{"id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/28","paper_id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"28","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (0-1)\nW tabeli przedstawiono moc (w MW) nowych i zlikwidowanych elektrowni w Unii Europejskiej\nw 2015 r. według źródeł energii.\nŹródła energii\nElektrownie według mocy (MW)\nnowe\nzlikwidowane\nbilans mocy\nwiatr\n12 800\n281\n12 519\npromieniowanie\nsłoneczne\n8 500\n0\n8 500\nwoda\n239\n0\n239\nbiomasa\n232\n518\n-286\nuran\n100\n1 825\n-1 725\ngaz ziemny\n1 867\n4 254\n-2 387\nolej opałowy\n0\n3 282\n-3 282\nwęgiel\n4 714\n8 051\n-3 337\nNa podstawie: www.wysokienapiecie.pl\nUzasadnij, dlaczego kraje Unii Europejskiej w 2015 r. odniosły korzyści z powodu\nzmian przedstawionych w tabeli.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n27.\n28.\nMaks. liczba pkt\n3\n1\nUzyskana liczba pkt\nEGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28. (0-1)\nIV etap edukacyjny - zakres podstawowy\nI. Wykorzystanie różnych źródeł informacji\ndo analizy i prezentowania współczesnych\nproblemów […] gospodarczych […].\nIV etap edukacyjny - zakres podstawowy\n2.5) Zdający charakteryzuje i ocenia […]\nzmiany struktury wykorzystania surowców\nenergetycznych na świecie [ ].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Moc zainstalowana w nowych elektrowniach przewyższyła moc zlikwidowanych\nelektrowni (bilans był dodatni).\n- Najwięcej mocy zainstalowano w elektrowniach bazujących na źródłach odnawialnych,\na wycofano wiele elektrowni wykorzystujących źródła nieodnawialne.\n- Przeważyła moc instalacji w elektrowniach, które nie przyczyniają się do emisji gazów\ncieplarnianych.\n- Zlikwidowano głównie elektrownie bazujące na surowcach nieodnawialnych, które są\ndroższe w eksploatacji (wymagają rekultywacji obszarów po zakończeniu eksploatacji,\na także rozbudowanej infrastruktury i dużych kosztów do prawidłowego funkcjonowania).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nKraje UE odniosły korzyści, ponieważ **łączna moc nowo zainstalowanych elektrowni (28 452 MW) przewyższyła moc zlikwidowanych (18 211 MW)**, a przyrost mocy nastąpił przede wszystkim w źródłach odnawialnych (wiatr, słońce, woda), które nie emitują gazów cieplarnianych, podczas gdy wycofano głównie elektrownie oparte na surowcach kopalnych (węgiel, olej opałowy, gaz).\n\n## Sposób 1 - analiza bilansu mocy w tabeli\n\n**Krok 1 - odczytaj bilans ogólny.**\nSumując kolumnę \"nowe\": \\(12800 + 8500 + 239 + 232 + 100 + 1867 + 0 + 4714 = 28\\,452\\) MW.\nSumując kolumnę \"zlikwidowane\": \\(281 + 0 + 0 + 518 + 1825 + 4254 + 3282 + 8051 = 18\\,211\\) MW.\nBilans: \\(+10\\,241\\) MW - **dodatni**, czyli łączna moc systemu energetycznego UE wzrosła.\n\n**Krok 2 - sprawdź, co wzrosło.**\nNajwiększy przyrost mocy zanotowały:\n- elektrownie wiatrowe: **+12 519 MW**\n- elektrownie słoneczne (fotowoltaika): **+8 500 MW**\n- elektrownie wodne: **+239 MW**\n\nTo **odnawialne źródła energii (OZE)** - nie emitują \\(\\text{CO}_2\\) ani innych gazów cieplarnianych podczas produkcji prądu.\n\n**Krok 3 - sprawdź, co zlikwidowano.**\nNajwiększy ubytek mocy dotknął:\n- węgiel: **-3 337 MW** (największy emitent \\(\\text{CO}_2\\))\n- olej opałowy: **-3 282 MW**\n- gaz ziemny: **-2 387 MW**\n- uran: **-1 725 MW**\n\nTo elektrownie oparte na nieodnawialnych surowcach energetycznych - drogich w eksploatacji, wymagających rozbudowanej infrastruktury wydobywczej i logistycznej, a w przypadku węgla i ropy - generujących konieczność rekultywacji terenów poeksploatacyjnych.