{"id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/23","paper_id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"23","points":2,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (0-2)\nUzupełnij tabelę. W każdym wierszu wpisz nazwę państwa o największym udziale lub\nnazwę państwa o najmniejszym udziale w światowym pogłowiu bydła lub trzody\nchlewnej oraz literę, którą oznaczono przyczynę takiego udziału. Nazwy państw\ni przyczyny wybierz z podanych poniżej.\nChów bydła: Australia, Brazylia, Republika Środkowoafrykańska.\nChów trzody chlewnej: Chiny, Iran, Stany Zjednoczone.\nA. Uwarunkowania religijne.\nB. Tradycje uprawy pszenicy.\nC. Rozległe obszary pastwisk.\nD. Gorący klimat, występowanie muchy tse-tse.\nE. Duży udział rozdrobnionych gospodarstw z chowem przyzagrodowym.\nChów\nUdział w światowym pogłowiu\nNazwa państwa\nPrzyczyna\n(wpisz literę)\nbydła\nnajwiększy\nnajmniejszy (lub brak chowu)\ntrzody\nchlewnej\nnajwiększy\nnajmniejszy (lub brak chowu)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23. (0-2)\nIV etap edukacyjny - zakres podstawowy\nIII. Rozumienie relacji człowiek - przyroda -\nspołeczeństwo w skali […] regionalnej.\nIV etap edukacyjny - zakres podstawowy\n2.2) Zdający opisuje główne obszary […]\nchowu zwierząt na świecie, wyjaśnia ich\nzróżnicowanie przestrzenne.\nSchemat punktowania\n2 pkt - poprawne uzupełnienie czterech wierszy w tabeli.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch lub trzech wierszy w tabeli.\nalbo\n- poprawne uzupełnienie jednej kolumny w tabeli.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\nbydła\nBrazylia\nC\nRepublika Środkowoafrykańska\nD\ntrzody\nchlewnej\nChiny\nE\nIran\nA\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nWypełniona tabela:\n\n| Chów | Udział w światowym pogłowiu | Nazwa państwa | Przyczyna |\n| bydła | największy | **Brazylia** | **C** |\n| bydła | najmniejszy (lub brak chowu) | **Republika Środkowoafrykańska** | **D** |\n| trzody chlewnej | największy | **Chiny** | **E** |\n| trzody chlewnej | najmniejszy (lub brak chowu) | **Iran** | **A** |\n\n## Sposób 1 - analiza czynników geograficznych i kulturowych dla każdego wiersza\n\n### Bydło - największy udział: **Brazylia - C**\n\n**Brazylia** jest światowym liderem lub ścisłą czołówką w pogłowiu bydła (ok. 220-240 mln sztuk). Przyczyną jest **rozległy obszar pastwisk (C)** - cerrado i pampasy południowe zajmują setki milionów hektarów żyznych użytków zielonych. Kraj ma idealne warunki klimatyczne (ciepło, opady sezonowe), ogromne przestrzenie i prężny przemysł mięsny (JBS, Marfrig). **Australia** też ma pastwiska, ale jej pogłowie bydła (ok. 25 mln) jest wielokrotnie mniejsze niż brazylijskie - w Australii dominuje owczarstwo i górnictwo, nie intensywny chów bydła.\n\n### Bydło - najmniejszy udział: **Republika Środkowoafrykańska - D**\n\nSpośród trzech państw (Australia, Brazylia, RŚA) to właśnie **Republika Środkowoafrykańska** ma skrajnie niski udział w światowym pogłowiu bydła. Powód (D): **górzysty klimat i występowanie muchy tse-tse**.\n\nMucha tse-tse (*Glossina*) przenosi świdrowca (*Trypanosoma*), który wywołuje u bydła nagałę (trypanosomoza) - chorobę prowadzącą do padnięcia zwierząt. RŚA leży w strefie tropikalnej wilgotnej, gdzie ta mucha masowo występuje. Gęste lasy równikowe i sawanny z obecnością tse-tse sprawiają, że hodowla bydła jest tu praktycznie niemożliwa na dużą skalę.