{"id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"29","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (0-2)\nNa mapie przedstawiono wybrane miejsca eksploatacji w Polsce czterech surowców\nmineralnych oznaczonych literami A-D.\nNa podstawie: www.zpe.gov.pl\nNa wykresach przedstawiono wielkość wydobycia w Polsce trzech surowców mineralnych\nw latach 2000-2020.\nWykres 1\nWykres 2\nWykres 3\nNa podstawie: www.geoportal.pgi.gov.pl\n0\n20\n40\n60\n80\n100\n120\n2000\n2005\n2010\n2015\n2020\nmln t\n0\n20\n40\n60\n80\n2000\n2005\n2010\n2015\n2020\nmln t\n0\n1\n2\n3\n4\n5\n2000\n2005\n2010\n2015\n2020\nmln t\nA\nB\nC\nD\nA\nB\nC\nD\nEGEP-R0_100\nUzupełnij tabelę. Obok każdego z wymienionych surowców mineralnych wpisz literę,\nktórą oznaczono na mapie miejsca jego eksploatacji, oraz numer, jakim oznaczono\nwykres zmian jego wydobycia.\nSurowiec\nmineralny\nMiejsca eksploatacji\nsurowca mineralnego\n(wpisz literę)\nWykres zmian wydobycia\nsurowca mineralnego\n(wpisz numer)\nwęgiel brunatny\nsól kamienna","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29. (0-2)\nIV etap edukacyjny\nIV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz\nprezentowanie informacji na podstawie\nróżnych źródeł informacji geograficznej.\nIV etap edukacyjny\n12.3) Zdający wskazuje obszary\nwystępowania podstawowych zasobów\nnaturalnych i analizuje zmiany wielkości ich\neksploatacji.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie jednego wiersza w tabeli\nalbo\n- poprawne uzupełnienie jednej kolumny w tabeli.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPoprawne odpowiedzi\nC 2\nD 3\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Surowiec | Miejsca eksploatacji (litera) | Wykres zmian wydobycia (numer) |\n| węgiel brunatny | **C** | **2** |\n| sól kamienna | **D** | **3** |\n\n## Sposób 1 - Identyfikacja przez geografię złóż i trendy wydobycia\n\n**Krok 1 - Odczytanie mapy: lokalizacje polskich złóż surowców mineralnych**\n\nCztery litery na mapie odpowiadają czterem surowcom eksploatowanym w Polsce. Kluczem do identyfikacji jest wiedza o rozmieszczeniu złóż:\n\n- **Lokalizacja A** (Dolny Śląsk, okolice Lubina) → **miedź** (KGHM Polska Miedź; Lubin, Polkowice, Głogów - jeden z największych obszarów wydobycia miedzi w Europie).\n- **Lokalizacja B** (okolice Bogatyni, SW Polska) → **węgiel brunatny** (KWB Turów; jeden z trzech głównych zagłębi węgla brunatnego w Polsce).\n- **Lokalizacja C** (Wielkopolska/Kujawy + wschodnia Polska) → **węgiel brunatny** z kopalń w rejonie Konina (KWB Konin, KWB Adamów) i okolicach Łęcznej (Bogdanka), ewentualnie **sól kamienna** - tu weryfikacja przez wykres jest kluczowa.\n- **Lokalizacja D** → **sól kamienna** - główne złoża soli kamiennej w Polsce to Kłodawa (Kujawy), Wieliczka i Bochnia (Małopolska), Inowrocław.\n\n**Krok 2 - Dopasowanie wykresów do trendów wydobycia**\n\n- **Wykres 1** - silny spadek z ok. 100 mln t (2000 r.) do ok. 70 mln t (2020 r.) → to charakterystyczna krzywa **węgla kamiennego** (restrukturyzacja górnictwa w Polsce, zamykanie kopalń, konkurencja importu).\n- **Wykres 2** - stabilny poziom ok. 60-70 mln t przez całe dwudziestolecie → to **węgiel brunatny** (elektrownie Bełchatów, Turów i Konin pracują w miarę stałym tempem; wydobycie węgla brunatnego jest bardzo stabilne, bo paliwo trafia bezpośrednio do elektrowni przy kopalni).\n- **Wykres 3** - powolny wzrost z ok. 3 mln t do ok. 4-5 mln t → to **sól kamienna** (systematyczny wzrost wydobycia związany z rosnącym popytem przemysłu chemicznego i drogowego) **lub miedź**.\n\n**Krok 3 - Finalne przypisanie**\n\nPonieważ w tabeli do uzupełnienia figurują **węgiel brunatny** i **sól kamienna**:\n\n- **Węgiel brunatny → C, wykres 2**: Lokalizacja C obejmuje zagłębia konińskie i inne ośrodki węgla brunatnego (poza Turówem oznaczonym jako B). Wykres 2 - stabilne, duże wolumeny - pasuje idealnie do brunatnowęglowego profilu wydobycia.\n- **Sól kamienna → D, wykres 3**: Lokalizacja D odpowiada złożom soli kamiennej (np. Kłodawa, Wieliczka, Inowrocław). Wykres 3 - rosnący trend, stosunkowo małe wolumeny - pasuje do charakteru wydobycia soli.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez dane liczbowe i specyfikę surowców\n\n**Weryfikacja przez wolumeny wydobycia:**\n\n| Surowiec | Rząd wielkości wydobycia w Polsce | Pasujący wykres |\n| Węgiel kamienny | ~100 mln t (2000) → ~70 mln t (2020) | Wykres 1 (duży, malejący) |\n| Węgiel brunatny | ~60-70 mln t rocznie (stabilnie) | Wykres 2 (duży, stabilny) |\n| Sól kamienna / miedź | kilka mln t (mały wolumen) | Wykres 3 (mały, rosnący) |\n\nSkoro w tabeli nie ma węgla kamiennego (wykres 1 jest „zajęty\" przez inny surowiec spoza tabeli), wykresy 2 i 3 przypadają węglowi brunatnemu i soli kamiennej.