{"id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"geografia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"29","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (0-2)\nZadanie wykonaj na podstawie mapy, na której przedstawiono produkcję i zużycie energii\nelektrycznej w województwach Polski w 2016 roku (strona IV barwnego materiału źródłowego).\nWskaż dwa czynniki wywierające wpływ na wielkość produkcji energii elektrycznej\nw trzech województwach o największych wartościach tego wskaźnika. Odpowiedź\nuzasadnij z odwołaniem się do właściwych województw.\nCzynnik:\nUzasadnienie:\nCzynnik:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego, życia\ni gospodarki człowieka oraz wzajemnych\npowiązań i zależności w systemie\nczłowiek - przyroda - gospodarka.\nIV etap edukacyjny\n1.4) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między wybranymi elementami\nśrodowiska […] społeczno-gospodarczego\n[…].\n12.4) Zdający porównuje wielkość\ni strukturę produkcji energii elektrycznej […].\nIII etap edukacyjny\n6.3) Zdający przedstawia, na podstawie\nróżnych źródeł informacji, strukturę\nwykorzystania źródeł energii w Polsce […].\nSchemat punktowania\n2 pkt - dwa poprawne czynniki wraz z uzasadnieniem i odwołaniem do jednego lub dwóch\nwojewództw (wybranych spośród łódzkiego, mazowieckiego i śląskiego) dla każdego\nz czynników.\n1 pkt - jeden poprawny czynnik wraz z jego uzasadnieniem i odwołaniem do poprawnych\nprzykładów / poprawnego przykładu województw (wybranych spośród łódzkiego,\nmazowieckiego i śląskiego).\nalbo\n- dwa poprawne czynniki.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Czynnik: Duże zapotrzebowanie na energię elektryczną. Uzasadnienie: W województwach\nmazowieckim i śląskim jest związane z dużą liczbą ludności i dużą konsumpcją energii.\n- Czynnik: Zasoby surowców energetycznych (węgli). Uzasadnienie: W województwach\nłódzkim i śląskim pozwalają na produkcję energii w elektrowniach.\n- Czynnik: Obecność elektrowni o dużej mocy. Uzasadnienie: W województwach łódzkim\ni śląskim pozwala na wysoką produkcję energii elektrycznej.\n- Czynnik: Rozwinięty energochłonny przemysł, np. elektromaszynowy i hutniczy.\nUzasadnienie: W województwach śląskim i mazowieckim stwarza duże potrzeby\nenergetyczne.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Czynnik 1:** Zasoby surowców energetycznych (węgla kamiennego i brunatnego).\n**Uzasadnienie:** W województwach **łódzkim** (węgiel brunatny - KWB Bełchatów) i **śląskim** (węgiel kamienny - Zagłębie Górnośląskie) zasoby węgla umożliwiają działanie elektrowni cieplnych o bardzo dużej mocy.\n\n**Czynnik 2:** Obecność wielkoskalowych elektrowni zawodowych (o dużej zainstalowanej mocy).\n**Uzasadnienie:** W województwach **łódzkim** (Elektrownia Bełchatów - największa w Polsce i UE) oraz **śląskim** (Elektrownie Rybnik, Łaziska, Jaworzno) koncentracja mocy wytwórczych bezpośrednio decyduje o wysokim wolumenie produkcji.\n\n## Sposób 1 - odczyt z mapy + wiedza o rozmieszczeniu przemysłu energetycznego\n\n**Krok 1 - identyfikacja trzech województw o największej produkcji.**\n\nNa mapie okręgi proporcjonalne w kolorze czerwonym (produkcja) są największe w trzech województwach:\n- **łódzkie** - zdecydowanie dominuje (Bełchatów),\n- **śląskie** - duże okręgi (węgiel kamienny, liczne elektrownie),\n- **mazowieckie** - duże okręgi (elektrownia Kozienice + Ostrołęka, dużo odbiorców przemysłowych i komunalnych).\n\n**Krok 2 - analiza czynników produkcji energii elektrycznej.