{"id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"21","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-2)\nNa fotografiach A i B przedstawiono obszary peryferyjne dużych miast w państwie słabo\nrozwiniętym i w państwie wysoko rozwiniętym.\nA\nNa podstawie: www.mumbailive.com\nB\nNa podstawie: www.latimes.com\nJedną z faz rozwoju miast jest suburbanizacja, prowadząca do rozwoju stref podmiejskich.\nWyjaśnij, z czego wynika rozwój strefy podmiejskiej w miastach państw słabo\nrozwiniętych, a z czego - w miastach państw wysoko rozwiniętych.\nPaństwa słabo rozwinięte:\nPaństwa wysoko rozwinięte:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n20.\n21.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nEGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nII. Analiza i wyjaśnianie problemów\ndemograficznych społeczeństw.\nIV etap edukacyjny\n1.4) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między wybranymi elementami\nśrodowiska […] społeczno-gospodarczego\n[…].\n8.4) Zdający charakteryzuje przyczyny […]\nmigracji ludności w różnych państwach.\n8.5) Zdający przedstawia procesy\nurbanizacyjne na świecie […].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do państw słabo rozwiniętych i państw wysoko\nrozwiniętych.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do państw słabo rozwiniętych\nalbo\n- poprawne wyjaśnienie odnoszące się do państw wysoko rozwiniętych.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPaństwa słabo rozwinięte:\n- Ludność z przeludnionych wsi masowo migruje do miast, co prowadzi do powstawania\nw strefie podmiejskiej dzielnic nędzy (slumsów).\n- W dzielnicach nędzy występuje stosunkowo wysoki przyrost naturalny.\n- W slumsach koszty życia są niższe niż w centralnych dzielnicach miast.\n- Państwa słabo rozwinięte nie są w stanie kontrolować rozrostu dzielnic nędzy.\nPaństwa wysoko rozwinięte:\n- Ludność migruje z miast do stref podmiejskich w poszukiwaniu lepszej jakości życia.\n- W strefie podmiejskiej koszty zakupu nieruchomości są niższe niż w centrach miast.\n- Rozwojowi strefy podmiejskiej sprzyja masowa motoryzacja/telepraca.\n- Dzięki deindustrializacji (deglomeracji przemysłu) ludność nie koncentruje się w pobliżu\nzakładów przemysłowych.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Państwa słabo rozwinięte:** Strefa podmiejska rozrasta się głównie wskutek masowej migracji ze wsi do miast (ruralizacja miast) - przybywająca ludność nie może pozwolić sobie na mieszkanie w centrum, więc zasiedla peryferia, tworząc slumsy (fawele, bidonville).\n\n**Państwa wysoko rozwinięte:** Strefa podmiejska rozrasta się wskutek dobrowolnego odpływu zamożnej ludności z centrum miasta na przedmieścia - w poszukiwaniu lepszej jakości życia, tańszych nieruchomości i spokojniejszego otoczenia (klasyczna suburbanizacja).\n\n## Sposób 1 - Analiza fotografii + mechanizm migracyjny\n\n**Krok 1 - odczytaj fotografie:**\n- Fotografia A: gęsta, chaotyczna, niska zabudowa z tanich materiałów → **slumsy** - efekt niekontrolowanej urbanizacji.\n- Fotografia B: regularne działki, domy jednorodzinne z ogrodami → **suburbia** - efekt planowego, dobrowolnego wyprowadzania się na przedmieścia.\n\n**Krok 2 - przyczyna w państwach słabo rozwiniętych:**\n\nNa wsiach panuje przeludnienie agrarne, bieda i brak perspektyw. Chłopi masowo migrują do miast (push ze wsi + pull z miasta - nadzieja na pracę). Miasto nie ma infrastruktury, by ich wchłonąć, więc osiedlają się **na obrzeżach**, gdzie ziemia jest niczyja lub tania. Powstają dzielnice nędzy. Koszty życia w slumsach są niższe niż w centrum. Wysoki przyrost naturalny w tych dzielnicach (faza II przejścia demograficznego) dodatkowo napędza ich rozrost. Państwo nie jest w stanie kontrolować tego procesu.