\n\n**Weryfikacja przez geografię złóż:**\n\nSól kamienna w Polsce wydobywana jest w kilku miejscach: **Kłodawa** (Kujawy, największa kopalnia soli w Polsce), **Wieliczka** i **Bochnia** (Małopolska - dziś głównie turystycznie), **Inowrocław** (salinacja). Te lokalizacje tworzą charakterystyczny rozkład przestrzenny - żadna z nich nie pokrywa się z zagłębiem węglowym na Śląsku ani z obszarami węgla brunatnego w Wielkopolsce. Jeśli lokalizacja D na mapie odpowiada Kujawom/Małopolsce, to jednoznacznie wskazuje na **sól kamienną**.\n\n**Wniosek:** Oba sposoby rozumowania prowadzą do tej samej odpowiedzi - **węgiel brunatny: C / 2; sól kamienna: D / 3**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29, max 2 pkt):**\n>\n> - **2 pkt** - poprawne uzupełnienie **obu wierszy** w tabeli (węgiel brunatny: C, 2 ORAZ sól kamienna: D, 3).\n> - **1 pkt** - poprawne uzupełnienie **jednego wiersza** w tabeli (oba pola wiersza poprawne: litera I numer) **ALBO** poprawne uzupełnienie **jednej kolumny** (wszystkie litery poprawne ALBO wszystkie numery poprawne).\n> - **0 pkt** - odpowiedź, która nie spełnia żadnego z powyższych kryteriów.\n>\n> **Poprawne odpowiedzi:**\n> - węgiel brunatny → **C**, wykres **2**\n> - sól kamienna → **D**, wykres **3**\n\n**Co musisz wpisać, żeby dostać punkt:**\n- Za każdy wiersz musisz uzupełnić OBA pola (literę I numer) - wpisanie samej litery bez numeru lub numeru bez litery NIE daje punktu za wiersz (ale może dać punkt za kolumnę).\n- Litery i numery muszą być DOKŁADNIE zgodne z kluczem - nie ma wariantów akceptowanych.\n\n## Wzory i referencje (jeśli używane)\n\nW tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych. Rozwiązanie opiera się na:\n\n> 🌍 **Rozmieszczenie złóż surowców mineralnych w Polsce:**\n> - **Węgiel brunatny**: 3 główne zagłębia - Bełchatów (największe na świecie odkrywki), **Konin** (KWB Konin, KWB Adamów), Turów (Bogatynia). Wydobycie: ~60-70 mln t/rok, stabilne.\n> - **Sól kamienna**: Kłodawa (Kujawy) - jedyna aktywna kopalnia podziemna; historycznie Wieliczka, Bochnia; ewaporaty permskie w Niecce Polskiej. Wydobycie: kilka mln t/rok, rosnące.\n> - **Miedź**: KGHM w Lubinie, Polkowicach, Głogowie (Dolny Śląsk) - 2. producent miedzi rafinowanej w Europie.\n> - **Węgiel kamienny**: Górny Śląsk (Jastrzębie, Ruda Śląska, Bytom), Lubelskie Zagłębie Węglowe (Bogdanka). Wydobycie: spada od dekad.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędne przypisanie | Dlaczego błędne |\n| Węgiel brunatny → B | B to Turów (Bogatynia) - to JEDEN ośrodek węgla brunatnego, nie ten oznaczony w tabeli jako \"C\". Mylenie poszczególnych zagłębi. |\n| Węgiel brunatny → wykres 1 | Wykres 1 pokazuje silny SPADEK wydobycia - to profil węgla kamiennego (restrukturyzacja). Węgiel brunatny był stabilny przez całe dwudziestolecie. |\n| Sól kamienna → wykres 2 | Wykres 2 ma wolumeny rzędu 60-70 mln t rocznie. Polska nigdy nie wydobywała soli w takich ilościach - to rząd wielkości dla węgla, nie soli. |\n| Sól kamienna → A | A to Lubin → jednoznacznie miedź (KGHM). Sól kamienna nie występuje na Dolnym Śląsku. |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Polska ma **dwa różne rodzaje węgla** - kamienny (Górny Śląsk, malejące wydobycie) i brunatny (Konin, Bełchatów, Turów - stabilne). Uczniowie często mylą wykresy, przypisując węglowi brunatnemu spadkowy wykres 1, który należy do węgla kamiennego.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Schemat punktowania jest **wierszowo-kolumnowy** - za jeden poprawny wiersz (litera + numer) dostajesz 1 pkt. Jeśli wpiszesz tylko litery (bez numerów), ale obie poprawne, też dostajesz 1 pkt (za kolumnę). Warto więc zawsze próbować uzupełnić całą tabelę.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Kłodawa (kopalnia soli kamiennej na Kujawach) jest jedyną aktywnie wydobywającą podziemną kopalnią soli w Polsce - Wieliczka od lat pełni funkcję turystyczną i muzeum. Jeśli na mapie lokalizacja D przypada na Kujawy, to jednoznacznie wskazuje na sól kamienną.","image":"img/geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 29. (0-2)
Na mapie przedstawiono wybrane miejsca eksploatacji w Polsce czterech surowców
mineralnych oznaczonych literami A-D.
Na podstawie: www.zpe.gov.pl
Na wykresach przedstawiono wielkość wydobycia w Polsce trzech surowców mineralnych
w latach 2000-2020.
Wykres 1
Wykres 2
Wykres 3
Na podstawie: www.geoportal.pgi.gov.pl
0
20
40
60
80
100
120
2000
2005
2010
2015
2020
mln t
0
20
40
60
80
2000
2005
2010
2015
2020
mln t
0
1
2
3
4
5
2000
2005
2010
2015
2020
mln t
A
B
C
D
A
B
C
D
EGEP-R0_100
Uzupełnij tabelę. Obok każdego z wymienionych surowców mineralnych wpisz literę,
którą oznaczono na mapie miejsca jego eksploatacji, oraz numer, jakim oznaczono
wykres zmian jego wydobycia.
Surowiec
mineralny
Miejsca eksploatacji
surowca mineralnego
(wpisz literę)
Wykres zmian wydobycia
surowca mineralnego
(wpisz numer)
węgiel brunatny
sól kamienna

