{"id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"22","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-1)\nNa mapach przedstawiono zmiany liczby ludności w Polsce (w %) według województw:\nogółem, w miastach i na wsi w latach 2000-2016, a także prognozę tych zmian na lata\n2017-2040.\nMapa 1. Zmiany liczby ludności w latach 2000-2016\nMapa 2. Prognozowane zmiany liczby ludności w latach 2017-2040\nNa podstawie: Atlas demograficzny Polski, Warszawa 2017.\nEGEP-R0_100\nSformułuj wniosek odnoszący się do prognozowanych zmian liczby ludności Polski\nw latach 2017-2040 w porównaniu do zmian liczby ludności w latach 2000-2016.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nII. Analiza i wyjaśnianie problemów\ndemograficznych społeczeństw.\nIV etap edukacyjny\n11.1) Zdający charakteryzuje rozwój\ndemograficzny Polski w wybranych okresach na\npodstawie danych statystycznych […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawny wniosek.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Prognozuje się, że w latach 2017-2040 przyrost ludności nastąpi tylko w województwie\nmazowieckim, podczas gdy w latach 2000-2016 przyrost ludności występował\nw większości województw Polski.\n- Przewiduje się, że w latach 2017-2040 nastąpi ubytek liczby ludności w większości\nwojewództw Polski, podczas gdy w latach 2000-2016 w większości województw liczba\nludności wzrosła.\n- W województwach, w których występował ubytek ludności w latach 2000-2016, według\nprognoz do 2040 r. ten ubytek się pogłębi.\n- Prognozuje się, że w latach 2017-2040 spadek liczby ludności w Polsce będzie większy\nniż w latach 2000-2016.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nPrognozuje się, że w latach 2017-2040 ubytek liczby ludności obejmie większość województw Polski, podczas gdy w latach 2000-2016 większość województw odnotowała wzrost lub stabilizację liczby ludności. Przyrost będzie prognozowany jedynie dla województwa **mazowieckiego**.\n\n## Sposób 1 - Porównanie map (zmiana dominującego trendu)\n\n1. **Odczytaj mapę 1 (2000-2016):** większość województw zaznaczona kolorem zielono-żółtym → dominuje **przyrost lub stabilizacja** liczby ludności. Wyraźny wzrost widoczny w województwie **mazowieckim** (stolica przyciąga migracje wewnętrzne i zewnętrzne).\n\n2. **Odczytaj mapę 2 (prognoza 2017-2040):** niemal wszystkie województwa zabarwione na pomarańczowo-czerwono → prognozowany **znaczący spadek** liczby ludności. Wyjątek to nadal **mazowieckie**, które zachowuje przyrost.\n\n3. **Porównaj oba obrazy:** następuje **odwrócenie trendu** - to, co było wzrostem w pierwszym okresie, staje się ubytkiem w prognozowanym. Skala ubytku jest przy tym wyraźnie większa niż skala poprzednich zmian.\n\n4. **Wniosek:** W Polsce nastąpi pogłębienie niekorzystnych tendencji demograficznych - z relatywnie niewielkich spadków i przyrostów do powszechnego, znaczącego ubytku ludności, przy jedynym wyjątku w postaci województwa mazowieckiego.\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez analizę skrajnych przypadków\n\nPorównaj województwa, które już w latach 2000-2016 wykazywały ubytek (np. opolskie, łódzkie, śląskie):\n\n- W pierwszym okresie ich ubytek był stosunkowo niewielki (jasne kolory mapy 1).\n- Na mapie 2 te same województwa mają intensywny kolor czerwony → ubytek wyraźnie **się pogłębia**.\n\nPotwierdza to ogólny wniosek: tendencje negatywne nie tylko się utrzymują, ale **przyspieszają i rozszerzają** na całą Polskę. To spójne z procesami starzenia się społeczeństwa, ujemnego salda migracji i utrzymującego się niskiego wskaźnika dzietności TFR ≈ 1,3-1,4 (znacznie poniżej progu zastępowalności pokoleń 2,1).\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 22, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za sformułowanie poprawnego wniosku porównującego oba okresy; wniosek musi zawierać **dwa elementy**: (1) co dzieje się w prognozowanym okresie 2017-2040 ORAZ (2) jak to się ma do okresu 2000-2016.