{"id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/8.1","paper_id":"geografia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"8.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nUzupełnij zdanie. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych\nw nawiasach.\n22 czerwca wschód Słońca występuje najwcześniej w punkcie oznaczonym literą\n(B / D) , a najpóźniej - w punkcie oznaczonym literą (A / C)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nIV etap edukacyjny\nI. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących\nśrodowiska przyrodniczego, życia\ni gospodarki człowieka […].\nIV etap edukacyjny\n1.4) Zdający formułuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między wybranymi elementami\nśrodowiska przyrodniczego […].\n2.2) Zdający wskazuje konsekwencje\nruchów Ziemi.\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPoprawne odpowiedzi\nB, C","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nWschód Słońca 22 czerwca:\n- **najwcześniej** w punkcie **B** (okolice Gdańska/Elbląga, ~22°E, ~54°N)\n- **najpóźniej** w punkcie **C** (okolice Wrocławia, ~16°E, ~51-52°N)\n\n## Sposób 1 - Dwa czynniki wyznaczające godzinę wschodu Słońca\n\nGodzina wschodu Słońca zależy jednocześnie od **dwóch** niezależnych czynników:\n\n**Czynnik 1 - długość geograficzna (λ):**\nSłońce oświetla Ziemię od wschodu, więc im bardziej na wschód, tym wcześniej nastąpi wschód Słońca.\n- Punkty B i D leżą na ~22°E (wschodnia część mapy) → **wschód wcześniej** niż w A i C.\n- Punkty A i C leżą na ~16°E (zachodnia część mapy) → **wschód później**.\n\n**Czynnik 2 - szerokość geograficzna (φ) w dniu przesilenia letniego 22 VI:**\n22 czerwca to przesilenie letnie (δ = +23°26'). Na półkuli północnej im wyższa szerokość geograficzna, tym **dłuższy dzień** → **wcześniejszy wschód** i późniejszy zachód.\n- Punkty A i B leżą na ~54°N (wyższe φ) → dzień dłuższy → wschód wcześniej niż na ~51-52°N.\n- Punkty C i D leżą na ~51-52°N → dzień krótszy → wschód później.\n\n**Porównanie B i D** (obydwa na ~22°E - ta sama długość geograficzna):\n- B (~54°N) ma wyższą φ niż D (~51-52°N) → B ma dłuższy dzień → wschód wcześniej.\n- **Wygrywa B.**\n\n**Porównanie A i C** (obydwa na ~16°E - ta sama długość geograficzna):\n- A (~54°N) ma wyższą φ niż C (~51-52°N) → A ma dłuższy dzień → A ma wcześniejszy wschód.\n- Zatem C (~51-52°N, ~16°E) ma wschód **najpóźniejszy**.\n- **Wygrywa C** (wschód najpóźniej).\n\n**Wniosek:** B - najwcześniej (eastern + najwyższa φ wśród pary), C - najpóźniej (western + najniższa φ wśród pary).\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez zestawienie tabelaryczne wszystkich 4 punktów\n\nSprawdzamy, która kombinacja (λ, φ) daje najwcześniejszy, a która najpóźniejszy wschód:\n\n| Punkt | λ (długość) | φ (szerokość) | Wschód 22 VI |\n| A | ~16°E (zachód) | ~54°N (północ) | wcześnie z powodu φ, późno z powodu λ → **pośrednio** |\n| **B** | ~22°E (wschód) | ~54°N (północ) | oba czynniki → **najwcześniej** |\n| **C** | ~16°E (zachód) | ~51°N (południe) | oba czynniki → **najpóźniej** |\n| D | ~22°E (wschód) | ~51°N (południe) | wcześnie z powodu λ, późno z powodu φ → **pośrednio** |\n\nPunkty B i C są \"ekstremami\" - mają oba czynniki działające w tym samym kierunku. Punkty A i D mają czynniki działające przeciwnie → wartości pośrednie.\n\nZadanie pyta tylko o wybór spośród par (B/D) i (A/C), więc porównujemy w obrębie tych par - co czyni rozwiązanie jednoznaczne.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - **obie** odpowiedzi poprawne: **B** (najwcześniej) i **C** (najpóźniej)\n> - **0 pkt** - tylko jedna poprawna odpowiedź lub obie błędne\n>\n> Klucz CKE nie przewiduje przyznania 0,5 pkt za jedną poprawną odpowiedź - zadanie jest oceniane zero-jedynkowo: albo obie odpowiedzi poprawne (1 pkt), albo 0 pkt.\n\n## Wzory i referencje\n\n📐 **Długość dnia a szerokość geograficzna (22 VI - przesilenie letnie):**\nWzór na wysokość Słońca: \\(h_S = 90^\\circ - |\\varphi - \\delta|\\), ale tu kluczniejszy jest fakt, że na półkuli N dnia 22 VI:\n- \\(\\varphi = 54^\\circ\\text{N}\\) (np. Bydgoszcz) → długość dnia ≈ 17 h, wschód ok. 3:50 czasu słonecznego\n- \\(\\varphi = 51^\\circ\\text{N}\\) (np. Wrocław) → długość dnia ≈ 16 h 20 min, wschód ok. 4:10 czasu słonecznego\n\n📐 **Czas słoneczny a długość geograficzna:**\n\\[ \\Delta t = \\frac{\\Delta\\lambda}{15^\\circ} \\cdot 1\\text{ h} \\]\nRóżnica \\(\\Delta\\lambda = 22^\\circ - 16^\\circ = 6^\\circ\\) → różnica czasu słonecznego = \\(6 \\times 4 = 24\\) minuty. Punkty na 22°E mają wschód o **24 minuty wcześniej** niż na 16°E (niezależnie od φ).