{"id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/16.2","paper_id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"16.2","points":2,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.2. (0-2)\nSpośród A-D wybierz i zaznacz region obecnie zaliczany do czynnych sejsmicznie,\na następnie podaj przyczynę trzęsień ziemi w tym regionie, odnosząc się do\nwłaściwego procesu tektonicznego.\nA. Zachodnie wybrzeże Sumatry.\nB. Zachodnie wybrzeże Tasmanii.\nC. Zachodnie wybrzeże Grenlandii.\nD. Zachodnie wybrzeże Madagaskaru.\nPrzyczyna:","answer":"A","answer_text":"Zadanie 16.2. (0-2)\nZasady oceniania\n2 pkt - wybór właściwego regionu i podanie przyczyny.\n1 pkt - wybór właściwego regionu.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawna odpowiedź\nA\nPrzykładowa przyczyna: podsuwanie się jednej płyty tektonicznej pod drugą (subdukcja).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A. Zachodnie wybrzeże Sumatry.**\n\nPrzyczyna: Podsuwanie się płyty Indo-Australijskiej pod płytę Euroazjatycką (subdukcja) - jeden z najaktywniejszych sejsmicznie obszarów na Ziemi.\n\n## Sposób 1 - Identyfikacja przez strefę subdukcji\n\n**Co wiemy o tektonice płyt i sejsmiczności?**\n\nObszary sejsmicznie czynne to miejsca, gdzie granice płyt tektonicznych są aktywne - tzn. gdzie płyty się zderzają, rozsuwają lub przesuwają względem siebie. Trzęsienia ziemi najsilniejsze i najczęstsze występują na **strefach subdukcji** (jedna płyta wsuwa się pod drugą) oraz wzdłuż uskoków przesuwczych.\n\n**Analiza każdego regionu:**\n\n**A. Zachodnie wybrzeże Sumatry** - Sumatra leży na granicy płyty **Indo-Australijskiej** i **Euroazjatyckiej**. Płyta Indo-Australijska posuwa się w kierunku północnym i podsuwa (subdukcja) pod płytę Euroazjatycką. To jedna z najaktywniejszych sejsmicznie stref świata - właśnie tutaj nastąpiło katastrofalne trzęsienie ziemi i tsunami 26 grudnia 2004 r. (magnituda 9,1-9,3).\n\n**Wniosek: region A jest czynny sejsmicznie z powodu subdukcji.**\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez stabilność kratonu\n\nPozostałe regiony leżą na stabilnych platformach kontynentalnych lub w obrębie płyt, z dala od aktywnych granic tektonicznych:\n\n**B. Zachodnie wybrzeże Tasmanii** - Tasmania to część kratonu australijskiego, oddalona od granicy płyt. Żadna aktywna strefa subdukcji ani ryft nie przebiega wzdłuż jej zachodniego wybrzeża. Region sejsmicznie spokojny.\n\n**C. Zachodnie wybrzeże Grenlandii** - Grenlandia spoczywa na Tarczy Kanadyjskiej (kraton archaiczny), stabilna od setek milionów lat. Najbliższe aktywne granice płyt to Grzbiet Śródatlantycki, który jednak od Grenlandii oddziela Ocean Atlantycki - ryfting nie wpływa bezpośrednio na jej zachodnie wybrzeże sejsmicznie.\n\n**D. Zachodnie wybrzeże Madagaskaru** - Madagaskar jest fragmentem dawnej Gondwany leżącym na płycie afrykańskiej, z dala od czynnych stref kolizyjnych. Zachodnie wybrzeże graniczy z basenem Mozambickim - brak aktywnej granicy płyt.\n\n**Wniosek: jedynym aktywnym sejsmicznie regionem z listy jest A.