\n\n**Wynik: strefa podmiejska w państwach słabo rozwiniętych = slumsy, napędzane niekontrolowaną migracją ze wsi (ruchy odśrodkowe wymuszone biedą).**\n\n**Krok 3 - przyczyna w państwach wysoko rozwiniętych:**\n\nCentrum dużego miasta jest drogie, zatłoczone, głośne i zanieczyszczone. Zamożni mieszkańcy (zwłaszcza rodziny z dziećmi) **dobrowolnie wyprowadzają się** na spokojne przedmieścia. Umożliwia to:\n- **masowa motoryzacja** - dojazd do pracy samochodem,\n- **telepraca** (szczególnie po 2000 r.) - nie trzeba codziennie być w centrum,\n- **deindustrializacja** - zakłady przemysłowe opuściły centra miast, więc nie ma już powodu, by mieszkać blisko fabryki.\n- Ceny nieruchomości na przedmieściach są niższe niż w centrum.\n\n**Wynik: strefa podmiejska w państwach wysoko rozwiniętych = suburbia, napędzane dobrowolnym wyborem lepszej jakości życia (ruchy odśrodkowe z wyboru).**\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez kontrast mechanizmów (kierunek migracji i motywacja)\n\nKluczem do odróżnienia obu procesów jest **motywacja i kierunek migracji**:\n\n| Cecha | Państwa słabo rozwinięte | Państwa wysoko rozwinięte |\n| Skąd przybywa ludność | Ze wsi (migracja ze wsi → miasto) | Z centrum miasta (centrum → peryferia) |\n| Motywacja | Ucieczka od biedy wiejskiej (przymus) | Poszukiwanie lepszej jakości życia (wybór) |\n| Typ zabudowy | Slumsy, dzielnice nędzy | Suburbia, domy jednorodzinne |\n| Kontrola procesu | Brak - spontaniczny, niekontrolowany | Planowy, wspierany przez rynek nieruchomości |\n| Napęd demograficzny | Wysoki przyrost naturalny w slumsach | Niski przyrost naturalny, migracja wewnątrzmiejska |\n\nWeryfikacja: oba procesy prowadzą do **fizycznego rozrostu strefy podmiejskiej**, ale z diametralnie różnych przyczyn społeczno-ekonomicznych. To potwierdza, że odpowiedź musi zawierać dwa odrębne wyjaśnienia - jedno dla każdego typu państw.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 21, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne wyjaśnienie odnoszące się **zarówno do państw słabo rozwiniętych, jak i do państw wysoko rozwiniętych** (jedno wyjaśnienie dla każdego typu).\n> - **1 pkt** - poprawne wyjaśnienie odnoszące się **tylko do jednego** z typów państw (albo słabo rozwinięte, albo wysoko rozwinięte).\n> - **0 pkt** - odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów (np. tylko ogólne stwierdzenie \"ludność się przenosi\").\n\n> **Akceptowane sformułowania dla państw słabo rozwiniętych:**\n> - Masowa migracja ze wsi powoduje powstawanie slumsów / dzielnic nędzy w strefie podmiejskiej.\n> - Wysoki przyrost naturalny w slumsach napędza ich rozrost.\n> - Niższe koszty życia w slumsach niż w centrum.\n> - Brak kontroli państwa nad rozrostem dzielnic nędzy.\n\n> **Akceptowane sformułowania dla państw wysoko rozwiniętych:**\n> - Migracja z centrum w poszukiwaniu lepszej jakości życia (spokój, zieleń, przestrzeń).\n> - Niższe koszty nieruchomości na przedmieściach niż w centrum.\n> - Masowa motoryzacja / telepraca umożliwiają dojazd do pracy z przedmieść.\n> - Deindustrializacja / deglomeracja przemysłu - ludność nie musi mieszkać blisko zakładów.\n\n> **Co MUSISZ napisać, żeby dostać punkt:**\n> - Dla słabo rozwiniętych: **skąd przybywa ludność** (ze wsi) + **dlaczego na peryferiach** (niższe koszty / brak kontroli / bieda).\n> - Dla wysoko rozwiniętych: **skąd przybywa ludność** (z centrum) + **dlaczego na przedmieścia** (lepsza jakość życia / tańsze nieruchomości / motoryzacja/telepraca).\n> - Samo napisanie \"ludność migruje do strefy podmiejskiej\" BEZ podania powodu = **0 pkt** za dany typ.