{"id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/2.2","paper_id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"2.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.2. (0-1)\nNa którym obszarze wiatr wiał z większą prędkością - na wybrzeżu Morza Północnego\nw Norwegii czy na wybrzeżu Morza Północnego w Niemczech? Wpisz właściwy obszar\ni uzasadnij odpowiedź na podstawie mapy synoptycznej.\nWybrzeże Morza Północnego (w Norwegii / w Niemczech)\nUzasadnienie:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\n1.2.\n1.3.\n2.1.\n2.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n2\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nEGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2.2. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej […].\nIV etap edukacyjny\n1.4) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe […] między\nwybranymi elementami środowiska\nprzyrodniczego […].\n3.1) Zdający […] opisuje przebieg procesów\npogodowych (ruch mas powietrza, fronty\natmosferyczne i zjawiska im towarzyszące).\nIII etap edukacyjny\n1.2) Zdający odczytuje z map informacje\nprzedstawione za pomocą różnych metod\nkartograficznych.\nSchemat punktowania\n1 pkt - poprawne dokończenie zdania oraz poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nw Norwegii\nPrzykładowe uzasadnienia:\n- Zagęszczenie izobar na obszarze Morza Północnego u wybrzeży Norwegii jest większe\n(co wskazuje na większą wartość poziomego gradientu barycznego, która jest przyczyną\nwiększej prędkości wiatru).\n- Zagęszczenie linii obrazujących ciśnienie na obszarze Morza Północnego u wybrzeży\nNiemiec jest mniejsze (co wskazuje na mniejszą wartość poziomego gradientu\nbarycznego, która jest przyczyną mniejszej prędkości wiatru).\n- Na obszarze Morza Północnego u wybrzeży Norwegii występują większe różnice ciśnienia\natmosferycznego niż u wybrzeży Niemiec, więc prędkość wiatru jest większa.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wybrzeże Morza Północnego w Norwegii** - wiatr wiał tam z większą prędkością.\n\nUzasadnienie: Zagęszczenie izobar u wybrzeży Norwegii jest większe niż u wybrzeży Niemiec, co oznacza większy poziomy gradient baryczny, a tym samym większą prędkość wiatru.\n\n## Sposób 1 - Odczyt zagęszczenia izobar z mapy\n\nKluczowa zasada: **im gęściej ułożone izobary → tym większy gradient baryczny → tym silniejszy wiatr**.\n\nKrok po kroku:\n\n1. **Znajdź na mapie Morze Północne** i zlokalizuj dwa obszary:\n- wybrzeże Norwegii (NW część Morza Północnego)\n- wybrzeże Niemiec (SE część Morza Północnego / Zatoka Niemiecka)\n\n2. **Policz lub porównaj odstępy między izobarami** w obu obszarach:\n- U wybrzeży Norwegii izobary leżą blisko siebie - duże zagęszczenie.\n- U wybrzeży Niemiec izobary są rozrzedzone - większe odstępy między nimi.\n\n3. **Wyciągnij wniosek**: Tam gdzie izobary są gęściej ułożone, ciśnienie zmienia się gwałtownie na krótkim dystansie - mamy do czynienia z dużym **poziomym gradientem barycznym**.\n\n4. **Odpowiedź**: Wiatr wiał silniej **u wybrzeży Norwegii**.\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez gradient baryczny (tok teoretyczny)\n\nPrędkość wiatru geostroficznego jest wprost proporcjonalna do gradientu barycznego:\n\n\\[\nv \\propto \\frac{\\Delta p}{\\Delta d}\n\\]\n\ngdzie \\(\\Delta p\\) - różnica ciśnień między sąsiednimi izobarami (stała, np. co 4 hPa), \\(\\Delta d\\) - odległość między tymi izobarami.\n\n- Im **mniejsze \\(\\Delta d\\)** (izobary bliżej siebie) → tym **większy gradient** → tym **większa prędkość wiatru**.\n- U wybrzeży Norwegii: \\(\\Delta d\\) małe → gradient duży → wiatr silny.