**\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 16.2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - wybór **A** ORAZ podanie przyczyny odwołującej się do **subdukcji** (np. \"podsuwanie się jednej płyty tektonicznej pod drugą\", \"subdukcja płyty Indo-Australijskiej pod Euroazjatycką\")\n> - **1 pkt** - tylko wybór **A** bez przyczyny LUB z przyczyną błędną / zbyt ogólną\n> - **0 pkt** - wybór innej litery lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty przyczyny:** \"subdukcja\", \"podsuwanie płyt\", \"kolizja płyt tektonicznych z subdukcją\", \"płyta oceaniczna wsuwa się pod kontynentalną\"\n>\n> **Wykluczone:** samo \"ruch płyt tektonicznych\" bez wskazania TYPU procesu (subdukcja) - to zbyt ogólnikowe i może nie uzyskać 2. punktu\n\n**Co MUSISZ napisać żeby dostać 2 pkt:**\n1. Zaznaczyć literę **A**.\n2. Użyć słowa **subdukcja** lub opisać ten proces (\"podsuwanie się płyty pod płytę\") - nie wystarczy \"zderzenie płyt\" bez doprecyzowania mechanizmu.\n\n## Wzory i referencje\n\n🌍 **Tektonika płyt - typy granic:**\n\n| Typ granicy | Proces | Skutek | Przykład |\n| Konwergentna (zderzeniowa) | subdukcja (płyta oceaniczna pod kontynentalną) | trzęsienia ziemi, wulkanizm, rowy oceaniczne | zachodnie wybrzeże Sumatry, Andy |\n| Konwergentna (kolizja kontynentalna) | orogeneza bez subdukcji | góry fałdowe, słabe trzęsienia | Himalaje (dziś bez aktywnego rowu) |\n| Dywergentna (ryft) | rozsuwanie, wulkanizm | grzbiety śródoceaniczne, ryfy kontynentalne | Grzbiet Śródatlantycki, Rów Wschodnioafrykański |\n| Przesuwcza (uskok transformacyjny) | poziome przesuwanie | silne trzęsienia bez wulkanizmu | Uskok San Andreas |\n\n📐 **Strefa subdukcji przy Sumatrze:** Płyta Indo-Australijska (oceaniczna/kontynentalna część oceaniczna) przesuwa się z prędkością ok. 6-7 cm/rok w kierunku NE i zapada pod płytę Euroazjatycką. Wzdłuż zachodniego wybrzeża Sumatry biegnie **Rów Sundajski** - geomorfologiczny ślad strefy subdukcji.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Region | Dlaczego błędna |\n| B | Zachodnie wybrzeże Tasmanii | Tasmania leży na stabilnym kratonie australijskim; brak aktywnej granicy płyt przy zachodnim wybrzeżu - sejsmicznie spokojny |\n| C | Zachodnie wybrzeże Grenlandii | Grenlandia spoczywa na archaicznej Tarczy Kanadyjskiej; aktywny ryft (Grzbiet Śródatlantycki) jest na E od niej, nie przy zachodnim wybrzeżu |\n| D | Zachodnie wybrzeże Madagaskaru | Madagaskar na płycie afrykańskiej, z dala od aktywnych granic; Rów Wschodnioafrykański przebiega po wschodniej stronie kontynentu, nie przy Madagaskarze |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Samo napisanie \"ruch płyt tektonicznych\" lub \"zderzenie płyt\" NIE wystarczy na 2. punkt - klucz CKE wymaga wskazania **konkretnego procesu tektonicznego**, tj. **subdukcji**. Wymień nazwę procesu!\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Nie mylić Tasmanii z regionami sejsmicznymi Nowej Zelandii - Nowa Zelandia JEST sejsmicznie czynna (granica płyt pacyficznej i australijskiej), ale Tasmania to stabilna część Australii.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Grenlandia często błędnie kojarzona z aktywnością wulkaniczną (Islandia!) - to inne wyspy. Grenlandia to starożytny, stabilny tarcz kontynentalny.","image":"img/geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-16.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.2. (0-2)<br>Spośród A-D wybierz i zaznacz region obecnie zaliczany do czynnych sejsmicznie,<br>a następnie podaj przyczynę trzęsień ziemi w tym regionie, odnosząc się do<br>właściwego procesu tektonicznego.