\n\n**Wniosek:** Zmiana struktury energetycznej w kierunku OZE przyniosła korzyści ekologiczne (mniejsza emisja gazów cieplarnianych), ekonomiczne (niższe koszty eksploatacji) i zwiększyła bezpieczeństwo energetyczne (mniejsza zależność od importu surowców).\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez pryzmat polityki klimatycznej UE\n\nDla sprawdzenia prawidłowości rozumowania odwołaj się do kontekstu politycznego:\n- UE realizuje politykę klimatyczną opartą na pakiecie energetyczno-klimatycznym (cel 3×20 do 2020 r.: 20% OZE, 20% redukcja emisji, 20% poprawa efektywności energetycznej).\n- Dane z tabeli potwierdzają realizację tego kierunku: OZE (wiatr + słońce + woda) dały razem **+21 258 MW** bilansu dodatniego, podczas gdy węgiel + olej + gaz razem **-9 006 MW** bilansu ujemnego.\n- **Weryfikacja:** bilans OZE jest ponad dwukrotnie wyższy od łącznego ubytku paliw kopalnych → kierunek przemian energetycznych jest jednoznaczny i zgodny z deklarowanymi celami UE → korzyść dla klimatu i środowiska potwierdzona.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 28, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawne uzasadnienie odwołujące się do danych z tabeli lub wynikającego z nich wniosku. Akceptowane są różne sformułowania, m.in.:\n> - moc nowych elektrowni przewyższyła moc zlikwidowanych → bilans był **dodatni** (wzrost łącznej mocy systemu);\n> - przeważała instalacja w źródłach **odnawialnych** przy jednoczesnym wycofaniu źródeł **nieodnawialnych**;\n> - nowe elektrownie **nie emitują gazów cieplarnianych** (wiatr, słońce, woda);\n> - zlikwidowane elektrownie węglowe, olejowe, gazowe są **droższe w eksploatacji** (koszty wydobycia, infrastruktury, rekultywacji).\n> - **0 pkt** - odpowiedź ogólna bez odniesienia do danych, np. samo stwierdzenie \"bo rozwijają OZE\" bez uzasadnienia.\n>\n> **Akceptowane warianty:** wystarczy wskazanie JEDNEJ z powyższych korzyści, poprawnie uzasadnionej danymi lub logiką wynikającą z tabeli.\n>\n> **Uwaga:** klucz wymaga uzasadnienia - samo wymienienie faktu (\"zlikwidowano elektrownię węglową\") BEZ wskazania dlaczego to KORZYŚĆ - nie wystarczy na punkt.\n\n## Wzory i referencje (jeśli używane)\n\nW tym zadaniu wystarczy wiedza ogólna z działu **geografia gospodarcza** (energetyka) oraz umiejętność analizy danych z tabeli.\n\n> 🌍 **Klasyfikacja źródeł energii:**\n> - **OZE (odnawialne):** wiatr, promieniowanie słoneczne, woda (przepływowa, szczytowo-pompowa), biomasa, geotermia.\n> - **Nieodnawialne:** węgiel kamienny i brunatny, ropa naftowa i olej opałowy, gaz ziemny, uran (paliwo jądrowe).\n>\n> ⚡ **Emisja \\(\\text{CO}_2\\) [g/kWh] - wartości orientacyjne:**\n> - Węgiel: ~820-1000 g/kWh; Olej opałowy: ~650; Gaz: ~490.\n> - Elektrownie wiatrowe: ~7-15 g/kWh; Fotowoltaika: ~20-50 g/kWh (cykl życia).\n>\n> **Bilans mocy:** \\(\\text{bilans} = \\text{nowe} - \\text{zlikwidowane}\\). Wartość dodatnia = przyrost mocy w danym źródle.