\n- U wybrzeży Niemiec: \\(\\Delta d\\) duże → gradient mały → wiatr słabszy.\n\nWniosek zgodny z Sposobem 1: **wiatr silniejszy u wybrzeży Norwegii**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 2.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawne wskazanie obszaru (**w Norwegii**) ORAZ poprawne uzasadnienie odwołujące się do zagęszczenia izobar lub gradientu barycznego.\n> - **0 pkt** - za samą odpowiedź bez uzasadnienia, za błędny obszar, lub za uzasadnienie nieodwołujące się do mapy (np. ogólnikowe \"bo tam wieje silniej\").\n>\n> **Akceptowane sformułowania uzasadnienia:**\n> - \"Zagęszczenie izobar u wybrzeży Norwegii jest większe\"\n> - \"Izobary u wybrzeży Niemiec są rzadziej rozłożone\"\n> - \"U wybrzeży Norwegii występują większe różnice ciśnienia na tym samym dystansie\"\n> - \"Poziomy gradient baryczny jest większy u wybrzeży Norwegii\"\n>\n> **Wykluczone / niewystarczające:**\n> - Samo słowo \"Norwegia\" bez uzasadnienia → **0 pkt**\n> - \"Bo Norwegia jest dalej na północ\" → **0 pkt** (to nie jest argument z mapy)\n> - \"Bo tam jest niż atmosferyczny\" → **0 pkt** (zbyt ogólne, nie dotyczy porównania obu obszarów)\n\n⚠️ **Kluczowy wymóg:** Uzasadnienie MUSI odnosić się **do mapy** - użyj słów \"zagęszczenie izobar\" lub \"gradient baryczny\". Bez tego punkt przepada.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 📐 **Gradient baryczny i prędkość wiatru**: Wiatr powstaje w wyniku różnicy ciśnień między dwoma obszarami. Im większy **poziomy gradient baryczny** \\(\\frac{\\Delta p}{\\Delta d}\\), tym silniejszy wiatr. Na synoptycznej mapie pogody gradient odczytujemy przez zagęszczenie izobar - linie łączące punkty o jednakowym ciśnieniu atmosferycznym (zwykle co 4 hPa lub co 5 hPa).\n\n> 🌬️ **Wiatr geostroficzny** (na dużych skalach, z dala od równika): wieje równolegle do izobar, a jego prędkość jest proporcjonalna do gradientu barycznego. W praktyce na mapie synoptycznej: **gęste izobary = silny wiatr**, **rzadkie izobary = słaby wiatr**.\n\n> 🗺️ **Odczyt mapy**: Zadanie wymaga porównania dwóch konkretnych obszarów na mapie synoptycznej - wystarczy wizualne porównanie odstępów między izobarami, bez obliczeń liczbowych.\n\n## Dlaczego inna odpowiedź jest błędna\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |\n| Niemcy | Wiatr silniejszy u wybrzeży Niemiec | U wybrzeży Niemiec (Zatoka Niemiecka) izobary są rozrzedzone - gradient baryczny jest mały, więc wiatr słabszy. To przeciwieństwo tego, co pokazuje mapa. |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Nie myśl \"Norwegia leży dalej na północ, więc tam zawsze wieje silniej\" - to błąd. Prędkość wiatru w danym momencie zależy od układu ciśnień na mapie synoptycznej, a nie od położenia geograficznego.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Samo wskazanie \"Norwegia\" bez odwołania do mapy (izobar, gradientu) to **0 punktów**. CKE wymaga uzasadnienia **na podstawie mapy** - te słowa w poleceniu są kluczowe.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Nie myl zagęszczenia izobar z wartością ciśnienia. Nie chodzi o to, czy ciśnienie jest wyższe czy niższe, lecz o to, **jak szybko się zmienia** na danym obszarze (czyli jak blisko siebie leżą izobary).","image":"img/geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-2.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2.2. (0-1)<br>Na którym obszarze wiatr wiał z większą prędkością - na wybrzeżu Morza Północnego<br>w Norwegii czy na wybrzeżu Morza Północnego w Niemczech? Wpisz właściwy obszar<br>i uzasadnij odpowiedź na podstawie mapy synoptycznej.<br>Wybrzeże Morza Północnego (w Norwegii / w Niemczech)<br>Uzasadnienie:<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>1.1.