{"id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-1)\nNa mapie przedstawiono średnią liczbę dni w roku z całkowitym zachmurzeniem nieba we\nFrancji. Zachmurzenie na tym obszarze jest związane z dominującą w roku sytuacją\nbaryczną w tej części Europy.\nNa podstawie: www.climatedata.e-monsite.com\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jedną z odpowiedzi 1-3.\nŚrednia liczba dni z całkowitym zachmurzeniem nieba różni się między północną\na południową częścią Francji, ponieważ w regionie o największym zachmurzeniu\nA.\nB.\nznacznie częściej\nwystępują niże\nbaryczne,\nzaznaczają się\nsilniejsze wpływy\nstałych wyżów\nbarycznych,\nco skutkuje\n1.\nsilnym oddziaływaniem bryzy morskiej\nprzemieszczającej się nad lądem wraz\nz niskimi chmurami.\n2.\nosiadaniem chłodnego powietrza, czemu\ntowarzyszą adiabatyczne zmiany\ntemperatury powietrza.\n3.\nwiększą liczbą dni charakteryzujących się\nwstępującymi ruchami mas powietrza,\nsprzyjającymi kondensacji pary wodnej.\nEGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej […].\nIV etap edukacyjny\n3.2) Zdający wskazuje przyczyny\nnierównomiernego rozkładu temperatury\npowietrza i opadów.\n1.4) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między wybranymi elementami\nśrodowiska przyrodniczego […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nA3","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A3** - w regionie o najwyższym zachmurzeniu (północna i zachodnia Francja) **znacznie częściej występują niże baryczne**, co skutkuje **większą liczbą dni z efektywnym przechodzeniem układów chłodnych frontów atmosferycznych, sprzyjającym kondensacji pary wodnej**.\n\n## Sposób 1 - Rozumowanie przez cyrkulację atmosferyczną nad Europą Zachodnią\n\n**Krok 1 - Zidentyfikuj, który region ma najwyższe zachmurzenie.**\n\nZ opisu mapy wynika, że obszar o najwyższej liczbie dni z zachmurzeniem (~175 dni/rok) to **północna i zachodnia Francja**. Południe (Lazurowe Wybrzeże, Prowansja) ma tylko ~50 dni - jest to jeden z najsłoneczniejszych regionów Europy.\n\n**Krok 2 - Wyjaśnij mechanizm baryczny.**\n\nFrancja leży w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Jej **północna i zachodnia część** jest bezpośrednio wystawiona na wpływ **cyrkulacji strefowej zachodnich wiatrów** i powiązanego z nią **cyklonicznego (niżowego) transportu atlantyckiego**. Niże baryczne przemieszczają się z Atlantyku na wschód, przynosząc chłodne fronty atmosferyczne.\n\n**Krok 3 - Połącz niż z chmurami.**\n\nPrzy **niżu barycznym (cyklonie)** powietrze unosi się ku górze (konwekcja + zbieżność mas). Wznosząc się, chłodzi się i osiąga punkt rosy → **kondensacja pary wodnej → chmury → deszcz**. Każde przejście frontu chłodnego oznacza dramatyczny wzrost zachmurzenia i opadów. Im więcej niżów w roku, tym więcej dni z całkowitym zachmurzeniem.\n\n**Krok 4 - Dlaczego południe Francji jest słoneczne?**\n\nPołudnie jest położone pod silnym wpływem **Wyżu Azorskiego** (stały wyż subtropikalny). W wyżu powietrze **opada** → ogrzewa się adiabatycznie → chmury się rozpraszają. To powoduje charakterystyczną dla klimatu śródziemnomorskiego bezchmurną, suchą pogodę latem.\n\n**Wniosek:** wybór **A** (niże baryczne dominują na północy) jest poprawny. Wybór **3** (przechodzenie frontów → kondensacja) jest poprawnym mechanizmem wyjaśniającym chmury.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędnych opcji\n\n**Eliminacja B:** Opcja B sugeruje \"stałe wyże baryczne\" na północy Francji. To nieprawda - stałe wyże subtropikalne (np. Wyż Azorski) dominują nad **południową** Francją i basenem Morza Śródziemnego. Wybranie B odwróciłoby całą logikę klimatologiczną.\n\n**Eliminacja 1:** \"Bryza morska i suche masy powietrza\" to zjawisko związane z klimatem **śródziemnomorskim i wyżem** - suche powietrze znad oceanu lub kontynentu pod wpływem wyżu nie sprzyja zachmurzeniu. Opcja 1 pasowałaby do wyjaśnienia niskiego zachmurzenia na południu, nie wysokiego na północy.