<br>A. Zachodnie wybrzeże Sumatry.<br>B. Zachodnie wybrzeże Tasmanii.<br>C. Zachodnie wybrzeże Grenlandii.<br>D. Zachodnie wybrzeże Madagaskaru.<br>Przyczyna:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 16.2. (0-2)<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - wybór właściwego regionu i podanie przyczyny.<br>1 pkt - wybór właściwego regionu.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Poprawna odpowiedź<br>A<br>Przykładowa przyczyna: podsuwanie się jednej płyty tektonicznej pod drugą (subdukcja).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A. Zachodnie wybrzeże Sumatry.</strong></p>\n<p>Przyczyna: Podsuwanie się płyty Indo-Australijskiej pod płytę Euroazjatycką (subdukcja) - jeden z najaktywniejszych sejsmicznie obszarów na Ziemi.</p>\n<h4>Sposób 1 - Identyfikacja przez strefę subdukcji</h4>\n<p><strong>Co wiemy o tektonice płyt i sejsmiczności?</strong></p>\n<p>Obszary sejsmicznie czynne to miejsca, gdzie granice płyt tektonicznych są aktywne - tzn. gdzie płyty się zderzają, rozsuwają lub przesuwają względem siebie. Trzęsienia ziemi najsilniejsze i najczęstsze występują na <strong>strefach subdukcji</strong> (jedna płyta wsuwa się pod drugą) oraz wzdłuż uskoków przesuwczych.</p>\n<p><strong>Analiza każdego regionu:</strong></p>\n<p><strong>A. Zachodnie wybrzeże Sumatry</strong> - Sumatra leży na granicy płyty <strong>Indo-Australijskiej</strong> i <strong>Euroazjatyckiej</strong>. Płyta Indo-Australijska posuwa się w kierunku północnym i podsuwa (subdukcja) pod płytę Euroazjatycką. To jedna z najaktywniejszych sejsmicznie stref świata - właśnie tutaj nastąpiło katastrofalne trzęsienie ziemi i tsunami 26 grudnia 2004 r. (magnituda 9,1-9,3).</p>\n<p><strong>Wniosek: region A jest czynny sejsmicznie z powodu subdukcji.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez stabilność kratonu</h4>\n<p>Pozostałe regiony leżą na stabilnych platformach kontynentalnych lub w obrębie płyt, z dala od aktywnych granic tektonicznych:</p>\n<p><strong>B. Zachodnie wybrzeże Tasmanii</strong> - Tasmania to część kratonu australijskiego, oddalona od granicy płyt. Żadna aktywna strefa subdukcji ani ryft nie przebiega wzdłuż jej zachodniego wybrzeża. Region sejsmicznie spokojny.</p>\n<p><strong>C. Zachodnie wybrzeże Grenlandii</strong> - Grenlandia spoczywa na Tarczy Kanadyjskiej (kraton archaiczny), stabilna od setek milionów lat. Najbliższe aktywne granice płyt to Grzbiet Śródatlantycki, który jednak od Grenlandii oddziela Ocean Atlantycki - ryfting nie wpływa bezpośrednio na jej zachodnie wybrzeże sejsmicznie.</p>\n<p><strong>D. Zachodnie wybrzeże Madagaskaru</strong> - Madagaskar jest fragmentem dawnej Gondwany leżącym na płycie afrykańskiej, z dala od czynnych stref kolizyjnych. Zachodnie wybrzeże graniczy z basenem Mozambickim - brak aktywnej granicy płyt.</p>\n<p><strong>Wniosek: jedynym aktywnym sejsmicznie regionem z listy jest A.