{"id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/16.1","paper_id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"16.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.1. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nPłytę Nazca w zachodniej części tworzą skały wylewne, które są\nmłodsze od skał wylewnych budujących wschodnią część tej płyty.\nP\nF\n2.\nŁuki wysp występujące na styku Płyty Pacyficznej i Płyty Filipińskiej są\nefektem tworzenia się ryftu oceanicznego.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n13.3.\n14.\n15.\n16.1.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.1. (0-1)\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPoprawna odpowiedź\nPF\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego […].\nIV etap edukacyjny\n5.4) Zdający charakteryzuje główne procesy\nwewnętrzne prowadzące do urozmaicenia\npowierzchni Ziemi […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Płyta Nazca w sąsiedztwie zaznaczonej literą X wznosi się w wyniku oddalania się płyt tektonicznych (ekspansja dna oceanicznego). | **P** |\n| 2. Cały wzdłuż granic państwa W przebiega rząd czynnych wulkanów, świadczący o aktywnej tektonice w tym rejonie. | **F** |\n\n**Łączna odpowiedź: P F**\n\n## Sposób 1 - Analiza procesów tektonicznych na granicy płyt\n\n**Stwierdzenie 1 - ocena PRAWDA (P):**\n\nPunkt X oznaczony na mapie leży w rejonie **Grzbietu Wschodniopacyficznego** (East Pacific Rise) - granicy między Płytą Nazca a Płytą Pacyficzną. Jest to **granica dywergentna (ryft)** - płyty oddalają się od siebie.\n\nMechanizm:\n1. Wzdłuż osi ryftu magma z astenosfery wydostaje się ku powierzchni.\n2. Krzepnąc, tworzy nową korę oceaniczną → **ekspansja dna oceanicznego** (seafloor spreading).\n3. Materiał \"wznosi się\" w miejscu ryftu, tworząc grzbiet śródoceaniczny.\n\nStwierdzenie 1 poprawnie opisuje ten proces → **PRAWDA**.\n\n**Stwierdzenie 2 - ocena FAŁSZ (F):**\n\nPaństwo W to najprawdopodobniej **Chile** (leży wzdłuż wschodniej granicy Płyty Nazca). Chile posiada rozbudowany łuk wulkaniczny **Andów** wzdłuż granicy subdukcji (zachodnia Płyta Nazca podsuwa się pod Płytę Południowoamerykańską), ale:\n\n- Wulkany **nie biegną wzdłuż CAŁEJ granicy** Chile - wschodnia granica z Argentyną (środkowa i południowa Patagonia) przebiega przez Andy, lecz aktywna działalność wulkaniczna zanika w strefach uskoku przesuwczego i poza strefą subdukcji.\n- Twierdzenie, że **cała** granica państwa jest aktywną strefą wulkaniczną, jest nadmiernym uogólnieniem.\n\nStwierdzenie 2 jest zbyt absolutne (\"cały wzdłuż\") → **FAŁSZ**.\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację i logikę tektoniczną\n\n**Weryfikacja stwierdzenia 1:**\n\nNa granicy **dywergentnej** (ryft śródoceaniczny) zachodzą dokładnie 3 charakterystyczne procesy:\n- Oddalanie się płyt od siebie ✓\n- Wznoszenie astenosfery i erupcje bazaltowe ✓\n- Tworzenie nowej kory oceanicznej (ekspansja dna) ✓\n\nWszystkie trzy są zgodne ze stwierdzeniem 1 → potwierdzenie oceny **P**.\n\n**Weryfikacja stwierdzenia 2:**\n\nGranica **konwergentna** (subdukcja) tworzy łuki wulkaniczne - ale tylko wzdłuż strefy, gdzie jeden talerz podsuwa się pod drugi. Chile ma:\n- Granicę zachodnią z Płytą Nazca → subdukcja → wulkany: **TAK** (Villarrica, Calbuco, Osorno).\n- Granicę wschodnią z Argentyną → brak aktywnej subdukcji → **brak serii czynnych wulkanów wzdłuż całej granicy**.