**\n\nProdukcja energii elektrycznej w Polsce jest w ~80% oparta na węglu. Główne czynniki lokalizacji elektrowni węglowych to:\n\n| Czynnik | Mechanizm | Województwo |\n| Złoża węgla brunatnego | Elektrownia powstaje przy odkrywce (brak kosztów transportu) | **łódzkie** (KWB Bełchatów) |\n| Złoża węgla kamiennego | Kopalnie + elektrownie tworzą kompleks energetyczny | **śląskie** (GOP) |\n| Duże zapotrzebowanie (przemysł, ludność) | Opłacalna lokalizacja blisko dużego odbiorcy | **mazowieckie** + **śląskie** |\n| Rozwinięty przemysł energochłonny | Huty, zakłady chemiczne, fabryki wymagają dużo energii | **śląskie** (hutnictwo) |\n\n**Krok 3 - wybór dwóch czynników z uzasadnieniem.**\n\nWybieram:\n1. **Zasoby surowców energetycznych** → łódzkie i śląskie.\n2. **Duże zapotrzebowanie (przemysł i ludność)** → mazowieckie i śląskie.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację (inne województwa)\n\nDlaczego np. **warmińsko-mazurskie** czy **podkarpackie** mają małą produkcję?\n- Brak złóż węgla → brak elektrowni węglowych dużej mocy.\n- Mało rozwinięty energochłonny przemysł → niskie zapotrzebowanie lokalne nie stymuluje produkcji.\n\nTo potwierdza, że **kluczowe czynniki** to dostęp do surowca + zapotrzebowanie energetyczne. Województwa bez tych cech mają małe okręgi czerwone na mapie - weryfikacja jest spójna.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - dwa poprawne czynniki, każdy z uzasadnieniem **i odwołaniem do konkretnego województwa** spośród: łódzkiego, mazowieckiego, śląskiego.\n> - **1 pkt** - jeden poprawny czynnik z uzasadnieniem i odwołaniem do poprawnych województw ALBO dwa poprawne czynniki bez uzasadnienia / bez odwołania do województw.\n> - **0 pkt** - odpowiedź ogólna bez nazw województw, błędne czynniki, brak uzasadnienia.\n>\n> **Akceptowane czynniki (przykłady z klucza CKE):**\n> - „Zasoby surowców energetycznych (węgli)\" → łódzkie i śląskie\n> - „Obecność elektrowni o dużej mocy\" → łódzkie i śląskie\n> - „Duże zapotrzebowanie na energię elektryczną\" → mazowieckie i śląskie (duża liczba ludności)\n> - „Rozwinięty energochłonny przemysł (elektromaszynowy, hutniczy)\" → śląskie i mazowieckie\n>\n> **Co MUSISZ napisać, żeby dostać punkt:**\n> 1. Konkretna nazwa czynnika (np. „zasoby węgla\", NIE samo „surowce\").\n> 2. Uzasadnienie mechanizmu (np. „pozwala na działanie elektrowni cieplnych\").\n> 3. Nazwa co najmniej jednego z trzech wymaganych województw (łódzkie / mazowieckie / śląskie).\n>\n> **Wykluczone:**\n> - Odwołanie do innych województw (np. wielkopolskiego, dolnośląskiego) jako głównych - nie figurują w kluczu.\n> - Podanie samego czynnika bez uzasadnienia i nazwy województwa.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🏭 **Rozmieszczenie elektrowni węglowych w Polsce:**\n> - **Elektrownia Bełchatów** (łódzkie) - moc ~5 300 MW, największa elektrownia na węgiel brunatny w Europie. Produkcja ~26 TWh/rok → ok. 20% produkcji krajowej.\n> - **Elektrownie GOP** (śląskie): Rybnik (~1 800 MW), Łaziska, Jaworzno, Łagisza - łącznie kilkaset MW.\n> - **Elektrownia Kozienice** (mazowieckie) - ~2 800 MW (węgiel kamienny z importu/Lubelskie), + **Ostrołęka**.\n>\n> 🌍 **Czynniki lokalizacji przemysłu energetycznego:**\n> - **Surowcowy** - elektrownie węglowe lokalizują się blisko złóż lub przy torach kolejowych (transport węgla).\n> - **Rynkowy** - zapotrzebowanie dużych aglomeracji (Warszawa, GOP) generuje popyt → opłacalna produkcja.\n> - **Infrastrukturalny** - sieć przesyłowa 400 kV koncentruje się w pas centralny PL.\n>\n> W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z działu **gospodarka energetyczna Polski** i umiejętność odczytu mapy z okręgami proporcjonalnymi.