\n\n**Eliminacja 2:** \"Osiadanie chłodnego powietrza, czemu towarzyszy zachmurzenie\" - to wewnętrznie sprzeczne sformułowanie. **Osiadanie** (subsydencja) powietrza to cecha **wyżów barycznych**, nie niżów. Osiadające powietrze ogrzewa się adiabatycznie i **rozproszerza chmury**, nie tworzy ich. Opcja 2 jest pułapką - sugeruje błędny mechanizm fizyczny.\n\n**Pozostaje A3** - jedyna logicznie spójna kombinacja.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **A3** (obie litery muszą być poprawne jednocześnie: litera A i cyfra 3)\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna (np. tylko A, tylko 3, lub inna kombinacja: A1, A2, B1, B2, B3)\n>\n> ⚠️ Zadanie jest za 1 punkt - nie ma punktów cząstkowych. Trzeba trafić **obie części naraz**.\n\n## Wzory i referencje\n\n🌍 **Cyrkulacja strefowa umiarkowana (zachodnia):** W strefie \\(40^\\circ\\text{N} - 60^\\circ\\text{N}\\) dominują zachodnie wiatry i cyklony atlantyckie. Francja leży dokładnie w tym pasie - jej zachodnia ekspozycja amplifikuje wpływ niżów.\n\n🌤️ **Wyż Azorski:** Stały wyż subtropikalny (~\\(30^\\circ\\text{N}\\)) rozbudowuje się latem, blokując dopływ atlantyckich niżów do basenu śródziemnomorskiego → klimat Csa/Csb Köppena dla południa Francji.\n\n📐 **Klasyfikacja Köppena:**\n- Północna Francja: **Cfb** (umiarkowany morski) - opady całoroczne, częste fronty, duże zachmurzenie.\n- Południe (Prowansja, Langwedocja): **Csa** (śródziemnomorski z suchym latem) - niże rzadkie, słońce dominuje.\n\nW tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z **klimatologii dynamicznej** (cyrkulacja baryczna, fronty atmosferyczne, konwekcja).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |\n| **B1** | Silne wyże + bryza morska + suche powietrze | Dwukrotny błąd: wyże są na południu, a suche powietrze oznacza brak chmur |\n| **B2** | Silne wyże + osiadanie chłodnego powietrza = chmury | Błąd fizyczny: osiadanie (subsydencja) w wyżu **niszczy** chmury, nie tworzy |\n| **B3** | Silne wyże + fronty chłodne | Fronty chłodne to cecha niżów, nie wyżów - wewnętrzna sprzeczność |\n| **A1** | Niże baryczne + bryza + suche masy | Niże przynoszą wilgotne powietrze i chmury, nie suche masy; bryza to zjawisko lokalne (morze/ląd), nie wyjaśnia dominującego zachmurzenia |\n| **A2** | Niże baryczne + osiadanie = chmury | Osiadanie to cecha wyżów; w niżu powietrze **wznosi się** (zbieżność) → konwekcja → chmury. Mechanizm odwrócony |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka nr 1 - mylenie niżu z wyżem:** Uczniowie często pamiętają, że \"w wyżu jest ładna pogoda\", ale nie potrafią tego odwrócić i wyjaśnić, że **niż = opady i chmury** przez unoszenie mas powietrznych i fronty.\n\n> ⚠️ **Pułapka nr 2 - opcja 2 brzmi sensownie:** Słowo \"chłodne powietrze\" kojarzy się z chmurami i deszczem, ale \"osiadanie chłodnego powietrza\" to termin techniczny opisujący **subsydencję w wyżu** - czyli efekt odwrotny. To celowo skonstruowana pułapka terminologiczna.\n\n> ⚠️ **Pułapka nr 3 - obszar A i B:** Na mapie obszar A (niska liczba dni) to południe Francji. Zadanie pyta o region **najwyższego zachmurzenia**, czyli północ. Nie pomyl, który obszar jest \"w pytaniu\".","image":"img/geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10. (0-1)<br>Na mapie przedstawiono średnią liczbę dni w roku z całkowitym zachmurzeniem nieba we<br>Francji. Zachmurzenie na tym obszarze jest związane z dominującą w roku sytuacją<br>baryczną w tej części Europy.<br>Na podstawie: www.climatedata.e-monsite.com<br>Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jedną z odpowiedzi 1-3.<br>Średnia liczba dni z całkowitym zachmurzeniem nieba różni się między północną<br>a południową częścią Francji, ponieważ w regionie o największym zachmurzeniu<br>A.<br>B.