\n> - **0 pkt** - za odpowiedź opisującą tylko jeden okres (np. „liczba ludności spadnie\"), bez porównania; za ogólnik bez odniesienia do map; za odpowiedź nielogiczną lub sprzeczną z danymi.\n>\n> **Akceptowane warianty (klucz CKE):**\n> - „Prognozuje się, że w latach 2017-2040 przyrost ludności nastąpi tylko w województwie mazowieckim, podczas gdy w latach 2000-2016 przyrost występował w większości województw.\"\n> - „Przewiduje się, że do 2040 r. nastąpi ubytek ludności w większości województw, podczas gdy w latach 2000-2016 większość województw odnotowała wzrost.\"\n> - „W województwach, w których był ubytek ludności w 2000-2016, ten ubytek się pogłębi.\"\n> - „Prognozowany spadek w 2017-2040 będzie większy niż w latach 2000-2016.\"\n>\n> **Kluczowa zasada:** wniosek MUSI być porównawczy - opisać zmianę między dwoma okresami, nie stan w jednym z nich.\n\n## Wzory i referencje\n\nW tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wymagane jest rozumowanie przestrzenne na podstawie map oraz wiedza z demografii.\n\n> 🇵🇱 **Kontekst demograficzny Polski:** Polska jest w **IV-V fazie przejścia demograficznego** (Notestein / Lesthaeghe): niskie urodzenia (TFR ≈ 1,3), niskie zgony, ujemny lub bliski zeru przyrost naturalny, emigracja zarobkowa (szczególnie do Niemiec, UK). Jedynym regionem z wyraźnym przyrostem jest obszar metropolitalny **Warszawy** (mazowieckie) ze względu na silny napływ migrantów wewnętrznych i zagranicznych.\n\n> 📊 **Pojęcia kluczowe:**\n> - **Ubytek ludności** = spadek liczby mieszkańców (wynik ujemnego przyrostu naturalnego i/lub ujemnego salda migracji).\n> - **Prognoza demograficzna** = szacunek oparty na trendach dzietności, umieralności i migracji.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Typowy błąd ucznia | Przykład błędnej odpowiedzi | Dlaczego nie dostaje punktu |\n| Opisuje tylko jeden okres | „Liczba ludności w Polsce spadnie w latach 2017-2040.\" | Brak porównania z latami 2000-2016 - wniosek niekompletny |\n| Ogólnik bez mapy | „Polska się wyludnia.\" | Zbyt ogólne, brak odniesienia do zmian między okresami |\n| Odwrotna interpretacja | „W 2017-2040 będzie wzrost podobny jak wcześniej.\" | Sprzeczne z danymi z mapy 2 |\n| Tylko jedno województwo | „Mazowieckie będzie rosnąć.\" | Prawda, ale niepełna - brak porównania trendów ogólnopolskich |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka 1: Wniosek jednookresowy.** Najczęstszy błąd - uczeń opisuje tylko prognozę (mapę 2) i pomija porównanie z latami 2000-2016 (mapa 1). Klucz CKE **wymaga zestawienia obu okresów** - bez tego odpowiedź oceniana jest na 0 pkt.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2: Mylenie ubytku z przyrostem ujemnym.** Ubytek ludności = mniej mieszkańców niż przed - może wynikać z ujemnego przyrostu naturalnego LUB emigracji. Nie pisz „urodzenia spadną\" (tego mapa bezpośrednio nie pokazuje) - pisz „liczba ludności zmniejszy się / nastąpi ubytek\".\n\n> ⚠️ **Pułapka 3: Pominięcie wyjątku mazowieckiego.** Najlepsze odpowiedzi precyzują, że wyjątek stanowi województwo mazowieckie - to podnosi wniosek i potwierdza, że uczeń dokładnie odczytał mapę.","image":"img/geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 22. (0-1)
Na mapach przedstawiono zmiany liczby ludności w Polsce (w %) według województw:
ogółem, w miastach i na wsi w latach 2000-2016, a także prognozę tych zmian na lata
2017-2040.
Mapa 1. Zmiany liczby ludności w latach 2000-2016
Mapa 2. Prognozowane zmiany liczby ludności w latach 2017-2040
Na podstawie: Atlas demograficzny Polski, Warszawa 2017.
EGEP-R0_100
Sformułuj wniosek odnoszący się do prognozowanych zmian liczby ludności Polski
w latach 2017-2040 w porównaniu do zmian liczby ludności w latach 2000-2016.