\n\n### Trzoda chlewna - największy udział: **Chiny - E**\n\n**Chiny** posiadają ok. **50% światowego pogłowia trzody chlewnej** (ponad 400-450 mln świń). Przyczyną jest (E): **duży udział małych, roślinożernych gospodarstw o własnym chowie przyzagrodowym**. Tradycyjna chińska wieś od stuleci opierała się na modelu, w którym każde gospodarstwo trzymało świnie \"na własny użytek\" - jako formę oszczędności i źródło białka. Świnia jest w kulturze chińskiej symbolem dobrobytu. USA też mają znaczące pogłowie (ok. 70-80 mln), ale jest to kilkakrotnie mniej niż w Chinach.\n\n### Trzoda chlewna - najmniejszy (lub brak chowu): **Iran - A**\n\n**Iran** to kraj muzułmański, a islam zakazuje spożywania wieprzowiny i jej chowu - jest to **uwarunkowanie religijne (A)**. W krajach islamskich (Iran, Arabia Saudyjska, Pakistan) trzoda chlewna praktycznie nie jest hodowana, bo popyt wynosi zero, a prawo religijne traktuje świnie jako nieczyste (*haram*). Spośród trzech krajów (Chiny, Iran, USA) Iran ma minimalny lub zerowy udział w światowym pogłowiu trzody chlewnej.\n\n## Sposób 2 - metoda eliminacji\n\nDla każdej grupy zwierząt rozważamy 3 kraje i 4 możliwe przyczyny (A-E). Eliminujemy:\n\n**Bydło (Australia, Brazylia, RŚA):**\n- Eliminujemy A (religijne) - żaden z tych krajów nie ma zakazu religijnego dot. bydła.\n- Eliminujemy B (tradycje uprawy pszenicy) - to przyczyna dla krajów zbożowych, nie hodowlanych.\n- Zostają C i D. RŚA → pasuje D (tse-tse), Brazylia → pasuje C (pastwiska), Australia → nie jest ani największa, ani najmniejsza w tej trójce → Australia jest pośrodku (ok. 25 mln vs. Brazylia 230 mln vs. RŚA kilka mln). ✓\n\n**Trzoda chlewna (Chiny, Iran, USA):**\n- Eliminujemy B (pszenica) i D (tse-tse) - nie pasują do żadnego.\n- Iran muzułmański → A (zakaz religijny). ✓\n- Chiny vs. USA: ogromna przewaga Chin → E (małe chłopskie gospodarstwa z własnym chowem). ✓\n- USA to intensywna, przemysłowa produkcja - ale skala mniejsza niż Chin. USA nie wymaga osobnej przyczyny (jest w środku), klucz jej nie pyta.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 23, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne uzupełnienie **czterech** wierszy tabeli (wszystkie nazwy państw i litery przyczyn).\n> - **1 pkt** - poprawne uzupełnienie **dwóch lub trzech** wierszy tabeli **ALBO** poprawna jedna pełna kolumna (np. wszystkie nazwy państw przy błędnych literach, albo wszystkie litery przy błędnych nazwach).\n> - **0 pkt** - mniej niż dwa poprawne wiersze / odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów.\n>\n> **Uwaga do oceniania:** Wiersz jest poprawny tylko gdy podana jest zarówno właściwa nazwa państwa, jak i właściwa litera przyczyny. Para niekompletna lub z błędną literą - nie liczy się jako pełny wiersz.\n\n**Co MUSISZ napisać żeby dostać 2 pkt:**\n- Bydło największy: Brazylia + C\n- Bydło najmniejszy: Republika Środkowoafrykańska (lub: RŚA, Rep. Środkowoafrykańska) + D\n- Trzoda największy: Chiny + E\n- Trzoda najmniejszy: Iran + A\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Sekcja: Gospodarka - Rolnictwo / Struktura światowego chowu**\n> Pogłowie trzody chlewnej na świecie (ok. 2024): Chiny ~50% (≈450 mln szt.), USA ~7% (≈75 mln), Unia Europejska ~15%, Iran <0,1%.