{"id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-2)\nNa podstawie danych klimatycznych z lat 1951-2019 dla Wrocławia przeanalizowano\ndynamikę średnich miesięcznych i rocznych temperatur powietrza. Okazało się, że pod\nkoniec tego okresu, w latach 2015-2019, w przypadku siedmiu miesięcy zanotowano\nrekordowo wysoką średnią miesięczną temperaturę powietrza w porównaniu z odpowiednimi\nmiesiącami całego analizowanego okresu. Ponadto wykazano, że rok 2019 ze średnią\ntemperaturą powietrza 11,4 °C był najcieplejszy w badanym okresie.\nNa podstawie: www.meteomodel.pl\nWymień trzy możliwe konsekwencje dla rolnictwa regionu Dolnego Śląska, wynikające\nz występowania opisanego trendu klimatycznego.\n1\n2\n3\nEGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego, życia\ni gospodarki człowieka […].\nIV etap edukacyjny\n3.7) Zdający wyjaśnia na przykładach\nobserwowane […] skutki globalnych zmian\nklimatu na Ziemi.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne konsekwencje.\n1 pkt - dwie poprawne konsekwencje.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Wydłużenie okresu wegetacyjnego.\n- Wzrost zapotrzebowania na wodę.\n- Większe możliwości upraw roślin ciepłolubnych.\n- Silniejsza erozja wysuszonych gleb.\n- Pojawiające się częściej susze (glebowe i hydrologiczne).\n- Zmniejszenie plonów roślin uprawnych z powodu występowania częstszych susz.\n- Spadek udziału upraw, którym nie sprzyjają wysokie temperatury.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nTrzy konsekwencje opisanego trendu wzrostu temperatury dla rolnictwa Dolnego Śląska:\n\n1. **Wydłużenie okresu wegetacyjnego** - cieplejsze wiosny i jesienie wydłużają czas wzrostu roślin.\n2. **Większe możliwości uprawy roślin ciepłolubnych** - wyższe średnie temperatury umożliwiają uprawę gatunków wcześniej niemożliwych lub ryzykownych w tym regionie.\n3. **Częstsze susze i zmniejszenie plonów** - wyższe temperatury nasilają parowanie, co przy niedoborze opadów prowadzi do niedoboru wody i spadku plonów.\n\n## Sposób 1 - Analiza mechanizmu: ocieplenie → efekty w rolnictwie\n\nTrend klimatyczny opisany w zadaniu to **systematyczny wzrost temperatury** (anomalie dodatnie w latach 2015-2019, rekordowa temperatura 2019 r.). Pytanie wymaga przełożenia tego zjawiska fizyczno-klimatycznego na **konkretne skutki gospodarcze** dla rolnictwa Dolnego Śląska.\n\nRozumuj przez trzy kanały wpływu temperatury na rolnictwo:\n\n**Kanał 1 - Fenologia (cykl roślinny)**\nWyższe temperatury = dłuższy sezon wegetacyjny. Każdy stopień wzrostu średniej rocznej temperatury wydłuża okres wegetacyjny o ok. 10-15 dni. Dłuższy sezon → więcej upraw, możliwość zbiorów rzadszych gatunków.\n\n> **Konsekwencja 1: Wydłużenie okresu wegetacyjnego.**\n\n**Kanał 2 - Dobór gatunkowy**\nRośliny ciepłolubne (kukurydza pastewna, soja, słonecznik, winorośl, a nawet niektóre odmiany melona) wymagają sumy temperatur aktywnych (powyżej 10°C) przekraczającej historyczne możliwości klimatu Dolnego Śląska. Wyższe średnie temperatury przesuwają granicę opłacalności upraw ciepłolubnych na północ i na wyżej położone tereny.\n\n> **Konsekwencja 2: Większe możliwości upraw roślin ciepłolubnych (np. winorośli, soi).**\n\n**Kanał 3 - Bilans wodny**\nWyższe temperatury = wyższe parowanie potencjalne. Jeśli wzrost opadów nie nadąża za wzrostem parowania (a w Polsce środkowej i zachodniej tak właśnie jest), deficyt wody w glebie rośnie → częstsze **susze glebowe i hydrologiczne** → zmniejszenie plonów roślin uprawnych, silniejsza erozja eoliczna i wodna wyschniętych gleb.