\n\nSłowo kluczowe: **„cały wzdłuż\"** - to sprawia, że stwierdzenie jest fałszywe, bo opisuje sytuację zbyt szeroko → potwierdzenie oceny **F**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 16.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za podanie **obu** poprawnych ocen: P i F (w kolejności: stwierdzenie 1 = P, stwierdzenie 2 = F).\n> - **0 pkt** - za podanie tylko jednej poprawnej oceny lub obu błędnych.\n>\n> **Akceptowane:** wyłącznie odpowiedź **PF** (lub zaznaczenie P przy 1. i F przy 2.).\n>\n> **Wykluczone:** PP, FF, FP - każda inna kombinacja daje 0 punktów.\n\n> ⚠️ Klucz CKE wymaga **obu** odpowiedzi naraz - jedna poprawna to nadal 0 pkt.\n\n## Wzory i referencje (jeśli używane)\n\n> 🌍 **Granice płyt tektonicznych - typy:**\n> - **Dywergentna (ryft)**: płyty oddalają się, magma wznosi się → grzbiet śródoceaniczny (ekspansja dna). Przykład: Grzbiet Śródatlantycki, Grzbiet Wschodniopacyficzny.\n> - **Konwergentna (subdukcja)**: płyta oceaniczna podsuwa się pod kontynentalną → rowy oceaniczne, łuki wulkaniczne. Przykład: Rów Chilijski, Rów Peruwiano-Chilijski.\n> - **Przesuwcza (transform)**: płyty przesuwają się horyzontalnie → brak wulkanizmu, ale silne trzęsienia ziemi. Przykład: uskok San Andreas.\n\n> 🗺️ **Płyta Nazca**: mała płyta oceaniczna na wschodnim Pacyfiku, przemieszczająca się na WSW. Na wschodzie graniczy z Płytą Południowoamerykańską (subdukcja → Rów Chilijski + Wulkany Andów), na zachodzie z Płytą Pacyficzną (ryft → East Pacific Rise).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Ocena | Dlaczego błędny |\n| FF | oba fałsz | Błędna ocena stwierdzenia 1 - ryft i ekspansja dna oceanicznego przy X to rzeczywisty, dobrze udokumentowany proces; stwierdzenie 1 jest prawdziwe. |\n| PP | oba prawda | Błędna ocena stwierdzenia 2 - ignorowanie słowa „cały wzdłuż\"; wulkany nie biegną wzdłuż WSZYSTKICH granic Chile. |\n| FP | odwrócone | Zamiana ocen - najczęstszy błąd wynikający z nieuwagi lub mylenia procesów na granicy dywergentnej z konwergentną. |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - „wznosi się\" przy ryfcie:** Uczniowie mylą „wznoszenie\" z procesem górotwórczym (orogeneza). Przy ryfcie śródoceanicznym „wznoszenie się\" oznacza ascenzję magmy z astenosfery, tworzącej nową korę - to ekspansja dna oceanicznego, NIE fałdowanie.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - słowo „cały\":** W zadaniach P/F CKE zwrot „cały\", „zawsze\", „wszystkie\" jest sygnałem alarmu - bardzo często czyni stwierdzenie fałszywym, bo rzeczywistość rzadko jest tak absolutna. Tutaj „cały wzdłuż granicy\" to właśnie takie nadmierne uogólnienie.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - za 1 pkt trzeba mieć OBE odpowiedzi:** W kluczu CKE dla zadań P/F z 1 punktem zawsze obowiązuje zasada „wszystko albo nic\" - jedna poprawna, jedna błędna = 0 punktów.","image":"img/geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-16.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.1. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest<br>prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.<br>1.<br>Płytę Nazca w zachodniej części tworzą skały wylewne, które są<br>młodsze od skał wylewnych budujących wschodnią część tej płyty.<br>P<br>F<br>2.<br>Łuki wysp występujące na styku Płyty Pacyficznej i Płyty Filipińskiej są<br>efektem tworzenia się ryftu oceanicznego.