez migracji. Przykłady: Japonia, Włochy, Niemcy, Polska.
\n
🇵🇱 Wskaźnik obciążenia demograficznego:
\\[ WO = \\frac{\\text{0-14 lat} + \\text{65+}}{\\text{15-64 lata}} \\cdot 100\\% \\]
W Japonii WO jest jednym z najwyższych na świecie (ponad 70%) - to bezpośrednia konsekwencja niskiego TFR przez kilka dekad.
\n

W tym zadaniu nie są potrzebne obliczenia - wystarczy przyporządkowanie profilu demograficznego Q do właściwej pary krajów.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Kraje | Dlaczego błędna |
| A | Egipt, Chile | Egipt jest w fazie 3. (TFR ≈ 2,8, wyraźnie dodatni PN) - para nie spełnia profilu Q |
| B | Chiny, Meksyk | Meksyk wciąż w fazie 3. (TFR ≈ 2,0, PN dodatni) - kraje w różnych fazach |
| D | Brazylia, Filipiny | Filipiny w fazie 2./3. (TFR ≈ 2,7); Brazylia w fazie 3. - daleko od profilu niskich urodzeń Q |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Chiny mają bardzo niski TFR (~1,1) przez skutki polityki jednego dziecka, więc uczeń może pomyśleć o opcji B. Jednak Meksyk w tej parze ma TFR ≈ 2,0 i PN dodatni - para B nie tworzy spójnej fazy. Zadania CKE często wymagają, by oba kraje z pary pasowały do opisu.
\n
⚠️ Uwaga: Chile (opcja A) ma TFR ≈ 1,7 i zbliża się do fazy 4., przez co może być mylące. Jednak Egipt w tej samej parze jest w zupełnie innej fazie (3.) - to dyskwalifikuje opcję A.
\n
⚠️ Uwaga: Nie mylić fazy przejścia demograficznego z poziomem urbanizacji czy PKB - te wskaźniki są powiązane, ale zadanie dotyczy wyłącznie danych demograficznych (U, Z, PN, TFR).
"}]}