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nTo zadanie otwarte (nie ABCD), jednak poniżej typowe błędne odpowiedzi uczniów:\n\n| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie wystarczy na punkt |\n| \"Bo zainstalowano więcej elektrowni wiatrowych\" | Brak uzasadnienia KORZYŚCI - to opis faktu, nie wyjaśnienie dlaczego to jest korzystne. |\n| \"Bo OZE są dobre dla środowiska\" | Zbyt ogólne, bez powiązania z danymi z tabeli. Klucz wymaga uzasadnienia. |\n| \"Bo zlikwidowano elektrownię jądrową\" | Sama likwidacja atomu bez kontekstu nie jest automatycznie korzyścią - wymaga uzasadnienia (np. bezpieczeństwo, koszty). Poza tym saldo uranu to tylko -1 725 MW - nie jest to dominujący element zmian. |\n| \"Bo bilans węgla był ujemny\" | To opis danych, nie uzasadnienie korzyści. Trzeba dodać: \"co zmniejsza emisję \\(\\text{CO}_2\\)\" lub \"co obniża koszty eksploatacji systemu\". |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Uczniowie piszą same fakty z tabeli bez wyjaśnienia, dlaczego to KORZYŚĆ. Zadanie pyta \"uzasadnij\" - musisz napisać: fakt **→** skutek korzystny.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Biomasa ma ujemny bilans (-286 MW) - to OZE, więc uczeń może błędnie pisać \"wszystkie OZE wzrosły\". Biomasa jest wyjątkiem - można to pominąć lub zaznaczyć, że dominujące OZE (wiatr, słońce) mają wyraźny wzrost.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Mylenie \"moc\" (MW) z \"energią\" (MWh). Tabela podaje moc zainstalowaną - to zdolność produkcyjna, nie rzeczywista produkcja energii w ciągu roku. Na egzaminie pisz \"moc zainstalowana\" a nie \"produkcja energii\", chyba że zadanie to precyzuje.","image":"img/geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 28. (0-1)<br>W tabeli przedstawiono moc (w MW) nowych i zlikwidowanych elektrowni w Unii Europejskiej<br>w 2015 r. według źródeł energii.<br>Źródła energii<br>Elektrownie według mocy (MW)<br>nowe<br>zlikwidowane<br>bilans mocy<br>wiatr<br>12 800<br>281<br>12 519<br>promieniowanie<br>słoneczne<br>8 500<br>0<br>8 500<br>woda<br>239<br>0<br>239<br>biomasa<br>232<br>518<br>-286<br>uran<br>100<br>1 825<br>-1 725<br>gaz ziemny<br>1 867<br>4 254<br>-2 387<br>olej opałowy<br>0<br>3 282<br>-3 282<br>węgiel<br>4 714<br>8 051<br>-3 337<br>Na podstawie: www.wysokienapiecie.pl<br>Uzasadnij, dlaczego kraje Unii Europejskiej w 2015 r. odniosły korzyści z powodu<br>zmian przedstawionych w tabeli.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>27.<br>28.<br>Maks. liczba pkt<br>3<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>EGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 28. (0-1)<br>IV etap edukacyjny - zakres podstawowy<br>I. Wykorzystanie różnych źródeł informacji<br>do analizy i prezentowania współczesnych<br>problemów […] gospodarczych […].<br>IV etap edukacyjny - zakres podstawowy<br>2.5) Zdający charakteryzuje i ocenia […]<br>zmiany struktury wykorzystania surowców<br>energetycznych na świecie [ ].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne uzasadnienie.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Przykładowe odpowiedzi</p>\n<ul><li>Moc zainstalowana w nowych elektrowniach przewyższyła moc zlikwidowanych</li></ul>\n<p>elektrowni (bilans był dodatni).</p>\n<ul><li>Najwięcej mocy zainstalowano w elektrowniach bazujących na źródłach odnawialnych,</li></ul>\n<p>a wycofano wiele elektrowni wykorzystujących źródła nieodnawialne.</p>\n<ul><li>Przeważyła moc instalacji w elektrowniach, które nie przyczyniają się do emisji gazów</li></ul>\n<p>cieplarnianych.</p>\n<ul><li>Zlikwidowano głównie elektrownie bazujące na surowcach nieodnawialnych, które są</li></ul>\n<p>droższe w eksploatacji (wymagają rekultywacji obszarów po zakończeniu eksploatacji,<br>a także rozbudowanej infrastruktury i dużych kosztów do prawidłowego funkcjonowania).