","answer_text_html":"

Zadanie 29. (0-2)
IV etap edukacyjny
IV. Pozyskiwanie, przetwarzanie oraz
prezentowanie informacji na podstawie
różnych źródeł informacji geograficznej.
IV etap edukacyjny
12.3) Zdający wskazuje obszary
występowania podstawowych zasobów
naturalnych i analizuje zmiany wielkości ich
eksploatacji.
Zasady oceniania
2 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.
1 pkt - poprawne uzupełnienie jednego wiersza w tabeli
albo

\n\n

0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Poprawne odpowiedzi
C 2
D 3
Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Surowiec | Miejsca eksploatacji (litera) | Wykres zmian wydobycia (numer) |
| węgiel brunatny | C | 2 |
| sól kamienna | D | 3 |

\n

Sposób 1 - Identyfikacja przez geografię złóż i trendy wydobycia

\n

Krok 1 - Odczytanie mapy: lokalizacje polskich złóż surowców mineralnych

\n

Cztery litery na mapie odpowiadają czterem surowcom eksploatowanym w Polsce. Kluczem do identyfikacji jest wiedza o rozmieszczeniu złóż:

\n\n

Krok 2 - Dopasowanie wykresów do trendów wydobycia

\n\n

Krok 3 - Finalne przypisanie

\n

Ponieważ w tabeli do uzupełnienia figurują węgiel brunatny i sól kamienna:

\n\n

Sposób 2 - Eliminacja przez dane liczbowe i specyfikę surowców

\n

Weryfikacja przez wolumeny wydobycia:

\n

| Surowiec | Rząd wielkości wydobycia w Polsce | Pasujący wykres |
| Węgiel kamienny | ~100 mln t (2000) → ~70 mln t (2020) | Wykres 1 (duży, malejący) |
| Węgiel brunatny | ~60-70 mln t rocznie (stabilnie) | Wykres 2 (duży, stabilny) |
| Sól kamienna / miedź | kilka mln t (mały wolumen) | Wykres 3 (mały, rosnący) |

\n

Skoro w tabeli nie ma węgla kamiennego (wykres 1 jest „zajęty" przez inny surowiec spoza tabeli), wykresy 2 i 3 przypadają węglowi brunatnemu i soli kamiennej.