\n\n> **Konsekwencja 3: Częstsze susze → zmniejszenie plonów / wzrost zapotrzebowania na nawadnianie / silniejsza erozja gleb.**\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja: czy podane konsekwencje są wzajemnie niesprzeczne?\n\nWażne: klucz CKE akceptuje konsekwencje **zarówno pozytywne, jak i negatywne**. Upewnij się, że Twoje 3 odpowiedzi:\n- dotyczą **rolnictwa** (nie ogólnie środowiska czy społeczeństwa),\n- są powiązane z **ociepleniem** (nie np. z zanieczyszczeniem powietrza),\n- są **od siebie różne** (nie powtarzają tej samej myśli innymi słowami).\n\nSprawdzenie:\n| # | Konsekwencja | Powiązana z ociepleniem? | Dot. rolnictwa? | Różna od pozostałych? |\n| 1 | Wydłużenie okresu wegetacyjnego | ✅ | ✅ | ✅ |\n| 2 | Możliwość upraw roślin ciepłolubnych | ✅ | ✅ | ✅ |\n| 3 | Częstsze susze / spadek plonów | ✅ | ✅ | ✅ |\n\nKonsekwencja „wzrost zapotrzebowania na wodę\" i „zmniejszenie plonów z powodu susz\" są ze sobą powiązane - uważaj, żeby nie podać ich obu jako odrębnych punktów, bo egzaminator może potraktować je jako tę samą myśl. Wybierz jedną lub rozdziel je wyraźnie: np. **zapotrzebowanie na nawadnianie** (skutek ekonomiczny) vs. **erozja wysuszonych gleb** (skutek glebowy).\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za podanie **trzech** poprawnych, odrębnych konsekwencji dla rolnictwa.\n> - **1 pkt** - za podanie **dwóch** poprawnych konsekwencji.\n> - **0 pkt** - za jedną poprawną konsekwencję lub odpowiedź nieodnoszącą się do rolnictwa.\n\n> **Akceptowane warianty (przykłady z klucza CKE):**\n> - Wydłużenie okresu wegetacyjnego.\n> - Wzrost zapotrzebowania na wodę.\n> - Większe możliwości upraw roślin ciepłolubnych.\n> - Silniejsza erozja wysuszonych gleb.\n> - Pojawiające się częściej susze (glebowe i hydrologiczne).\n> - Zmniejszenie plonów roślin uprawnych z powodu susz.\n> - Spadek udziału upraw, którym nie sprzyjają wysokie temperatury.\n\n> **Co MUSISZ zrobić, żeby dostać punkt:**\n> - Każda konsekwencja musi być **konkretna** (np. „wydłużenie okresu wegetacyjnego\"), a nie ogólna (np. „zmiany w rolnictwie\" - 0 pkt).\n> - Każda musi dotyczyć **rolnictwa** - nie ekosystemu leśnego, nie zdrowia ludzi.\n> - Wystarczy jedno zdanie per punkt - nie musisz rozbudowywać.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Niezbędna jest wiedza z trzech obszarów:\n\n> 🌡️ **Bilans wodny** \\(P = E + H \\pm \\Delta S\\): wzrost temperatury zwiększa \\(E\\) (parowanie), przy stałym \\(P\\) maleje \\(H\\) (odpływ) i retencja glebowa → susza glebowa.\n\n> 🌿 **Okres wegetacyjny** - czas, w którym średnia dobowa temperatura przekracza +5°C (definicja fenologiczna). W Polsce trwa ok. 200-220 dni; każdy stopień ocieplenia wydłuża go o ok. 10-15 dni.\n\n> 🌾 **Suma temperatur aktywnych** (STA > 10°C) - wymagania wybranych upraw: kukurydza ziarnowa ≈ 2 200°C, winorośl ≈ 2 500-3 000°C, soja ≈ 2 000-2 500°C. Ocieplenie klimatu Dolnego Śląska zwiększa STA i przesuwa możliwość tych upraw w region.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nZadanie jest otwarte - nie ma opcji ABCD. Poniżej typowe błędne odpowiedzi uczniów i powody ich odrzucenia:\n\n| Błędna odpowiedź | Dlaczego błędna |\n| „Większe zanieczyszczenie powietrza\" | Nie dotyczy bezpośrednio rolnictwa ani nie wynika z ocieplenia. |\n| „Topnienie lodowców w Alpach\" | Skutek globalny, niezwiązany z rolnictwem Dolnego Śląska. |\n| „Zmiany w rolnictwie\" | Zbyt ogólne - brak konkretnej konsekwencji, 0 pkt. |\n| „Wzrost plonów\" (bez uzasadnienia) | Może być błędny kontekstowo - ocieplenie przy suszach obniża plony; bez wskazania rośliny ciepłolubnej - ryzykowne. |\n| „Silniejsze burze i opady nawalne\" | Konsekwencja możliwa, ale nie wynika bezpośrednio z samego wzrostu temperatury bez dodatkowego uzasadnienia hydrologicznego - zbyt ryzykowna odpowiedź. |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - zbyt ogólne odpowiedzi.