<br>1.2.<br>1.3.<br>2.1.<br>2.2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>2<br>2<br>2<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>EGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 2.2. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej […].<br>IV etap edukacyjny<br>1.4) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe […] między<br>wybranymi elementami środowiska<br>przyrodniczego […].<br>3.1) Zdający […] opisuje przebieg procesów<br>pogodowych (ruch mas powietrza, fronty<br>atmosferyczne i zjawiska im towarzyszące).<br>III etap edukacyjny<br>1.2) Zdający odczytuje z map informacje<br>przedstawione za pomocą różnych metod<br>kartograficznych.<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - poprawne dokończenie zdania oraz poprawne uzasadnienie.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawna odpowiedź<br>w Norwegii<br>Przykładowe uzasadnienia:</p>\n<ul><li>Zagęszczenie izobar na obszarze Morza Północnego u wybrzeży Norwegii jest większe</li></ul>\n<p>(co wskazuje na większą wartość poziomego gradientu barycznego, która jest przyczyną<br>większej prędkości wiatru).</p>\n<ul><li>Zagęszczenie linii obrazujących ciśnienie na obszarze Morza Północnego u wybrzeży</li></ul>\n<p>Niemiec jest mniejsze (co wskazuje na mniejszą wartość poziomego gradientu<br>barycznego, która jest przyczyną mniejszej prędkości wiatru).</p>\n<ul><li>Na obszarze Morza Północnego u wybrzeży Norwegii występują większe różnice ciśnienia</li></ul>\n<p>atmosferycznego niż u wybrzeży Niemiec, więc prędkość wiatru jest większa.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Wybrzeże Morza Północnego w Norwegii</strong> - wiatr wiał tam z większą prędkością.</p>\n<p>Uzasadnienie: Zagęszczenie izobar u wybrzeży Norwegii jest większe niż u wybrzeży Niemiec, co oznacza większy poziomy gradient baryczny, a tym samym większą prędkość wiatru.</p>\n<h4>Sposób 1 - Odczyt zagęszczenia izobar z mapy</h4>\n<p>Kluczowa zasada: <strong>im gęściej ułożone izobary → tym większy gradient baryczny → tym silniejszy wiatr</strong>.</p>\n<p>Krok po kroku:</p>\n<ol><li><strong>Znajdź na mapie Morze Północne</strong> i zlokalizuj dwa obszary:</li></ol>\n<ul><li>wybrzeże Norwegii (NW część Morza Północnego)</li><li>wybrzeże Niemiec (SE część Morza Północnego / Zatoka Niemiecka)</li></ul>\n<ol><li><strong>Policz lub porównaj odstępy między izobarami</strong> w obu obszarach:</li></ol>\n<ul><li>U wybrzeży Norwegii izobary leżą blisko siebie - duże zagęszczenie.</li><li>U wybrzeży Niemiec izobary są rozrzedzone - większe odstępy między nimi.</li></ul>\n<ol><li><strong>Wyciągnij wniosek</strong>: Tam gdzie izobary są gęściej ułożone, ciśnienie zmienia się gwałtownie na krótkim dystansie - mamy do czynienia z dużym <strong>poziomym gradientem barycznym</strong>.</li></ol>\n<ol><li><strong>Odpowiedź</strong>: Wiatr wiał silniej <strong>u wybrzeży Norwegii</strong>.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez gradient baryczny (tok teoretyczny)</h4>\n<p>Prędkość wiatru geostroficznego jest wprost proporcjonalna do gradientu barycznego:</p>\n<p>\\[<br>v \\propto \\frac{\\Delta p}{\\Delta d}<br>\\]</p>\n<p>gdzie \\(\\Delta p\\) - różnica ciśnień między sąsiednimi izobarami (stała, np. co 4 hPa), \\(\\Delta d\\) - odległość między tymi izobarami.</p>\n<ul><li>Im <strong>mniejsze \\(\\Delta d\\)</strong> (izobary bliżej siebie) → tym <strong>większy gradient</strong> → tym <strong>większa prędkość wiatru</strong>.</li><li>U wybrzeży Norwegii: \\(\\Delta d\\) małe → gradient duży → wiatr silny.</li><li>U wybrzeży Niemiec: \\(\\Delta d\\) duże → gradient mały → wiatr słabszy.