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie dostaniesz punktu |\n| „Czynnik: dużo słońca / wiatrów\" | Energia odnawialna to ułamek produkcji w 2016 r.; nie dotyczy woj. łódzkiego/śląskiego. |\n| „Uzasadnienie: duże województwo\" | Sama powierzchnia nie determinuje produkcji energii - to nie jest czynnik merytoryczny. |\n| „Czynnik: zasoby węgla\" bez nazwy województwa | Klucz wymaga odwołania do województw - bez tego max 1 pkt za dwa czynniki łącznie. |\n| „Czynnik: bliskość rzek (woda chłodząca)\" | Woda chłodząca to warunek techniczny, nie główny czynnik lokalizacyjny - klucz tego nie akceptuje jako samodzielny czynnik. |\n| Odwołanie do woj. dolnośląskiego lub lubelskiego | Nie należą do trójki z najwyższą produkcją - klucz wymaga łódzkiego / mazowieckiego / śląskiego. |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Zadanie pyta o **produkcję**, nie zużycie. Na mapie są dwa okręgi - czerwony (produkcja) i niebieski (zużycie) dla każdego województwa. Nie myl ich! Mazowieckie ma wysoką produkcję, ale też jeszcze wyższe zużycie (stosunek >1 = importuje energię netto).\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Klucz CKE oczekuje **dwóch odrębnych czynników** - nie możesz napisać dwa razy tego samego (np. „węgiel kamienny\" i „węgiel brunatny\" to **ten sam czynnik** - zasoby surowców; dostaniesz 0 za drugi).\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Przy uzasadnieniu **musisz wyraźnie wymienić województwo z imienia i nazwiska** - „w tym województwie\" lub „na Śląsku\" bez słowa „śląskie\" może być uznane za niejasne. Pisz pełną nazwę: „w województwie śląskim\".","image":"img/geografia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 29. (0-2)<br>Zadanie wykonaj na podstawie mapy, na której przedstawiono produkcję i zużycie energii<br>elektrycznej w województwach Polski w 2016 roku (strona IV barwnego materiału źródłowego).<br>Wskaż dwa czynniki wywierające wpływ na wielkość produkcji energii elektrycznej<br>w trzech województwach o największych wartościach tego wskaźnika. Odpowiedź<br>uzasadnij z odwołaniem się do właściwych województw.<br>Czynnik:<br>Uzasadnienie:<br>Czynnik:<br>Uzasadnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 29. (0-2)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego, życia<br>i gospodarki człowieka oraz wzajemnych<br>powiązań i zależności w systemie<br>człowiek - przyroda - gospodarka.<br>IV etap edukacyjny<br>1.4) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między wybranymi elementami<br>środowiska […] społeczno-gospodarczego<br>[…].<br>12.4) Zdający porównuje wielkość<br>i strukturę produkcji energii elektrycznej […].<br>III etap edukacyjny<br>6.3) Zdający przedstawia, na podstawie<br>różnych źródeł informacji, strukturę<br>wykorzystania źródeł energii w Polsce […].<br>Schemat punktowania<br>2 pkt - dwa poprawne czynniki wraz z uzasadnieniem i odwołaniem do jednego lub dwóch<br>województw (wybranych spośród łódzkiego, mazowieckiego i śląskiego) dla każdego<br>z czynników.<br>1 pkt - jeden poprawny czynnik wraz z jego uzasadnieniem i odwołaniem do poprawnych<br>przykładów / poprawnego przykładu województw (wybranych spośród łódzkiego,<br>mazowieckiego i śląskiego).<br>albo</p>\n<ul><li>dwa poprawne czynniki.</li></ul>\n<p>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Przykładowe odpowiedzi</p>\n<ul><li>Czynnik: Duże zapotrzebowanie na energię elektryczną. Uzasadnienie: W województwach</li></ul>\n<p>mazowieckim i śląskim jest związane z dużą liczbą ludności i dużą konsumpcją energii.</p>\n<ul><li>Czynnik: Zasoby surowców energetycznych (węgli). Uzasadnienie: W województwach</li></ul>\n<p>łódzkim i śląskim pozwalają na produkcję energii w elektrowniach.</p>\n<ul><li>Czynnik: Obecność elektrowni o dużej mocy. Uzasadnienie: W województwach łódzkim</li></ul>\n<p>i śląskim pozwala na wysoką produkcję energii elektrycznej.</p>\n<ul><li>Czynnik: Rozwinięty energochłonny przemysł, np. elektromaszynowy i hutniczy.