** „Rolnictwo ucierpi z powodu zmian klimatu\" - 0 pkt. Klucz wymaga **konkretnego mechanizmu** (co się zmieni i dlaczego).\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - powtarzanie tej samej myśli.** „Susze\" i „brak wody\" i „zmniejszenie plonów\" to trzy oblicza **jednej konsekwencji** (deficyt wody). Egzaminator może uznać je za jeden punkt - maksymalnie podaj **jedną** z nich lub wyraźnie rozróżnij aspekty (np. erozja gleb to odrębny mechanizm od zmniejszenia plonów).\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pisanie tylko o skutkach negatywnych.** Klucz CKE akceptuje też konsekwencje **pozytywne** (wydłużenie sezonu, nowe uprawy). Jeśli napiszesz tylko negatywne, możesz dostać punkty - ale warto pokazać rozumienie złożoności zjawiska.","image":"img/geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12. (0-2)<br>Na podstawie danych klimatycznych z lat 1951-2019 dla Wrocławia przeanalizowano<br>dynamikę średnich miesięcznych i rocznych temperatur powietrza. Okazało się, że pod<br>koniec tego okresu, w latach 2015-2019, w przypadku siedmiu miesięcy zanotowano<br>rekordowo wysoką średnią miesięczną temperaturę powietrza w porównaniu z odpowiednimi<br>miesiącami całego analizowanego okresu. Ponadto wykazano, że rok 2019 ze średnią<br>temperaturą powietrza 11,4 °C był najcieplejszy w badanym okresie.<br>Na podstawie: www.meteomodel.pl<br>Wymień trzy możliwe konsekwencje dla rolnictwa regionu Dolnego Śląska, wynikające<br>z występowania opisanego trendu klimatycznego.<br>1<br>2<br>3<br>EGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12. (0-2)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego, życia<br>i gospodarki człowieka […].<br>IV etap edukacyjny<br>3.7) Zdający wyjaśnia na przykładach<br>obserwowane […] skutki globalnych zmian<br>klimatu na Ziemi.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - trzy poprawne konsekwencje.<br>1 pkt - dwie poprawne konsekwencje.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Przykładowe odpowiedzi</p>\n<ul><li>Wydłużenie okresu wegetacyjnego.</li><li>Wzrost zapotrzebowania na wodę.</li><li>Większe możliwości upraw roślin ciepłolubnych.</li><li>Silniejsza erozja wysuszonych gleb.</li><li>Pojawiające się częściej susze (glebowe i hydrologiczne).</li><li>Zmniejszenie plonów roślin uprawnych z powodu występowania częstszych susz.</li><li>Spadek udziału upraw, którym nie sprzyjają wysokie temperatury.</li></ul>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Trzy konsekwencje opisanego trendu wzrostu temperatury dla rolnictwa Dolnego Śląska:</p>\n<ol><li><strong>Wydłużenie okresu wegetacyjnego</strong> - cieplejsze wiosny i jesienie wydłużają czas wzrostu roślin.</li><li><strong>Większe możliwości uprawy roślin ciepłolubnych</strong> - wyższe średnie temperatury umożliwiają uprawę gatunków wcześniej niemożliwych lub ryzykownych w tym regionie.</li><li><strong>Częstsze susze i zmniejszenie plonów</strong> - wyższe temperatury nasilają parowanie, co przy niedoborze opadów prowadzi do niedoboru wody i spadku plonów.