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Kraje UE odniosły korzyści, ponieważ <strong>łączna moc nowo zainstalowanych elektrowni (28 452 MW) przewyższyła moc zlikwidowanych (18 211 MW)</strong>, a przyrost mocy nastąpił przede wszystkim w źródłach odnawialnych (wiatr, słońce, woda), które nie emitują gazów cieplarnianych, podczas gdy wycofano głównie elektrownie oparte na surowcach kopalnych (węgiel, olej opałowy, gaz).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza bilansu mocy w tabeli</h4>\n<p><strong>Krok 1 - odczytaj bilans ogólny.</strong><br>Sumując kolumnę &quot;nowe&quot;: \\(12800 + 8500 + 239 + 232 + 100 + 1867 + 0 + 4714 = 28\\,452\\) MW.<br>Sumując kolumnę &quot;zlikwidowane&quot;: \\(281 + 0 + 0 + 518 + 1825 + 4254 + 3282 + 8051 = 18\\,211\\) MW.<br>Bilans: \\(+10\\,241\\) MW - <strong>dodatni</strong>, czyli łączna moc systemu energetycznego UE wzrosła.</p>\n<p><strong>Krok 2 - sprawdź, co wzrosło.</strong><br>Największy przyrost mocy zanotowały:</p>\n<ul><li>elektrownie wiatrowe: <strong>+12 519 MW</strong></li><li>elektrownie słoneczne (fotowoltaika): <strong>+8 500 MW</strong></li><li>elektrownie wodne: <strong>+239 MW</strong></li></ul>\n<p>To <strong>odnawialne źródła energii (OZE)</strong> - nie emitują \\(\\text{CO}_2\\) ani innych gazów cieplarnianych podczas produkcji prądu.</p>\n<p><strong>Krok 3 - sprawdź, co zlikwidowano.</strong><br>Największy ubytek mocy dotknął:</p>\n<ul><li>węgiel: <strong>-3 337 MW</strong> (największy emitent \\(\\text{CO}_2\\))</li><li>olej opałowy: <strong>-3 282 MW</strong></li><li>gaz ziemny: <strong>-2 387 MW</strong></li><li>uran: <strong>-1 725 MW</strong></li></ul>\n<p>To elektrownie oparte na nieodnawialnych surowcach energetycznych - drogich w eksploatacji, wymagających rozbudowanej infrastruktury wydobywczej i logistycznej, a w przypadku węgla i ropy - generujących konieczność rekultywacji terenów poeksploatacyjnych.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Zmiana struktury energetycznej w kierunku OZE przyniosła korzyści ekologiczne (mniejsza emisja gazów cieplarnianych), ekonomiczne (niższe koszty eksploatacji) i zwiększyła bezpieczeństwo energetyczne (mniejsza zależność od importu surowców).</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez pryzmat polityki klimatycznej UE</h4>\n<p>Dla sprawdzenia prawidłowości rozumowania odwołaj się do kontekstu politycznego:</p>\n<ul><li>UE realizuje politykę klimatyczną opartą na pakiecie energetyczno-klimatycznym (cel 3×20 do 2020 r.: 20% OZE, 20% redukcja emisji, 20% poprawa efektywności energetycznej).</li><li>Dane z tabeli potwierdzają realizację tego kierunku: OZE (wiatr + słońce + woda) dały razem <strong>+21 258 MW</strong> bilansu dodatniego, podczas gdy węgiel + olej + gaz razem <strong>-9 006 MW</strong> bilansu ujemnego.</li><li><strong>Weryfikacja:</strong> bilans OZE jest ponad dwukrotnie wyższy od łącznego ubytku paliw kopalnych → kierunek przemian energetycznych jest jednoznaczny i zgodny z deklarowanymi celami UE → korzyść dla klimatu i środowiska potwierdzona.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 28, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawne uzasadnienie odwołujące się do danych z tabeli lub wynikającego z nich wniosku. Akceptowane są różne sformułowania, m.in.:<br>- moc nowych elektrowni przewyższyła moc zlikwidowanych → bilans był <strong>dodatni</strong> (wzrost łącznej mocy systemu);<br>- przeważała instalacja w źródłach <strong>odnawialnych</strong> przy jednoczesnym wycofaniu źródeł <strong>nieodnawialnych</strong>;<br>- nowe elektrownie <strong>nie emitują gazów cieplarnianych</strong> (wiatr, słońce, woda);<br>- zlikwidowane elektrownie węglowe, olejowe, gazowe są <strong>droższe w eksploatacji</strong> (koszty wydobycia, infrastruktury, rekultywacji).