</li></ul>\n<p>Uzasadnienie: W województwach śląskim i mazowieckim stwarza duże potrzeby<br>energetyczne.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Czynnik 1:</strong> Zasoby surowców energetycznych (węgla kamiennego i brunatnego).<br><strong>Uzasadnienie:</strong> W województwach <strong>łódzkim</strong> (węgiel brunatny - KWB Bełchatów) i <strong>śląskim</strong> (węgiel kamienny - Zagłębie Górnośląskie) zasoby węgla umożliwiają działanie elektrowni cieplnych o bardzo dużej mocy.</p>\n<p><strong>Czynnik 2:</strong> Obecność wielkoskalowych elektrowni zawodowych (o dużej zainstalowanej mocy).<br><strong>Uzasadnienie:</strong> W województwach <strong>łódzkim</strong> (Elektrownia Bełchatów - największa w Polsce i UE) oraz <strong>śląskim</strong> (Elektrownie Rybnik, Łaziska, Jaworzno) koncentracja mocy wytwórczych bezpośrednio decyduje o wysokim wolumenie produkcji.</p>\n<h4>Sposób 1 - odczyt z mapy + wiedza o rozmieszczeniu przemysłu energetycznego</h4>\n<p><strong>Krok 1 - identyfikacja trzech województw o największej produkcji.</strong></p>\n<p>Na mapie okręgi proporcjonalne w kolorze czerwonym (produkcja) są największe w trzech województwach:</p>\n<ul><li><strong>łódzkie</strong> - zdecydowanie dominuje (Bełchatów),</li><li><strong>śląskie</strong> - duże okręgi (węgiel kamienny, liczne elektrownie),</li><li><strong>mazowieckie</strong> - duże okręgi (elektrownia Kozienice + Ostrołęka, dużo odbiorców przemysłowych i komunalnych).</li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - analiza czynników produkcji energii elektrycznej.</strong></p>\n<p>Produkcja energii elektrycznej w Polsce jest w ~80% oparta na węglu. Główne czynniki lokalizacji elektrowni węglowych to:</p>\n<p>| Czynnik | Mechanizm | Województwo |<br>| Złoża węgla brunatnego | Elektrownia powstaje przy odkrywce (brak kosztów transportu) | <strong>łódzkie</strong> (KWB Bełchatów) |<br>| Złoża węgla kamiennego | Kopalnie + elektrownie tworzą kompleks energetyczny | <strong>śląskie</strong> (GOP) |<br>| Duże zapotrzebowanie (przemysł, ludność) | Opłacalna lokalizacja blisko dużego odbiorcy | <strong>mazowieckie</strong> + <strong>śląskie</strong> |<br>| Rozwinięty przemysł energochłonny | Huty, zakłady chemiczne, fabryki wymagają dużo energii | <strong>śląskie</strong> (hutnictwo) |</p>\n<p><strong>Krok 3 - wybór dwóch czynników z uzasadnieniem.</strong></p>\n<p>Wybieram:</p>\n<ol><li><strong>Zasoby surowców energetycznych</strong> → łódzkie i śląskie.</li><li><strong>Duże zapotrzebowanie (przemysł i ludność)</strong> → mazowieckie i śląskie.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację (inne województwa)</h4>\n<p>Dlaczego np. <strong>warmińsko-mazurskie</strong> czy <strong>podkarpackie</strong> mają małą produkcję?</p>\n<ul><li>Brak złóż węgla → brak elektrowni węglowych dużej mocy.</li><li>Mało rozwinięty energochłonny przemysł → niskie zapotrzebowanie lokalne nie stymuluje produkcji.</li></ul>\n<p>To potwierdza, że <strong>kluczowe czynniki</strong> to dostęp do surowca + zapotrzebowanie energetyczne. Województwa bez tych cech mają małe okręgi czerwone na mapie - weryfikacja jest spójna.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - dwa poprawne czynniki, każdy z uzasadnieniem <strong>i odwołaniem do konkretnego województwa</strong> spośród: łódzkiego, mazowieckiego, śląskiego.<br>- <strong>1 pkt</strong> - jeden poprawny czynnik z uzasadnieniem i odwołaniem do poprawnych województw ALBO dwa poprawne czynniki bez uzasadnienia / bez odwołania do województw.<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź ogólna bez nazw województw, błędne czynniki, brak uzasadnienia.