</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - Analiza mechanizmu: ocieplenie → efekty w rolnictwie</h4>\n<p>Trend klimatyczny opisany w zadaniu to <strong>systematyczny wzrost temperatury</strong> (anomalie dodatnie w latach 2015-2019, rekordowa temperatura 2019 r.). Pytanie wymaga przełożenia tego zjawiska fizyczno-klimatycznego na <strong>konkretne skutki gospodarcze</strong> dla rolnictwa Dolnego Śląska.</p>\n<p>Rozumuj przez trzy kanały wpływu temperatury na rolnictwo:</p>\n<p><strong>Kanał 1 - Fenologia (cykl roślinny)</strong><br>Wyższe temperatury = dłuższy sezon wegetacyjny. Każdy stopień wzrostu średniej rocznej temperatury wydłuża okres wegetacyjny o ok. 10-15 dni. Dłuższy sezon → więcej upraw, możliwość zbiorów rzadszych gatunków.</p>\n<blockquote><strong>Konsekwencja 1: Wydłużenie okresu wegetacyjnego.</strong></blockquote>\n<p><strong>Kanał 2 - Dobór gatunkowy</strong><br>Rośliny ciepłolubne (kukurydza pastewna, soja, słonecznik, winorośl, a nawet niektóre odmiany melona) wymagają sumy temperatur aktywnych (powyżej 10°C) przekraczającej historyczne możliwości klimatu Dolnego Śląska. Wyższe średnie temperatury przesuwają granicę opłacalności upraw ciepłolubnych na północ i na wyżej położone tereny.</p>\n<blockquote><strong>Konsekwencja 2: Większe możliwości upraw roślin ciepłolubnych (np. winorośli, soi).</strong></blockquote>\n<p><strong>Kanał 3 - Bilans wodny</strong><br>Wyższe temperatury = wyższe parowanie potencjalne. Jeśli wzrost opadów nie nadąża za wzrostem parowania (a w Polsce środkowej i zachodniej tak właśnie jest), deficyt wody w glebie rośnie → częstsze <strong>susze glebowe i hydrologiczne</strong> → zmniejszenie plonów roślin uprawnych, silniejsza erozja eoliczna i wodna wyschniętych gleb.</p>\n<blockquote><strong>Konsekwencja 3: Częstsze susze → zmniejszenie plonów / wzrost zapotrzebowania na nawadnianie / silniejsza erozja gleb.</strong></blockquote>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja: czy podane konsekwencje są wzajemnie niesprzeczne?</h4>\n<p>Ważne: klucz CKE akceptuje konsekwencje <strong>zarówno pozytywne, jak i negatywne</strong>. Upewnij się, że Twoje 3 odpowiedzi:</p>\n<ul><li>dotyczą <strong>rolnictwa</strong> (nie ogólnie środowiska czy społeczeństwa),</li><li>są powiązane z <strong>ociepleniem</strong> (nie np. z zanieczyszczeniem powietrza),</li><li>są <strong>od siebie różne</strong> (nie powtarzają tej samej myśli innymi słowami).</li></ul>\n<p>Sprawdzenie:<br>| # | Konsekwencja | Powiązana z ociepleniem? | Dot. rolnictwa? | Różna od pozostałych? |<br>| 1 | Wydłużenie okresu wegetacyjnego | ✅ | ✅ | ✅ |<br>| 2 | Możliwość upraw roślin ciepłolubnych | ✅ | ✅ | ✅ |<br>| 3 | Częstsze susze / spadek plonów | ✅ | ✅ | ✅ |</p>\n<p>Konsekwencja „wzrost zapotrzebowania na wodę&quot; i „zmniejszenie plonów z powodu susz&quot; są ze sobą powiązane - uważaj, żeby nie podać ich obu jako odrębnych punktów, bo egzaminator może potraktować je jako tę samą myśl. Wybierz jedną lub rozdziel je wyraźnie: np. <strong>zapotrzebowanie na nawadnianie</strong> (skutek ekonomiczny) vs. <strong>erozja wysuszonych gleb</strong> (skutek glebowy).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - za podanie <strong>trzech</strong> poprawnych, odrębnych konsekwencji dla rolnictwa.<br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie <strong>dwóch</strong> poprawnych konsekwencji.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za jedną poprawną konsekwencję lub odpowiedź nieodnoszącą się do rolnictwa.