\n\n## Wzory i referencje (jeśli używane)\n\nW tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych. Odwołujemy się do:\n\n> 🌍 **Fazy przejścia demograficznego** (Notestein): państwa słabo rozwinięte są zazwyczaj w fazie II lub III - wysoki przyrost naturalny, eksplozja demograficzna, masowy odpływ ze wsi. To bezpośrednio napędza niekontrolowaną urbanizację i rozrost slumsów.\n\n> 🏙️ **Model stref Burgessa (koncentryczny model miasta)**: strefa podmiejska to zewnętrzny pierścień miasta. W państwach wysoko rozwiniętych jest to pierścień zamieszkany przez klasę średnią i wyższą (suburbia). W miastach państw słabo rozwiniętych ten zewnętrzny pierścień zajmują slumsy.\n\n> 📊 **Urbanizacja a poziom rozwoju**: wskaźnik urbanizacji w państwach słabo rozwiniętych rośnie szybciej niż gospodarka jest w stanie to absorbować → urbanizacja pozorna (pseudourbanizacja) - fizyczny wzrost miast bez odpowiedniego rozwoju infrastruktury.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Typowy błąd | Treść błędnej odpowiedzi | Dlaczego niepoprawna |\n| Odwrócenie kierunków | \"W państwach słabo rozwiniętych ludność wyprowadza się z centrum na przedmieścia w poszukiwaniu spokoju\" | W państwach słabo rozwiniętych to migranci ze wsi, nie mieszkańcy centrum, zasiedlają peryferia |\n| Za ogólnie | \"Strefa podmiejska rośnie, bo ludność się przenosi\" | Brak wyjaśnienia DLACZEGO i SKĄD - klucz wymaga mechanizmu przyczynowego |\n| Mylenie procesów | \"Suburbanizacja w obu typach państw polega na tym samym\" | To dwa zupełnie różne procesy społeczne - należy je odróżnić |\n| Skupienie tylko na jednym typie | Pełne wyjaśnienie tylko dla państw wysoko rozwiniętych, brak zdania o słabo rozwiniętych | Maksymalnie 1 punkt - klucz wymaga obu wyjaśnień |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Nie pisz \"suburbanizacja\" zamiast wyjaśnienia - to jest właśnie pojęcie, które masz wytłumaczyć, nie jego synonim. Klucz CKE sprawdza, czy rozumiesz mechanizm, nie tylko czy znasz słowo.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** W państwach słabo rozwiniętych ruch ludności jest **ze wsi do strefy podmiejskiej** (omijając często centrum), a nie z centrum na peryferia. Mylenie tego z klasyczną suburbanizacją to najczęstszy błąd!\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Pamiętaj, że w państwach wysoko rozwiniętych suburbanizacja dotyczy **zamożniejszej** ludności. Centrum pozostaje drogie i prestiżowe, a na przedmieścia wyjeżdżają rodziny szukające przestrzeni i spokoju - nie biedni uciekinierzy z centrum.","image":"img/geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 21. (0-2)
Na fotografiach A i B przedstawiono obszary peryferyjne dużych miast w państwie słabo
rozwiniętym i w państwie wysoko rozwiniętym.
A
Na podstawie: www.mumbailive.com
B
Na podstawie: www.latimes.com
Jedną z faz rozwoju miast jest suburbanizacja, prowadząca do rozwoju stref podmiejskich.
Wyjaśnij, z czego wynika rozwój strefy podmiejskiej w miastach państw słabo
rozwiniętych, a z czego - w miastach państw wysoko rozwiniętych.
Państwa słabo rozwinięte:
Państwa wysoko rozwinięte:
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
20.
21.
Maks. liczba pkt
1
2
Uzyskana liczba pkt
EGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 21. (0-2)
IV etap edukacyjny
II. Analiza i wyjaśnianie problemów
demograficznych społeczeństw.
IV etap edukacyjny
1.4) Zdający formułuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między wybranymi elementami
środowiska […] społeczno-gospodarczego
[…].
8.4) Zdający charakteryzuje przyczyny […]
migracji ludności w różnych państwach.
8.5) Zdający przedstawia procesy
urbanizacyjne na świecie […].
Zasady oceniania
2 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do państw słabo rozwiniętych i państw wysoko
rozwiniętych.
1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do państw słabo rozwiniętych
albo