</li></ul>\n<p>Wniosek zgodny z Sposobem 1: <strong>wiatr silniejszy u wybrzeży Norwegii</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 2.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawne wskazanie obszaru (<strong>w Norwegii</strong>) ORAZ poprawne uzasadnienie odwołujące się do zagęszczenia izobar lub gradientu barycznego.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za samą odpowiedź bez uzasadnienia, za błędny obszar, lub za uzasadnienie nieodwołujące się do mapy (np. ogólnikowe &quot;bo tam wieje silniej&quot;).<br><br><strong>Akceptowane sformułowania uzasadnienia:</strong><br>- &quot;Zagęszczenie izobar u wybrzeży Norwegii jest większe&quot;<br>- &quot;Izobary u wybrzeży Niemiec są rzadziej rozłożone&quot;<br>- &quot;U wybrzeży Norwegii występują większe różnice ciśnienia na tym samym dystansie&quot;<br>- &quot;Poziomy gradient baryczny jest większy u wybrzeży Norwegii&quot;<br><br><strong>Wykluczone / niewystarczające:</strong><br>- Samo słowo &quot;Norwegia&quot; bez uzasadnienia → <strong>0 pkt</strong><br>- &quot;Bo Norwegia jest dalej na północ&quot; → <strong>0 pkt</strong> (to nie jest argument z mapy)<br>- &quot;Bo tam jest niż atmosferyczny&quot; → <strong>0 pkt</strong> (zbyt ogólne, nie dotyczy porównania obu obszarów)</blockquote>\n<p>⚠️ <strong>Kluczowy wymóg:</strong> Uzasadnienie MUSI odnosić się <strong>do mapy</strong> - użyj słów &quot;zagęszczenie izobar&quot; lub &quot;gradient baryczny&quot;. Bez tego punkt przepada.</p>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>📐 <strong>Gradient baryczny i prędkość wiatru</strong>: Wiatr powstaje w wyniku różnicy ciśnień między dwoma obszarami. Im większy <strong>poziomy gradient baryczny</strong> \\(\\frac{\\Delta p}{\\Delta d}\\), tym silniejszy wiatr. Na synoptycznej mapie pogody gradient odczytujemy przez zagęszczenie izobar - linie łączące punkty o jednakowym ciśnieniu atmosferycznym (zwykle co 4 hPa lub co 5 hPa).</blockquote>\n<blockquote>🌬️ <strong>Wiatr geostroficzny</strong> (na dużych skalach, z dala od równika): wieje równolegle do izobar, a jego prędkość jest proporcjonalna do gradientu barycznego. W praktyce na mapie synoptycznej: <strong>gęste izobary = silny wiatr</strong>, <strong>rzadkie izobary = słaby wiatr</strong>.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Odczyt mapy</strong>: Zadanie wymaga porównania dwóch konkretnych obszarów na mapie synoptycznej - wystarczy wizualne porównanie odstępów między izobarami, bez obliczeń liczbowych.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inna odpowiedź jest błędna</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |<br>| Niemcy | Wiatr silniejszy u wybrzeży Niemiec | U wybrzeży Niemiec (Zatoka Niemiecka) izobary są rozrzedzone - gradient baryczny jest mały, więc wiatr słabszy. To przeciwieństwo tego, co pokazuje mapa. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Nie myśl &quot;Norwegia leży dalej na północ, więc tam zawsze wieje silniej&quot; - to błąd. Prędkość wiatru w danym momencie zależy od układu ciśnień na mapie synoptycznej, a nie od położenia geograficznego.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Samo wskazanie &quot;Norwegia&quot; bez odwołania do mapy (izobar, gradientu) to <strong>0 punktów</strong>. CKE wymaga uzasadnienia <strong>na podstawie mapy</strong> - te słowa w poleceniu są kluczowe.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Nie myl zagęszczenia izobar z wartością ciśnienia. Nie chodzi o to, czy ciśnienie jest wyższe czy niższe, lecz o to, <strong>jak szybko się zmienia</strong> na danym obszarze (czyli jak blisko siebie leżą izobary).</blockquote>"}]}