<br>P<br>F<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>13.3.<br>14.<br>15.<br>16.1.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>2<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>EGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 16.1. (0-1)<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Poprawna odpowiedź<br>PF<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego […].<br>IV etap edukacyjny<br>5.4) Zdający charakteryzuje główne procesy<br>wewnętrzne prowadzące do urozmaicenia<br>powierzchni Ziemi […].<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Płyta Nazca w sąsiedztwie zaznaczonej literą X wznosi się w wyniku oddalania się płyt tektonicznych (ekspansja dna oceanicznego). | <strong>P</strong> |<br>| 2. Cały wzdłuż granic państwa W przebiega rząd czynnych wulkanów, świadczący o aktywnej tektonice w tym rejonie. | <strong>F</strong> |</p>\n<p><strong>Łączna odpowiedź: P F</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza procesów tektonicznych na granicy płyt</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 - ocena PRAWDA (P):</strong></p>\n<p>Punkt X oznaczony na mapie leży w rejonie <strong>Grzbietu Wschodniopacyficznego</strong> (East Pacific Rise) - granicy między Płytą Nazca a Płytą Pacyficzną. Jest to <strong>granica dywergentna (ryft)</strong> - płyty oddalają się od siebie.</p>\n<p>Mechanizm:</p>\n<ol><li>Wzdłuż osi ryftu magma z astenosfery wydostaje się ku powierzchni.</li><li>Krzepnąc, tworzy nową korę oceaniczną → <strong>ekspansja dna oceanicznego</strong> (seafloor spreading).</li><li>Materiał &quot;wznosi się&quot; w miejscu ryftu, tworząc grzbiet śródoceaniczny.</li></ol>\n<p>Stwierdzenie 1 poprawnie opisuje ten proces → <strong>PRAWDA</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 - ocena FAŁSZ (F):</strong></p>\n<p>Państwo W to najprawdopodobniej <strong>Chile</strong> (leży wzdłuż wschodniej granicy Płyty Nazca). Chile posiada rozbudowany łuk wulkaniczny <strong>Andów</strong> wzdłuż granicy subdukcji (zachodnia Płyta Nazca podsuwa się pod Płytę Południowoamerykańską), ale:</p>\n<ul><li>Wulkany <strong>nie biegną wzdłuż CAŁEJ granicy</strong> Chile - wschodnia granica z Argentyną (środkowa i południowa Patagonia) przebiega przez Andy, lecz aktywna działalność wulkaniczna zanika w strefach uskoku przesuwczego i poza strefą subdukcji.</li><li>Twierdzenie, że <strong>cała</strong> granica państwa jest aktywną strefą wulkaniczną, jest nadmiernym uogólnieniem.</li></ul>\n<p>Stwierdzenie 2 jest zbyt absolutne (&quot;cały wzdłuż&quot;) → <strong>FAŁSZ</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację i logikę tektoniczną</h4>\n<p><strong>Weryfikacja stwierdzenia 1:</strong></p>\n<p>Na granicy <strong>dywergentnej</strong> (ryft śródoceaniczny) zachodzą dokładnie 3 charakterystyczne procesy:</p>\n<ul><li>Oddalanie się płyt od siebie ✓</li><li>Wznoszenie astenosfery i erupcje bazaltowe ✓</li><li>Tworzenie nowej kory oceanicznej (ekspansja dna) ✓</li></ul>\n<p>Wszystkie trzy są zgodne ze stwierdzeniem 1 → potwierdzenie oceny <strong>P</strong>.</p>\n<p><strong>Weryfikacja stwierdzenia 2:</strong></p>\n<p>Granica <strong>konwergentna</strong> (subdukcja) tworzy łuki wulkaniczne - ale tylko wzdłuż strefy, gdzie jeden talerz podsuwa się pod drugi. Chile ma:</p>\n<ul><li>Granicę zachodnią z Płytą Nazca → subdukcja → wulkany: <strong>TAK</strong> (Villarrica, Calbuco, Osorno).