\n\n

0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Przykładowe odpowiedzi
Państwa słabo rozwinięte:

\n\n

w strefie podmiejskiej dzielnic nędzy (slumsów).

\n\n

Państwa wysoko rozwinięte:

\n\n

zakładów przemysłowych.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Państwa słabo rozwinięte: Strefa podmiejska rozrasta się głównie wskutek masowej migracji ze wsi do miast (ruralizacja miast) - przybywająca ludność nie może pozwolić sobie na mieszkanie w centrum, więc zasiedla peryferia, tworząc slumsy (fawele, bidonville).

\n

Państwa wysoko rozwinięte: Strefa podmiejska rozrasta się wskutek dobrowolnego odpływu zamożnej ludności z centrum miasta na przedmieścia - w poszukiwaniu lepszej jakości życia, tańszych nieruchomości i spokojniejszego otoczenia (klasyczna suburbanizacja).

\n

Sposób 1 - Analiza fotografii + mechanizm migracyjny

\n

Krok 1 - odczytaj fotografie:

\n\n

Krok 2 - przyczyna w państwach słabo rozwiniętych:

\n

Na wsiach panuje przeludnienie agrarne, bieda i brak perspektyw. Chłopi masowo migrują do miast (push ze wsi + pull z miasta - nadzieja na pracę). Miasto nie ma infrastruktury, by ich wchłonąć, więc osiedlają się na obrzeżach, gdzie ziemia jest niczyja lub tania. Powstają dzielnice nędzy. Koszty życia w slumsach są niższe niż w centrum. Wysoki przyrost naturalny w tych dzielnicach (faza II przejścia demograficznego) dodatkowo napędza ich rozrost. Państwo nie jest w stanie kontrolować tego procesu.

\n

Wynik: strefa podmiejska w państwach słabo rozwiniętych = slumsy, napędzane niekontrolowaną migracją ze wsi (ruchy odśrodkowe wymuszone biedą).

\n

Krok 3 - przyczyna w państwach wysoko rozwiniętych:

\n

Centrum dużego miasta jest drogie, zatłoczone, głośne i zanieczyszczone. Zamożni mieszkańcy (zwłaszcza rodziny z dziećmi) dobrowolnie wyprowadzają się na spokojne przedmieścia. Umożliwia to:

\n\n

Wynik: strefa podmiejska w państwach wysoko rozwiniętych = suburbia, napędzane dobrowolnym wyborem lepszej jakości życia (ruchy odśrodkowe z wyboru).

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez kontrast mechanizmów (kierunek migracji i motywacja)

\n

Kluczem do odróżnienia obu procesów jest motywacja i kierunek migracji:

\n

| Cecha | Państwa słabo rozwinięte | Państwa wysoko rozwinięte |
| Skąd przybywa ludność | Ze wsi (migracja ze wsi → miasto) | Z centrum miasta (centrum → peryferia) |
| Motywacja | Ucieczka od biedy wiejskiej (przymus) | Poszukiwanie lepszej jakości życia (wybór) |
| Typ zabudowy | Slumsy, dzielnice nędzy | Suburbia, domy jednorodzinne |
| Kontrola procesu | Brak - spontaniczny, niekontrolowany | Planowy, wspierany przez rynek nieruchomości |
| Napęd demograficzny | Wysoki przyrost naturalny w slumsach | Niski przyrost naturalny, migracja wewnątrzmiejska |