<br>znacznie częściej<br>występują niże<br>baryczne,<br>zaznaczają się<br>silniejsze wpływy<br>stałych wyżów<br>barycznych,<br>co skutkuje<br>1.<br>silnym oddziaływaniem bryzy morskiej<br>przemieszczającej się nad lądem wraz<br>z niskimi chmurami.<br>2.<br>osiadaniem chłodnego powietrza, czemu<br>towarzyszą adiabatyczne zmiany<br>temperatury powietrza.<br>3.<br>większą liczbą dni charakteryzujących się<br>wstępującymi ruchami mas powietrza,<br>sprzyjającymi kondensacji pary wodnej.<br>EGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 10. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz<br>prezentowanie informacji na podstawie<br>różnych źródeł informacji geograficznej […].<br>IV etap edukacyjny<br>3.2) Zdający wskazuje przyczyny<br>nierównomiernego rozkładu temperatury<br>powietrza i opadów.<br>1.4) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między wybranymi elementami<br>środowiska przyrodniczego […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawna odpowiedź<br>A3</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A3</strong> - w regionie o najwyższym zachmurzeniu (północna i zachodnia Francja) <strong>znacznie częściej występują niże baryczne</strong>, co skutkuje <strong>większą liczbą dni z efektywnym przechodzeniem układów chłodnych frontów atmosferycznych, sprzyjającym kondensacji pary wodnej</strong>.</p>\n<h4>Sposób 1 - Rozumowanie przez cyrkulację atmosferyczną nad Europą Zachodnią</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Zidentyfikuj, który region ma najwyższe zachmurzenie.</strong></p>\n<p>Z opisu mapy wynika, że obszar o najwyższej liczbie dni z zachmurzeniem (~175 dni/rok) to <strong>północna i zachodnia Francja</strong>. Południe (Lazurowe Wybrzeże, Prowansja) ma tylko ~50 dni - jest to jeden z najsłoneczniejszych regionów Europy.</p>\n<p><strong>Krok 2 - Wyjaśnij mechanizm baryczny.</strong></p>\n<p>Francja leży w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Jej <strong>północna i zachodnia część</strong> jest bezpośrednio wystawiona na wpływ <strong>cyrkulacji strefowej zachodnich wiatrów</strong> i powiązanego z nią <strong>cyklonicznego (niżowego) transportu atlantyckiego</strong>. Niże baryczne przemieszczają się z Atlantyku na wschód, przynosząc chłodne fronty atmosferyczne.</p>\n<p><strong>Krok 3 - Połącz niż z chmurami.</strong></p>\n<p>Przy <strong>niżu barycznym (cyklonie)</strong> powietrze unosi się ku górze (konwekcja + zbieżność mas). Wznosząc się, chłodzi się i osiąga punkt rosy → <strong>kondensacja pary wodnej → chmury → deszcz</strong>. Każde przejście frontu chłodnego oznacza dramatyczny wzrost zachmurzenia i opadów. Im więcej niżów w roku, tym więcej dni z całkowitym zachmurzeniem.</p>\n<p><strong>Krok 4 - Dlaczego południe Francji jest słoneczne?</strong></p>\n<p>Południe jest położone pod silnym wpływem <strong>Wyżu Azorskiego</strong> (stały wyż subtropikalny). W wyżu powietrze <strong>opada</strong> → ogrzewa się adiabatycznie → chmury się rozpraszają. To powoduje charakterystyczną dla klimatu śródziemnomorskiego bezchmurną, suchą pogodę latem.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> wybór <strong>A</strong> (niże baryczne dominują na północy) jest poprawny. Wybór <strong>3</strong> (przechodzenie frontów → kondensacja) jest poprawnym mechanizmem wyjaśniającym chmury.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędnych opcji</h4>\n<p><strong>Eliminacja B:</strong> Opcja B sugeruje &quot;stałe wyże baryczne&quot; na północy Francji. To nieprawda - stałe wyże subtropikalne (np. Wyż Azorski) dominują nad <strong>południową</strong> Francją i basenem Morza Śródziemnego. Wybranie B odwróciłoby całą logikę klimatologiczną.</p>\n<p><strong>Eliminacja 1:</strong> &quot;Bryza morska i suche masy powietrza&quot; to zjawisko związane z klimatem <strong>śródziemnomorskim i wyżem</strong> - suche powietrze znad oceanu lub kontynentu pod wpływem wyżu nie sprzyja zachmurzeniu. Opcja 1 pasowałaby do wyjaśnienia niskiego zachmurzenia na południu, nie wysokiego na północy.