\n> Pogłowie bydła: Brazylia ~15% (≈240 mln szt.), Indie ~12% (chów, ale nie ubój - ze względów religijnych!), USA ~8%, Australia ~2%.\n\n> 🔬 **Mucha tse-tse** (*Glossina*): zasięg ograniczony do Afryki Subsaharyjskiej (strefa tropikalna wilgotna). Przenosi trypanosomozę (nagałę bydlęcą). Bariera dla chowu bydła na rozległych obszarach Afryki Środkowej i Zachodniej.\n\n> ☪️ **Uwarunkowania religijne - islam**: zakaz spożywania wieprzowiny (*haram*) → brak ekonomicznego uzasadnienia dla chowu trzody chlewnej. Dotyczy: Iranu, Arabii Saudyjskiej, Indonezji, Pakistanu i ok. 50 innych krajów muzułmańskich.\n\nW tym zadaniu wystarczy wiedza ogólna z geografii rolnictwa oraz rozumienie wpływu czynników środowiskowych i kulturowych na hodowlę zwierząt.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna / niepasująca |\n| B | Tradycje uprawy pszenicy | Nie dotyczy żadnego z czterech poprawnych przyporządkowań - pszenica to argument dla krajów ograniczających hodowlę na rzecz upraw zbożowych, nie bezpośrednia przyczyna braku lub dominacji chowu |\n| Australia jako największy chów bydła | - | Błąd: Australia ma ok. 25 mln szt. bydła, Brazylia ponad 230 mln - Brazylia dominuje dzięki rozległym pastwistwom cerrado i pampasów |\n| USA jako najmniejszy chów trzody | - | Błąd: USA ma ok. 75 mln świń - to ogromna liczba; Iran ma niemal zerowe pogłowie ze względów religijnych |\n| Chiny - przyczyna C (pastwiska) | - | Błąd: Chiny nie dominują dzięki pastwiskom - dominują dzięki miliardowi małych gospodarstw wiejskich z przydomowym chowem (E) |\n| RŚA - przyczyna A (religia) | - | Błąd: Republika Środkowoafrykańska to kraj z ludnością chrześcijańską i animistyczną - brak bydła to nie zakaz religijny, lecz obecność tse-tse i trudne warunki środowiskowe (D) |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Indie mają ogromne pogłowie bydła (~300 mln szt.), ale **nie ma ich na liście** - w zadaniu chodzi wyłącznie o trójkę: Australia, Brazylia, RŚA. Nie dopisuj Indii!\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Mucha tse-tse to bariera dla bydła, ale **nie dla drobiu ani świń** - pułapka w zadaniach, które mieszają gatunki.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Klucz CKE wymaga **dokładnie litery i nazwy państwa w jednym wierszu**. Jeśli napiszesz \"Brazylia - D\" zamiast \"Brazylia - C\", tracisz cały wiersz, nie pół punktu.","image":"img/geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 23. (0-2)
Uzupełnij tabelę. W każdym wierszu wpisz nazwę państwa o największym udziale lub
nazwę państwa o najmniejszym udziale w światowym pogłowiu bydła lub trzody
chlewnej oraz literę, którą oznaczono przyczynę takiego udziału. Nazwy państw
i przyczyny wybierz z podanych poniżej.
Chów bydła: Australia, Brazylia, Republika Środkowoafrykańska.
Chów trzody chlewnej: Chiny, Iran, Stany Zjednoczone.
A. Uwarunkowania religijne.
B. Tradycje uprawy pszenicy.
C. Rozległe obszary pastwisk.
D. Gorący klimat, występowanie muchy tse-tse.
E. Duży udział rozdrobnionych gospodarstw z chowem przyzagrodowym.
Chów
Udział w światowym pogłowiu
Nazwa państwa
Przyczyna
(wpisz literę)
bydła
największy
najmniejszy (lub brak chowu)
trzody
chlewnej
największy
najmniejszy (lub brak chowu)