\n

Weryfikacja: oba procesy prowadzą do fizycznego rozrostu strefy podmiejskiej, ale z diametralnie różnych przyczyn społeczno-ekonomicznych. To potwierdza, że odpowiedź musi zawierać dwa odrębne wyjaśnienia - jedno dla każdego typu państw.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 21, max 2 pkt):
- 2 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się zarówno do państw słabo rozwiniętych, jak i do państw wysoko rozwiniętych (jedno wyjaśnienie dla każdego typu).
- 1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się tylko do jednego z typów państw (albo słabo rozwinięte, albo wysoko rozwinięte).
- 0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów (np. tylko ogólne stwierdzenie "ludność się przenosi").
\n
Akceptowane sformułowania dla państw słabo rozwiniętych:
- Masowa migracja ze wsi powoduje powstawanie slumsów / dzielnic nędzy w strefie podmiejskiej.
- Wysoki przyrost naturalny w slumsach napędza ich rozrost.
- Niższe koszty życia w slumsach niż w centrum.
- Brak kontroli państwa nad rozrostem dzielnic nędzy.
\n
Akceptowane sformułowania dla państw wysoko rozwiniętych:
- Migracja z centrum w poszukiwaniu lepszej jakości życia (spokój, zieleń, przestrzeń).
- Niższe koszty nieruchomości na przedmieściach niż w centrum.
- Masowa motoryzacja / telepraca umożliwiają dojazd do pracy z przedmieść.
- Deindustrializacja / deglomeracja przemysłu - ludność nie musi mieszkać blisko zakładów.
\n
Co MUSISZ napisać, żeby dostać punkt:
- Dla słabo rozwiniętych: skąd przybywa ludność (ze wsi) + dlaczego na peryferiach (niższe koszty / brak kontroli / bieda).
- Dla wysoko rozwiniętych: skąd przybywa ludność (z centrum) + dlaczego na przedmieścia (lepsza jakość życia / tańsze nieruchomości / motoryzacja/telepraca).
- Samo napisanie "ludność migruje do strefy podmiejskiej" BEZ podania powodu = 0 pkt za dany typ.
\n

Wzory i referencje (jeśli używane)

\n

W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych. Odwołujemy się do:

\n
🌍 Fazy przejścia demograficznego (Notestein): państwa słabo rozwinięte są zazwyczaj w fazie II lub III - wysoki przyrost naturalny, eksplozja demograficzna, masowy odpływ ze wsi. To bezpośrednio napędza niekontrolowaną urbanizację i rozrost slumsów.
\n
🏙️ Model stref Burgessa (koncentryczny model miasta): strefa podmiejska to zewnętrzny pierścień miasta. W państwach wysoko rozwiniętych jest to pierścień zamieszkany przez klasę średnią i wyższą (suburbia). W miastach państw słabo rozwiniętych ten zewnętrzny pierścień zajmują slumsy.
\n
📊 Urbanizacja a poziom rozwoju: wskaźnik urbanizacji w państwach słabo rozwiniętych rośnie szybciej niż gospodarka jest w stanie to absorbować → urbanizacja pozorna (pseudourbanizacja) - fizyczny wzrost miast bez odpowiedniego rozwoju infrastruktury.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Typowy błąd | Treść błędnej odpowiedzi | Dlaczego niepoprawna |
| Odwrócenie kierunków | "W państwach słabo rozwiniętych ludność wyprowadza się z centrum na przedmieścia w poszukiwaniu spokoju" | W państwach słabo rozwiniętych to migranci ze wsi, nie mieszkańcy centrum, zasiedlają peryferia |
| Za ogólnie | "Strefa podmiejska rośnie, bo ludność się przenosi" | Brak wyjaśnienia DLACZEGO i SKĄD - klucz wymaga mechanizmu przyczynowego |
| Mylenie procesów | "Suburbanizacja w obu typach państw polega na tym samym" | To dwa zupełnie różne procesy społeczne - należy je odróżnić |
| Skupienie tylko na jednym typie | Pełne wyjaśnienie tylko dla państw wysoko rozwiniętych, brak zdania o słabo rozwiniętych | Maksymalnie 1 punkt - klucz wymaga obu wyjaśnień |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga 1: Nie pisz "suburbanizacja" zamiast wyjaśnienia - to jest właśnie pojęcie, które masz wytłumaczyć, nie jego synonim. Klucz CKE sprawdza, czy rozumiesz mechanizm, nie tylko czy znasz słowo.
\n
⚠️ Uwaga 2: W państwach słabo rozwiniętych ruch ludności jest ze wsi do strefy podmiejskiej (omijając często centrum), a nie z centrum na peryferia. Mylenie tego z klasyczną suburbanizacją to najczęstszy błąd!
\n
⚠️ Uwaga 3: Pamiętaj, że w państwach wysoko rozwiniętych suburbanizacja dotyczy zamożniejszej ludności. Centrum pozostaje drogie i prestiżowe, a na przedmieścia wyjeżdżają rodziny szukające przestrzeni i spokoju - nie biedni uciekinierzy z centrum.
"}]}