</p>\n<p><strong>Eliminacja 2:</strong> &quot;Osiadanie chłodnego powietrza, czemu towarzyszy zachmurzenie&quot; - to wewnętrznie sprzeczne sformułowanie. <strong>Osiadanie</strong> (subsydencja) powietrza to cecha <strong>wyżów barycznych</strong>, nie niżów. Osiadające powietrze ogrzewa się adiabatycznie i <strong>rozproszerza chmury</strong>, nie tworzy ich. Opcja 2 jest pułapką - sugeruje błędny mechanizm fizyczny.</p>\n<p><strong>Pozostaje A3</strong> - jedyna logicznie spójna kombinacja.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź <strong>A3</strong> (obie litery muszą być poprawne jednocześnie: litera A i cyfra 3)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niepełna (np. tylko A, tylko 3, lub inna kombinacja: A1, A2, B1, B2, B3)<br><br>⚠️ Zadanie jest za 1 punkt - nie ma punktów cząstkowych. Trzeba trafić <strong>obie części naraz</strong>.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>🌍 <strong>Cyrkulacja strefowa umiarkowana (zachodnia):</strong> W strefie \\(40^\\circ\\text{N} - 60^\\circ\\text{N}\\) dominują zachodnie wiatry i cyklony atlantyckie. Francja leży dokładnie w tym pasie - jej zachodnia ekspozycja amplifikuje wpływ niżów.</p>\n<p>🌤️ <strong>Wyż Azorski:</strong> Stały wyż subtropikalny (~\\(30^\\circ\\text{N}\\)) rozbudowuje się latem, blokując dopływ atlantyckich niżów do basenu śródziemnomorskiego → klimat Csa/Csb Köppena dla południa Francji.</p>\n<p>📐 <strong>Klasyfikacja Köppena:</strong></p>\n<ul><li>Północna Francja: <strong>Cfb</strong> (umiarkowany morski) - opady całoroczne, częste fronty, duże zachmurzenie.</li><li>Południe (Prowansja, Langwedocja): <strong>Csa</strong> (śródziemnomorski z suchym latem) - niże rzadkie, słońce dominuje.</li></ul>\n<p>W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z <strong>klimatologii dynamicznej</strong> (cyrkulacja baryczna, fronty atmosferyczne, konwekcja).</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |<br>| <strong>B1</strong> | Silne wyże + bryza morska + suche powietrze | Dwukrotny błąd: wyże są na południu, a suche powietrze oznacza brak chmur |<br>| <strong>B2</strong> | Silne wyże + osiadanie chłodnego powietrza = chmury | Błąd fizyczny: osiadanie (subsydencja) w wyżu <strong>niszczy</strong> chmury, nie tworzy |<br>| <strong>B3</strong> | Silne wyże + fronty chłodne | Fronty chłodne to cecha niżów, nie wyżów - wewnętrzna sprzeczność |<br>| <strong>A1</strong> | Niże baryczne + bryza + suche masy | Niże przynoszą wilgotne powietrze i chmury, nie suche masy; bryza to zjawisko lokalne (morze/ląd), nie wyjaśnia dominującego zachmurzenia |<br>| <strong>A2</strong> | Niże baryczne + osiadanie = chmury | Osiadanie to cecha wyżów; w niżu powietrze <strong>wznosi się</strong> (zbieżność) → konwekcja → chmury. Mechanizm odwrócony |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka nr 1 - mylenie niżu z wyżem:</strong> Uczniowie często pamiętają, że &quot;w wyżu jest ładna pogoda&quot;, ale nie potrafią tego odwrócić i wyjaśnić, że <strong>niż = opady i chmury</strong> przez unoszenie mas powietrznych i fronty.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka nr 2 - opcja 2 brzmi sensownie:</strong> Słowo &quot;chłodne powietrze&quot; kojarzy się z chmurami i deszczem, ale &quot;osiadanie chłodnego powietrza&quot; to termin techniczny opisujący <strong>subsydencję w wyżu</strong> - czyli efekt odwrotny. To celowo skonstruowana pułapka terminologiczna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka nr 3 - obszar A i B:</strong> Na mapie obszar A (niska liczba dni) to południe Francji. Zadanie pyta o region <strong>najwyższego zachmurzenia</strong>, czyli północ. Nie pomyl, który obszar jest &quot;w pytaniu&quot;.</blockquote>"}]}