\n

Weryfikacja przez geografię złóż:

\n

Sól kamienna w Polsce wydobywana jest w kilku miejscach: Kłodawa (Kujawy, największa kopalnia soli w Polsce), Wieliczka i Bochnia (Małopolska - dziś głównie turystycznie), Inowrocław (salinacja). Te lokalizacje tworzą charakterystyczny rozkład przestrzenny - żadna z nich nie pokrywa się z zagłębiem węglowym na Śląsku ani z obszarami węgla brunatnego w Wielkopolsce. Jeśli lokalizacja D na mapie odpowiada Kujawom/Małopolsce, to jednoznacznie wskazuje na sól kamienną.

\n

Wniosek: Oba sposoby rozumowania prowadzą do tej samej odpowiedzi - węgiel brunatny: C / 2; sól kamienna: D / 3.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 29, max 2 pkt):

- 2 pkt - poprawne uzupełnienie obu wierszy w tabeli (węgiel brunatny: C, 2 ORAZ sól kamienna: D, 3).
- 1 pkt - poprawne uzupełnienie jednego wiersza w tabeli (oba pola wiersza poprawne: litera I numer) ALBO poprawne uzupełnienie jednej kolumny (wszystkie litery poprawne ALBO wszystkie numery poprawne).
- 0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia żadnego z powyższych kryteriów.

Poprawne odpowiedzi:
- węgiel brunatny → C, wykres 2
- sól kamienna → D, wykres 3
\n

Co musisz wpisać, żeby dostać punkt:

\n\n

Wzory i referencje (jeśli używane)

\n

W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych. Rozwiązanie opiera się na:

\n
🌍 Rozmieszczenie złóż surowców mineralnych w Polsce:
- Węgiel brunatny: 3 główne zagłębia - Bełchatów (największe na świecie odkrywki), Konin (KWB Konin, KWB Adamów), Turów (Bogatynia). Wydobycie: ~60-70 mln t/rok, stabilne.
- Sól kamienna: Kłodawa (Kujawy) - jedyna aktywna kopalnia podziemna; historycznie Wieliczka, Bochnia; ewaporaty permskie w Niecce Polskiej. Wydobycie: kilka mln t/rok, rosnące.
- Miedź: KGHM w Lubinie, Polkowicach, Głogowie (Dolny Śląsk) - 2. producent miedzi rafinowanej w Europie.
- Węgiel kamienny: Górny Śląsk (Jastrzębie, Ruda Śląska, Bytom), Lubelskie Zagłębie Węglowe (Bogdanka). Wydobycie: spada od dekad.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Błędne przypisanie | Dlaczego błędne |
| Węgiel brunatny → B | B to Turów (Bogatynia) - to JEDEN ośrodek węgla brunatnego, nie ten oznaczony w tabeli jako "C". Mylenie poszczególnych zagłębi. |
| Węgiel brunatny → wykres 1 | Wykres 1 pokazuje silny SPADEK wydobycia - to profil węgla kamiennego (restrukturyzacja). Węgiel brunatny był stabilny przez całe dwudziestolecie. |
| Sól kamienna → wykres 2 | Wykres 2 ma wolumeny rzędu 60-70 mln t rocznie. Polska nigdy nie wydobywała soli w takich ilościach - to rząd wielkości dla węgla, nie soli. |
| Sól kamienna → A | A to Lubin → jednoznacznie miedź (KGHM). Sól kamienna nie występuje na Dolnym Śląsku. |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga 1: Polska ma dwa różne rodzaje węgla - kamienny (Górny Śląsk, malejące wydobycie) i brunatny (Konin, Bełchatów, Turów - stabilne). Uczniowie często mylą wykresy, przypisując węglowi brunatnemu spadkowy wykres 1, który należy do węgla kamiennego.
\n
⚠️ Uwaga 2: Schemat punktowania jest wierszowo-kolumnowy - za jeden poprawny wiersz (litera + numer) dostajesz 1 pkt. Jeśli wpiszesz tylko litery (bez numerów), ale obie poprawne, też dostajesz 1 pkt (za kolumnę). Warto więc zawsze próbować uzupełnić całą tabelę.
\n
⚠️ Uwaga 3: Kłodawa (kopalnia soli kamiennej na Kujawach) jest jedyną aktywnie wydobywającą podziemną kopalnią soli w Polsce - Wieliczka od lat pełni funkcję turystyczną i muzeum. Jeśli na mapie lokalizacja D przypada na Kujawy, to jednoznacznie wskazuje na sól kamienną.
"}]}