<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź ogólna bez odniesienia do danych, np. samo stwierdzenie &quot;bo rozwijają OZE&quot; bez uzasadnienia.<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong> wystarczy wskazanie JEDNEJ z powyższych korzyści, poprawnie uzasadnionej danymi lub logiką wynikającą z tabeli.<br><br><strong>Uwaga:</strong> klucz wymaga uzasadnienia - samo wymienienie faktu (&quot;zlikwidowano elektrownię węglową&quot;) BEZ wskazania dlaczego to KORZYŚĆ - nie wystarczy na punkt.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje (jeśli używane)</h4>\n<p>W tym zadaniu wystarczy wiedza ogólna z działu <strong>geografia gospodarcza</strong> (energetyka) oraz umiejętność analizy danych z tabeli.</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Klasyfikacja źródeł energii:</strong><br>- <strong>OZE (odnawialne):</strong> wiatr, promieniowanie słoneczne, woda (przepływowa, szczytowo-pompowa), biomasa, geotermia.<br>- <strong>Nieodnawialne:</strong> węgiel kamienny i brunatny, ropa naftowa i olej opałowy, gaz ziemny, uran (paliwo jądrowe).<br><br>⚡ <strong>Emisja \\(\\text{CO}_2\\) [g/kWh] - wartości orientacyjne:</strong><br>- Węgiel: ~820-1000 g/kWh; Olej opałowy: ~650; Gaz: ~490.<br>- Elektrownie wiatrowe: ~7-15 g/kWh; Fotowoltaika: ~20-50 g/kWh (cykl życia).<br><br><strong>Bilans mocy:</strong> \\(\\text{bilans} = \\text{nowe} - \\text{zlikwidowane}\\). Wartość dodatnia = przyrost mocy w danym źródle.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>To zadanie otwarte (nie ABCD), jednak poniżej typowe błędne odpowiedzi uczniów:</p>\n<p>| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie wystarczy na punkt |<br>| &quot;Bo zainstalowano więcej elektrowni wiatrowych&quot; | Brak uzasadnienia KORZYŚCI - to opis faktu, nie wyjaśnienie dlaczego to jest korzystne. |<br>| &quot;Bo OZE są dobre dla środowiska&quot; | Zbyt ogólne, bez powiązania z danymi z tabeli. Klucz wymaga uzasadnienia. |<br>| &quot;Bo zlikwidowano elektrownię jądrową&quot; | Sama likwidacja atomu bez kontekstu nie jest automatycznie korzyścią - wymaga uzasadnienia (np. bezpieczeństwo, koszty). Poza tym saldo uranu to tylko -1 725 MW - nie jest to dominujący element zmian. |<br>| &quot;Bo bilans węgla był ujemny&quot; | To opis danych, nie uzasadnienie korzyści. Trzeba dodać: &quot;co zmniejsza emisję \\(\\text{CO}_2\\)&quot; lub &quot;co obniża koszty eksploatacji systemu&quot;. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> Uczniowie piszą same fakty z tabeli bez wyjaśnienia, dlaczego to KORZYŚĆ. Zadanie pyta &quot;uzasadnij&quot; - musisz napisać: fakt <strong>→</strong> skutek korzystny.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> Biomasa ma ujemny bilans (-286 MW) - to OZE, więc uczeń może błędnie pisać &quot;wszystkie OZE wzrosły&quot;. Biomasa jest wyjątkiem - można to pominąć lub zaznaczyć, że dominujące OZE (wiatr, słońce) mają wyraźny wzrost.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> Mylenie &quot;moc&quot; (MW) z &quot;energią&quot; (MWh). Tabela podaje moc zainstalowaną - to zdolność produkcyjna, nie rzeczywista produkcja energii w ciągu roku. Na egzaminie pisz &quot;moc zainstalowana&quot; a nie &quot;produkcja energii&quot;, chyba że zadanie to precyzuje.</blockquote>"}]}