<br><br><strong>Akceptowane czynniki (przykłady z klucza CKE):</strong><br>- „Zasoby surowców energetycznych (węgli)&quot; → łódzkie i śląskie<br>- „Obecność elektrowni o dużej mocy&quot; → łódzkie i śląskie<br>- „Duże zapotrzebowanie na energię elektryczną&quot; → mazowieckie i śląskie (duża liczba ludności)<br>- „Rozwinięty energochłonny przemysł (elektromaszynowy, hutniczy)&quot; → śląskie i mazowieckie<br><br><strong>Co MUSISZ napisać, żeby dostać punkt:</strong><br>1. Konkretna nazwa czynnika (np. „zasoby węgla&quot;, NIE samo „surowce&quot;).<br>2. Uzasadnienie mechanizmu (np. „pozwala na działanie elektrowni cieplnych&quot;).<br>3. Nazwa co najmniej jednego z trzech wymaganych województw (łódzkie / mazowieckie / śląskie).<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- Odwołanie do innych województw (np. wielkopolskiego, dolnośląskiego) jako głównych - nie figurują w kluczu.<br>- Podanie samego czynnika bez uzasadnienia i nazwy województwa.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🏭 <strong>Rozmieszczenie elektrowni węglowych w Polsce:</strong><br>- <strong>Elektrownia Bełchatów</strong> (łódzkie) - moc ~5 300 MW, największa elektrownia na węgiel brunatny w Europie. Produkcja ~26 TWh/rok → ok. 20% produkcji krajowej.<br>- <strong>Elektrownie GOP</strong> (śląskie): Rybnik (~1 800 MW), Łaziska, Jaworzno, Łagisza - łącznie kilkaset MW.<br>- <strong>Elektrownia Kozienice</strong> (mazowieckie) - ~2 800 MW (węgiel kamienny z importu/Lubelskie), + <strong>Ostrołęka</strong>.<br><br>🌍 <strong>Czynniki lokalizacji przemysłu energetycznego:</strong><br>- <strong>Surowcowy</strong> - elektrownie węglowe lokalizują się blisko złóż lub przy torach kolejowych (transport węgla).<br>- <strong>Rynkowy</strong> - zapotrzebowanie dużych aglomeracji (Warszawa, GOP) generuje popyt → opłacalna produkcja.<br>- <strong>Infrastrukturalny</strong> - sieć przesyłowa 400 kV koncentruje się w pas centralny PL.<br><br>W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z działu <strong>gospodarka energetyczna Polski</strong> i umiejętność odczytu mapy z okręgami proporcjonalnymi.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie dostaniesz punktu |<br>| „Czynnik: dużo słońca / wiatrów&quot; | Energia odnawialna to ułamek produkcji w 2016 r.; nie dotyczy woj. łódzkiego/śląskiego. |<br>| „Uzasadnienie: duże województwo&quot; | Sama powierzchnia nie determinuje produkcji energii - to nie jest czynnik merytoryczny. |<br>| „Czynnik: zasoby węgla&quot; bez nazwy województwa | Klucz wymaga odwołania do województw - bez tego max 1 pkt za dwa czynniki łącznie. |<br>| „Czynnik: bliskość rzek (woda chłodząca)&quot; | Woda chłodząca to warunek techniczny, nie główny czynnik lokalizacyjny - klucz tego nie akceptuje jako samodzielny czynnik. |<br>| Odwołanie do woj. dolnośląskiego lub lubelskiego | Nie należą do trójki z najwyższą produkcją - klucz wymaga łódzkiego / mazowieckiego / śląskiego. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Zadanie pyta o <strong>produkcję</strong>, nie zużycie. Na mapie są dwa okręgi - czerwony (produkcja) i niebieski (zużycie) dla każdego województwa. Nie myl ich! Mazowieckie ma wysoką produkcję, ale też jeszcze wyższe zużycie (stosunek &gt;1 = importuje energię netto).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Klucz CKE oczekuje <strong>dwóch odrębnych czynników</strong> - nie możesz napisać dwa razy tego samego (np. „węgiel kamienny&quot; i „węgiel brunatny&quot; to <strong>ten sam czynnik</strong> - zasoby surowców; dostaniesz 0 za drugi).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Przy uzasadnieniu <strong>musisz wyraźnie wymienić województwo z imienia i nazwiska</strong> - „w tym województwie&quot; lub „na Śląsku&quot; bez słowa „śląskie&quot; może być uznane za niejasne. Pisz pełną nazwę: „w województwie śląskim&quot;.</blockquote>"}]}