","answer_text_html":"

Zadanie 23. (0-2)
IV etap edukacyjny - zakres podstawowy
III. Rozumienie relacji człowiek - przyroda -
społeczeństwo w skali […] regionalnej.
IV etap edukacyjny - zakres podstawowy
2.2) Zdający opisuje główne obszary […]
chowu zwierząt na świecie, wyjaśnia ich
zróżnicowanie przestrzenne.
Schemat punktowania
2 pkt - poprawne uzupełnienie czterech wierszy w tabeli.
1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch lub trzech wierszy w tabeli.
albo

\n\n

0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Poprawne odpowiedzi
bydła
Brazylia
C
Republika Środkowoafrykańska
D
trzody
chlewnej
Chiny
E
Iran
A
Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Wypełniona tabela:

\n

| Chów | Udział w światowym pogłowiu | Nazwa państwa | Przyczyna |
| bydła | największy | Brazylia | C |
| bydła | najmniejszy (lub brak chowu) | Republika Środkowoafrykańska | D |
| trzody chlewnej | największy | Chiny | E |
| trzody chlewnej | najmniejszy (lub brak chowu) | Iran | A |

\n

Sposób 1 - analiza czynników geograficznych i kulturowych dla każdego wiersza

\n
Bydło - największy udział: Brazylia - C
\n

Brazylia jest światowym liderem lub ścisłą czołówką w pogłowiu bydła (ok. 220-240 mln sztuk). Przyczyną jest rozległy obszar pastwisk (C) - cerrado i pampasy południowe zajmują setki milionów hektarów żyznych użytków zielonych. Kraj ma idealne warunki klimatyczne (ciepło, opady sezonowe), ogromne przestrzenie i prężny przemysł mięsny (JBS, Marfrig). Australia też ma pastwiska, ale jej pogłowie bydła (ok. 25 mln) jest wielokrotnie mniejsze niż brazylijskie - w Australii dominuje owczarstwo i górnictwo, nie intensywny chów bydła.

\n
Bydło - najmniejszy udział: Republika Środkowoafrykańska - D
\n

Spośród trzech państw (Australia, Brazylia, RŚA) to właśnie Republika Środkowoafrykańska ma skrajnie niski udział w światowym pogłowiu bydła. Powód (D): górzysty klimat i występowanie muchy tse-tse.

\n

Mucha tse-tse (Glossina) przenosi świdrowca (Trypanosoma), który wywołuje u bydła nagałę (trypanosomoza) - chorobę prowadzącą do padnięcia zwierząt. RŚA leży w strefie tropikalnej wilgotnej, gdzie ta mucha masowo występuje. Gęste lasy równikowe i sawanny z obecnością tse-tse sprawiają, że hodowla bydła jest tu praktycznie niemożliwa na dużą skalę.

\n
Trzoda chlewna - największy udział: Chiny - E
\n

Chiny posiadają ok. 50% światowego pogłowia trzody chlewnej (ponad 400-450 mln świń). Przyczyną jest (E): duży udział małych, roślinożernych gospodarstw o własnym chowie przyzagrodowym. Tradycyjna chińska wieś od stuleci opierała się na modelu, w którym każde gospodarstwo trzymało świnie "na własny użytek" - jako formę oszczędności i źródło białka. Świnia jest w kulturze chińskiej symbolem dobrobytu. USA też mają znaczące pogłowie (ok. 70-80 mln), ale jest to kilkakrotnie mniej niż w Chinach.

\n
Trzoda chlewna - najmniejszy (lub brak chowu): Iran - A
\n

Iran to kraj muzułmański, a islam zakazuje spożywania wieprzowiny i jej chowu - jest to uwarunkowanie religijne (A). W krajach islamskich (Iran, Arabia Saudyjska, Pakistan) trzoda chlewna praktycznie nie jest hodowana, bo popyt wynosi zero, a prawo religijne traktuje świnie jako nieczyste (haram). Spośród trzech krajów (Chiny, Iran, USA) Iran ma minimalny lub zerowy udział w światowym pogłowiu trzody chlewnej.