","answer_text_html":"

Zadanie 22. (0-1)
IV etap edukacyjny
II. Analiza i wyjaśnianie problemów
demograficznych społeczeństw.
IV etap edukacyjny
11.1) Zdający charakteryzuje rozwój
demograficzny Polski w wybranych okresach na
podstawie danych statystycznych […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawny wniosek.
0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Przykładowe odpowiedzi

\n\n

mazowieckim, podczas gdy w latach 2000-2016 przyrost ludności występował
w większości województw Polski.

\n\n

województw Polski, podczas gdy w latach 2000-2016 w większości województw liczba
ludności wzrosła.

\n\n

prognoz do 2040 r. ten ubytek się pogłębi.

\n\n

niż w latach 2000-2016.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Prognozuje się, że w latach 2017-2040 ubytek liczby ludności obejmie większość województw Polski, podczas gdy w latach 2000-2016 większość województw odnotowała wzrost lub stabilizację liczby ludności. Przyrost będzie prognozowany jedynie dla województwa mazowieckiego.

\n

Sposób 1 - Porównanie map (zmiana dominującego trendu)

\n
  1. Odczytaj mapę 1 (2000-2016): większość województw zaznaczona kolorem zielono-żółtym → dominuje przyrost lub stabilizacja liczby ludności. Wyraźny wzrost widoczny w województwie mazowieckim (stolica przyciąga migracje wewnętrzne i zewnętrzne).
\n
  1. Odczytaj mapę 2 (prognoza 2017-2040): niemal wszystkie województwa zabarwione na pomarańczowo-czerwono → prognozowany znaczący spadek liczby ludności. Wyjątek to nadal mazowieckie, które zachowuje przyrost.
\n
  1. Porównaj oba obrazy: następuje odwrócenie trendu - to, co było wzrostem w pierwszym okresie, staje się ubytkiem w prognozowanym. Skala ubytku jest przy tym wyraźnie większa niż skala poprzednich zmian.
\n
  1. Wniosek: W Polsce nastąpi pogłębienie niekorzystnych tendencji demograficznych - z relatywnie niewielkich spadków i przyrostów do powszechnego, znaczącego ubytku ludności, przy jedynym wyjątku w postaci województwa mazowieckiego.
\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez analizę skrajnych przypadków

\n

Porównaj województwa, które już w latach 2000-2016 wykazywały ubytek (np. opolskie, łódzkie, śląskie):

\n\n

Potwierdza to ogólny wniosek: tendencje negatywne nie tylko się utrzymują, ale przyspieszają i rozszerzają na całą Polskę. To spójne z procesami starzenia się społeczeństwa, ujemnego salda migracji i utrzymującego się niskiego wskaźnika dzietności TFR ≈ 1,3-1,4 (znacznie poniżej progu zastępowalności pokoleń 2,1).

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 22, max 1 pkt):
- 1 pkt - za sformułowanie poprawnego wniosku porównującego oba okresy; wniosek musi zawierać dwa elementy: (1) co dzieje się w prognozowanym okresie 2017-2040 ORAZ (2) jak to się ma do okresu 2000-2016.
- 0 pkt - za odpowiedź opisującą tylko jeden okres (np. „liczba ludności spadnie"), bez porównania; za ogólnik bez odniesienia do map; za odpowiedź nielogiczną lub sprzeczną z danymi.

Akceptowane warianty (klucz CKE):
- „Prognozuje się, że w latach 2017-2040 przyrost ludności nastąpi tylko w województwie mazowieckim, podczas gdy w latach 2000-2016 przyrost występował w większości województw."
- „Przewiduje się, że do 2040 r. nastąpi ubytek ludności w większości województw, podczas gdy w latach 2000-2016 większość województw odnotowała wzrost."
- „W województwach, w których był ubytek ludności w 2000-2016, ten ubytek się pogłębi."
- „Prognozowany spadek w 2017-2040 będzie większy niż w latach 2000-2016."

Kluczowa zasada: wniosek MUSI być porównawczy - opisać zmianę między dwoma okresami, nie stan w jednym z nich.
\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wymagane jest rozumowanie przestrzenne na podstawie map oraz wiedza z demografii.

\n
🇵🇱 Kontekst demograficzny Polski: Polska jest w IV-V fazie przejścia demograficznego (Notestein / Lesthaeghe): niskie urodzenia (TFR ≈ 1,3), niskie zgony, ujemny lub bliski zeru przyrost naturalny, emigracja zarobkowa (szczególnie do Niemiec, UK). Jedynym regionem z wyraźnym przyrostem jest obszar metropolitalny Warszawy (mazowieckie) ze względu na silny napływ migrantów wewnętrznych i zagranicznych.
\n
📊 Pojęcia kluczowe:
- Ubytek ludności = spadek liczby mieszkańców (wynik ujemnego przyrostu naturalnego i/lub ujemnego salda migracji).
- Prognoza demograficzna = szacunek oparty na trendach dzietności, umieralności i migracji.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Typowy błąd ucznia | Przykład błędnej odpowiedzi | Dlaczego nie dostaje punktu |
| Opisuje tylko jeden okres | „Liczba ludności w Polsce spadnie w latach 2017-2040." | Brak porównania z latami 2000-2016 - wniosek niekompletny |
| Ogólnik bez mapy | „Polska się wyludnia." | Zbyt ogólne, brak odniesienia do zmian między okresami |
| Odwrotna interpretacja | „W 2017-2040 będzie wzrost podobny jak wcześniej." | Sprzeczne z danymi z mapy 2 |
| Tylko jedno województwo | „Mazowieckie będzie rosnąć." | Prawda, ale niepełna - brak porównania trendów ogólnopolskich |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Pułapka 1: Wniosek jednookresowy. Najczęstszy błąd - uczeń opisuje tylko prognozę (mapę 2) i pomija porównanie z latami 2000-2016 (mapa 1). Klucz CKE wymaga zestawienia obu okresów - bez tego odpowiedź oceniana jest na 0 pkt.
\n
⚠️ Pułapka 2: Mylenie ubytku z przyrostem ujemnym. Ubytek ludności = mniej mieszkańców niż przed - może wynikać z ujemnego przyrostu naturalnego LUB emigracji. Nie pisz „urodzenia spadną" (tego mapa bezpośrednio nie pokazuje) - pisz „liczba ludności zmniejszy się / nastąpi ubytek".
\n
⚠️ Pułapka 3: Pominięcie wyjątku mazowieckiego. Najlepsze odpowiedzi precyzują, że wyjątek stanowi województwo mazowieckie - to podnosi wniosek i potwierdza, że uczeń dokładnie odczytał mapę.
"}]}