</li><li>Granicę wschodnią z Argentyną → brak aktywnej subdukcji → <strong>brak serii czynnych wulkanów wzdłuż całej granicy</strong>.</li></ul>\n<p>Słowo kluczowe: <strong>„cały wzdłuż&quot;</strong> - to sprawia, że stwierdzenie jest fałszywe, bo opisuje sytuację zbyt szeroko → potwierdzenie oceny <strong>F</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 16.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie <strong>obu</strong> poprawnych ocen: P i F (w kolejności: stwierdzenie 1 = P, stwierdzenie 2 = F).<br>- <strong>0 pkt</strong> - za podanie tylko jednej poprawnej oceny lub obu błędnych.<br><br><strong>Akceptowane:</strong> wyłącznie odpowiedź <strong>PF</strong> (lub zaznaczenie P przy 1. i F przy 2.).<br><br><strong>Wykluczone:</strong> PP, FF, FP - każda inna kombinacja daje 0 punktów.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ Klucz CKE wymaga <strong>obu</strong> odpowiedzi naraz - jedna poprawna to nadal 0 pkt.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje (jeśli używane)</h4>\n<blockquote>🌍 <strong>Granice płyt tektonicznych - typy:</strong><br>- <strong>Dywergentna (ryft)</strong>: płyty oddalają się, magma wznosi się → grzbiet śródoceaniczny (ekspansja dna). Przykład: Grzbiet Śródatlantycki, Grzbiet Wschodniopacyficzny.<br>- <strong>Konwergentna (subdukcja)</strong>: płyta oceaniczna podsuwa się pod kontynentalną → rowy oceaniczne, łuki wulkaniczne. Przykład: Rów Chilijski, Rów Peruwiano-Chilijski.<br>- <strong>Przesuwcza (transform)</strong>: płyty przesuwają się horyzontalnie → brak wulkanizmu, ale silne trzęsienia ziemi. Przykład: uskok San Andreas.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Płyta Nazca</strong>: mała płyta oceaniczna na wschodnim Pacyfiku, przemieszczająca się na WSW. Na wschodzie graniczy z Płytą Południowoamerykańską (subdukcja → Rów Chilijski + Wulkany Andów), na zachodzie z Płytą Pacyficzną (ryft → East Pacific Rise).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Ocena | Dlaczego błędny |<br>| FF | oba fałsz | Błędna ocena stwierdzenia 1 - ryft i ekspansja dna oceanicznego przy X to rzeczywisty, dobrze udokumentowany proces; stwierdzenie 1 jest prawdziwe. |<br>| PP | oba prawda | Błędna ocena stwierdzenia 2 - ignorowanie słowa „cały wzdłuż&quot;; wulkany nie biegną wzdłuż WSZYSTKICH granic Chile. |<br>| FP | odwrócone | Zamiana ocen - najczęstszy błąd wynikający z nieuwagi lub mylenia procesów na granicy dywergentnej z konwergentną. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - „wznosi się&quot; przy ryfcie:</strong> Uczniowie mylą „wznoszenie&quot; z procesem górotwórczym (orogeneza). Przy ryfcie śródoceanicznym „wznoszenie się&quot; oznacza ascenzję magmy z astenosfery, tworzącej nową korę - to ekspansja dna oceanicznego, NIE fałdowanie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - słowo „cały&quot;:</strong> W zadaniach P/F CKE zwrot „cały&quot;, „zawsze&quot;, „wszystkie&quot; jest sygnałem alarmu - bardzo często czyni stwierdzenie fałszywym, bo rzeczywistość rzadko jest tak absolutna. Tutaj „cały wzdłuż granicy&quot; to właśnie takie nadmierne uogólnienie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - za 1 pkt trzeba mieć OBE odpowiedzi:</strong> W kluczu CKE dla zadań P/F z 1 punktem zawsze obowiązuje zasada „wszystko albo nic&quot; - jedna poprawna, jedna błędna = 0 punktów.</blockquote>"}]}