</blockquote>\n<blockquote><strong>Akceptowane warianty (przykłady z klucza CKE):</strong><br>- Wydłużenie okresu wegetacyjnego.<br>- Wzrost zapotrzebowania na wodę.<br>- Większe możliwości upraw roślin ciepłolubnych.<br>- Silniejsza erozja wysuszonych gleb.<br>- Pojawiające się częściej susze (glebowe i hydrologiczne).<br>- Zmniejszenie plonów roślin uprawnych z powodu susz.<br>- Spadek udziału upraw, którym nie sprzyjają wysokie temperatury.</blockquote>\n<blockquote><strong>Co MUSISZ zrobić, żeby dostać punkt:</strong><br>- Każda konsekwencja musi być <strong>konkretna</strong> (np. „wydłużenie okresu wegetacyjnego&quot;), a nie ogólna (np. „zmiany w rolnictwie&quot; - 0 pkt).<br>- Każda musi dotyczyć <strong>rolnictwa</strong> - nie ekosystemu leśnego, nie zdrowia ludzi.<br>- Wystarczy jedno zdanie per punkt - nie musisz rozbudowywać.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Niezbędna jest wiedza z trzech obszarów:</p>\n<blockquote>🌡️ <strong>Bilans wodny</strong> \\(P = E + H \\pm \\Delta S\\): wzrost temperatury zwiększa \\(E\\) (parowanie), przy stałym \\(P\\) maleje \\(H\\) (odpływ) i retencja glebowa → susza glebowa.</blockquote>\n<blockquote>🌿 <strong>Okres wegetacyjny</strong> - czas, w którym średnia dobowa temperatura przekracza +5°C (definicja fenologiczna). W Polsce trwa ok. 200-220 dni; każdy stopień ocieplenia wydłuża go o ok. 10-15 dni.</blockquote>\n<blockquote>🌾 <strong>Suma temperatur aktywnych</strong> (STA &gt; 10°C) - wymagania wybranych upraw: kukurydza ziarnowa ≈ 2 200°C, winorośl ≈ 2 500-3 000°C, soja ≈ 2 000-2 500°C. Ocieplenie klimatu Dolnego Śląska zwiększa STA i przesuwa możliwość tych upraw w region.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>Zadanie jest otwarte - nie ma opcji ABCD. Poniżej typowe błędne odpowiedzi uczniów i powody ich odrzucenia:</p>\n<p>| Błędna odpowiedź | Dlaczego błędna |<br>| „Większe zanieczyszczenie powietrza&quot; | Nie dotyczy bezpośrednio rolnictwa ani nie wynika z ocieplenia. |<br>| „Topnienie lodowców w Alpach&quot; | Skutek globalny, niezwiązany z rolnictwem Dolnego Śląska. |<br>| „Zmiany w rolnictwie&quot; | Zbyt ogólne - brak konkretnej konsekwencji, 0 pkt. |<br>| „Wzrost plonów&quot; (bez uzasadnienia) | Może być błędny kontekstowo - ocieplenie przy suszach obniża plony; bez wskazania rośliny ciepłolubnej - ryzykowne. |<br>| „Silniejsze burze i opady nawalne&quot; | Konsekwencja możliwa, ale nie wynika bezpośrednio z samego wzrostu temperatury bez dodatkowego uzasadnienia hydrologicznego - zbyt ryzykowna odpowiedź. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - zbyt ogólne odpowiedzi.</strong> „Rolnictwo ucierpi z powodu zmian klimatu&quot; - 0 pkt. Klucz wymaga <strong>konkretnego mechanizmu</strong> (co się zmieni i dlaczego).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - powtarzanie tej samej myśli.</strong> „Susze&quot; i „brak wody&quot; i „zmniejszenie plonów&quot; to trzy oblicza <strong>jednej konsekwencji</strong> (deficyt wody). Egzaminator może uznać je za jeden punkt - maksymalnie podaj <strong>jedną</strong> z nich lub wyraźnie rozróżnij aspekty (np. erozja gleb to odrębny mechanizm od zmniejszenia plonów).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - pisanie tylko o skutkach negatywnych.</strong> Klucz CKE akceptuje też konsekwencje <strong>pozytywne</strong> (wydłużenie sezonu, nowe uprawy). Jeśli napiszesz tylko negatywne, możesz dostać punkty - ale warto pokazać rozumienie złożoności zjawiska.</blockquote>"}]}