\n

Sposób 2 - metoda eliminacji

\n

Dla każdej grupy zwierząt rozważamy 3 kraje i 4 możliwe przyczyny (A-E). Eliminujemy:

\n

Bydło (Australia, Brazylia, RŚA):

\n\n

Trzoda chlewna (Chiny, Iran, USA):

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 23, max 2 pkt):
- 2 pkt - poprawne uzupełnienie czterech wierszy tabeli (wszystkie nazwy państw i litery przyczyn).
- 1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch lub trzech wierszy tabeli ALBO poprawna jedna pełna kolumna (np. wszystkie nazwy państw przy błędnych literach, albo wszystkie litery przy błędnych nazwach).
- 0 pkt - mniej niż dwa poprawne wiersze / odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów.

Uwaga do oceniania: Wiersz jest poprawny tylko gdy podana jest zarówno właściwa nazwa państwa, jak i właściwa litera przyczyny. Para niekompletna lub z błędną literą - nie liczy się jako pełny wiersz.
\n

Co MUSISZ napisać żeby dostać 2 pkt:

\n\n

Wzory i referencje

\n
🌍 Sekcja: Gospodarka - Rolnictwo / Struktura światowego chowu
Pogłowie trzody chlewnej na świecie (ok. 2024): Chiny ~50% (≈450 mln szt.), USA ~7% (≈75 mln), Unia Europejska ~15%, Iran <0,1%.
Pogłowie bydła: Brazylia ~15% (≈240 mln szt.), Indie ~12% (chów, ale nie ubój - ze względów religijnych!), USA ~8%, Australia ~2%.
\n
🔬 Mucha tse-tse (Glossina): zasięg ograniczony do Afryki Subsaharyjskiej (strefa tropikalna wilgotna). Przenosi trypanosomozę (nagałę bydlęcą). Bariera dla chowu bydła na rozległych obszarach Afryki Środkowej i Zachodniej.
\n
☪️ Uwarunkowania religijne - islam: zakaz spożywania wieprzowiny (haram) → brak ekonomicznego uzasadnienia dla chowu trzody chlewnej. Dotyczy: Iranu, Arabii Saudyjskiej, Indonezji, Pakistanu i ok. 50 innych krajów muzułmańskich.
\n

W tym zadaniu wystarczy wiedza ogólna z geografii rolnictwa oraz rozumienie wpływu czynników środowiskowych i kulturowych na hodowlę zwierząt.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna / niepasująca |
| B | Tradycje uprawy pszenicy | Nie dotyczy żadnego z czterech poprawnych przyporządkowań - pszenica to argument dla krajów ograniczających hodowlę na rzecz upraw zbożowych, nie bezpośrednia przyczyna braku lub dominacji chowu |
| Australia jako największy chów bydła | - | Błąd: Australia ma ok. 25 mln szt. bydła, Brazylia ponad 230 mln - Brazylia dominuje dzięki rozległym pastwistwom cerrado i pampasów |
| USA jako najmniejszy chów trzody | - | Błąd: USA ma ok. 75 mln świń - to ogromna liczba; Iran ma niemal zerowe pogłowie ze względów religijnych |
| Chiny - przyczyna C (pastwiska) | - | Błąd: Chiny nie dominują dzięki pastwiskom - dominują dzięki miliardowi małych gospodarstw wiejskich z przydomowym chowem (E) |
| RŚA - przyczyna A (religia) | - | Błąd: Republika Środkowoafrykańska to kraj z ludnością chrześcijańską i animistyczną - brak bydła to nie zakaz religijny, lecz obecność tse-tse i trudne warunki środowiskowe (D) |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga 1: Indie mają ogromne pogłowie bydła (~300 mln szt.), ale nie ma ich na liście - w zadaniu chodzi wyłącznie o trójkę: Australia, Brazylia, RŚA. Nie dopisuj Indii!
\n
⚠️ Uwaga 2: Mucha tse-tse to bariera dla bydła, ale nie dla drobiu ani świń - pułapka w zadaniach, które mieszają gatunki.
\n
⚠️ Uwaga 3: Klucz CKE wymaga dokładnie litery i nazwy państwa w jednym wierszu. Jeśli napiszesz "Brazylia - D" zamiast "Brazylia - C", tracisz cały wiersz, nie pół punktu.
"}]}