</strong></p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 16.2, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - wybór <strong>A</strong> ORAZ podanie przyczyny odwołującej się do <strong>subdukcji</strong> (np. &quot;podsuwanie się jednej płyty tektonicznej pod drugą&quot;, &quot;subdukcja płyty Indo-Australijskiej pod Euroazjatycką&quot;)<br>- <strong>1 pkt</strong> - tylko wybór <strong>A</strong> bez przyczyny LUB z przyczyną błędną / zbyt ogólną<br>- <strong>0 pkt</strong> - wybór innej litery lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane warianty przyczyny:</strong> &quot;subdukcja&quot;, &quot;podsuwanie płyt&quot;, &quot;kolizja płyt tektonicznych z subdukcją&quot;, &quot;płyta oceaniczna wsuwa się pod kontynentalną&quot;<br><br><strong>Wykluczone:</strong> samo &quot;ruch płyt tektonicznych&quot; bez wskazania TYPU procesu (subdukcja) - to zbyt ogólnikowe i może nie uzyskać 2. punktu</blockquote>\n<p><strong>Co MUSISZ napisać żeby dostać 2 pkt:</strong></p>\n<ol><li>Zaznaczyć literę <strong>A</strong>.</li><li>Użyć słowa <strong>subdukcja</strong> lub opisać ten proces (&quot;podsuwanie się płyty pod płytę&quot;) - nie wystarczy &quot;zderzenie płyt&quot; bez doprecyzowania mechanizmu.</li></ol>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>🌍 <strong>Tektonika płyt - typy granic:</strong></p>\n<p>| Typ granicy | Proces | Skutek | Przykład |<br>| Konwergentna (zderzeniowa) | subdukcja (płyta oceaniczna pod kontynentalną) | trzęsienia ziemi, wulkanizm, rowy oceaniczne | zachodnie wybrzeże Sumatry, Andy |<br>| Konwergentna (kolizja kontynentalna) | orogeneza bez subdukcji | góry fałdowe, słabe trzęsienia | Himalaje (dziś bez aktywnego rowu) |<br>| Dywergentna (ryft) | rozsuwanie, wulkanizm | grzbiety śródoceaniczne, ryfy kontynentalne | Grzbiet Śródatlantycki, Rów Wschodnioafrykański |<br>| Przesuwcza (uskok transformacyjny) | poziome przesuwanie | silne trzęsienia bez wulkanizmu | Uskok San Andreas |</p>\n<p>📐 <strong>Strefa subdukcji przy Sumatrze:</strong> Płyta Indo-Australijska (oceaniczna/kontynentalna część oceaniczna) przesuwa się z prędkością ok. 6-7 cm/rok w kierunku NE i zapada pod płytę Euroazjatycką. Wzdłuż zachodniego wybrzeża Sumatry biegnie <strong>Rów Sundajski</strong> - geomorfologiczny ślad strefy subdukcji.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Region | Dlaczego błędna |<br>| B | Zachodnie wybrzeże Tasmanii | Tasmania leży na stabilnym kratonie australijskim; brak aktywnej granicy płyt przy zachodnim wybrzeżu - sejsmicznie spokojny |<br>| C | Zachodnie wybrzeże Grenlandii | Grenlandia spoczywa na archaicznej Tarczy Kanadyjskiej; aktywny ryft (Grzbiet Śródatlantycki) jest na E od niej, nie przy zachodnim wybrzeżu |<br>| D | Zachodnie wybrzeże Madagaskaru | Madagaskar na płycie afrykańskiej, z dala od aktywnych granic; Rów Wschodnioafrykański przebiega po wschodniej stronie kontynentu, nie przy Madagaskarze |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Samo napisanie &quot;ruch płyt tektonicznych&quot; lub &quot;zderzenie płyt&quot; NIE wystarczy na 2. punkt - klucz CKE wymaga wskazania <strong>konkretnego procesu tektonicznego</strong>, tj. <strong>subdukcji</strong>. Wymień nazwę procesu!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Nie mylić Tasmanii z regionami sejsmicznymi Nowej Zelandii - Nowa Zelandia JEST sejsmicznie czynna (granica płyt pacyficznej i australijskiej), ale Tasmania to stabilna część Australii.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Grenlandia często błędnie kojarzona z aktywnością wulkaniczną (Islandia!) - to inne wyspy. Grenlandia to starożytny, stabilny tarcz kontynentalny.</blockquote>"}]}