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Błędna odpowiedź | Dlaczego błędna |\n| D zamiast B (najwcześniej) | D (~22°E, ~51°N) | D ma co prawda tę samą długość geograficzną co B, ale **niższą szerokość** → krótszy dzień 22 VI → wschód późniejszy niż w B |\n| A zamiast C (najpóźniej) | A (~16°E, ~54°N) | A ma co prawda tę samą długość geograficzną co C, ale **wyższą szerokość** → dłuższy dzień 22 VI → wschód wcześniejszy niż w C |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Uczniowie myślą tylko o długości geograficznej (im dalej na wschód, tym wcześniej). To prawda - ale **22 czerwca szerokość geograficzna też silnie wpływa** na godzinę wschodu, bo wyższe φ = dłuższy dzień = wcześniejszy wschód. Gdy dwa punkty mają tę samą λ, decyduje φ.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Mylenie \"najwcześniejszy wschód\" z \"najdłuższy dzień\" - to są powiązane, ale nie identyczne pojęcia. Tu pytamy o wschód, nie o długość dnia. W praktyce na półkuli N w czerwcu dłuższy dzień = wcześniejszy wschód (ale za to też późniejszy zachód).\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Brak obu odpowiedzi = 0 pkt. Nie warto zostawiać luki - nawet przy niepewności lepiej wpisać obie odpowiedzi, bo częściowe zaliczenie nie istnieje w tym zadaniu.","image":"img/geografia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-8.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8.1. (0-1)<br>Uzupełnij zdanie. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych<br>w nawiasach.<br>22 czerwca wschód Słońca występuje najwcześniej w punkcie oznaczonym literą<br>(B / D) , a najpóźniej - w punkcie oznaczonym literą (A / C)</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 8.1. (0-1)<br>IV etap edukacyjny<br>I. Dostrzeganie prawidłowości dotyczących<br>środowiska przyrodniczego, życia<br>i gospodarki człowieka […].<br>IV etap edukacyjny<br>1.4) Zdający formułuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między wybranymi elementami<br>środowiska przyrodniczego […].<br>2.2) Zdający wskazuje konsekwencje<br>ruchów Ziemi.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Poprawne odpowiedzi<br>B, C</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Wschód Słońca 22 czerwca:</p>\n<ul><li><strong>najwcześniej</strong> w punkcie <strong>B</strong> (okolice Gdańska/Elbląga, ~22°E, ~54°N)</li><li><strong>najpóźniej</strong> w punkcie <strong>C</strong> (okolice Wrocławia, ~16°E, ~51-52°N)</li></ul>\n<h4>Sposób 1 - Dwa czynniki wyznaczające godzinę wschodu Słońca</h4>\n<p>Godzina wschodu Słońca zależy jednocześnie od <strong>dwóch</strong> niezależnych czynników:</p>\n<p><strong>Czynnik 1 - długość geograficzna (λ):</strong><br>Słońce oświetla Ziemię od wschodu, więc im bardziej na wschód, tym wcześniej nastąpi wschód Słońca.</p>\n<ul><li>Punkty B i D leżą na ~22°E (wschodnia część mapy) → <strong>wschód wcześniej</strong> niż w A i C.</li><li>Punkty A i C leżą na ~16°E (zachodnia część mapy) → <strong>wschód później</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Czynnik 2 - szerokość geograficzna (φ) w dniu przesilenia letniego 22 VI:</strong><br>22 czerwca to przesilenie letnie (δ = +23°26&#x27;). Na półkuli północnej im wyższa szerokość geograficzna, tym <strong>dłuższy dzień</strong> → <strong>wcześniejszy wschód</strong> i późniejszy zachód.</p>\n<ul><li>Punkty A i B leżą na ~54°N (wyższe φ) → dzień dłuższy → wschód wcześniej niż na ~51-52°N.</li><li>Punkty C i D leżą na ~51-52°N → dzień krótszy → wschód później.</li></ul>\n<p><strong>Porównanie B i D</strong> (obydwa na ~22°E - ta sama długość geograficzna):</p>\n<ul><li>B (~54°N) ma wyższą φ niż D (~51-52°N) → B ma dłuższy dzień → wschód wcześniej.</li><li><strong>Wygrywa B.</strong></li></ul>\n<p><strong>Porównanie A i C</strong> (obydwa na ~16°E - ta sama długość geograficzna):</p>\n<ul><li>A (~54°N) ma wyższą φ niż C (~51-52°N) → A ma dłuższy dzień → A ma wcześniejszy wschód.</li><li>Zatem C (~51-52°N, ~16°E) ma wschód <strong>najpóźniejszy</strong>.</li><li><strong>Wygrywa C</strong> (wschód najpóźniej).</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> B - najwcześniej (eastern + najwyższa φ wśród pary), C - najpóźniej (western + najniższa φ wśród pary).</p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez zestawienie tabelaryczne wszystkich 4 punktów</h4>\n<p>Sprawdzamy, która kombinacja (λ, φ) daje najwcześniejszy, a która najpóźniejszy wschód:</p>\n<p>| Punkt | λ (długość) | φ (szerokość) | Wschód 22 VI |<br>| A | ~16°E (zachód) | ~54°N (północ) | wcześnie z powodu φ, późno z powodu λ → <strong>pośrednio</strong> |<br>| <strong>B</strong> | ~22°E (wschód) | ~54°N (północ) | oba czynniki → <strong>najwcześniej</strong> |<br>| <strong>C</strong> | ~16°E (zachód) | ~51°N (południe) | oba czynniki → <strong>najpóźniej</strong> |<br>| D | ~22°E (wschód) | ~51°N (południe) | wcześnie z powodu λ, późno z powodu φ → <strong>pośrednio</strong> |</p>\n<p>Punkty B i C są &quot;ekstremami&quot; - mają oba czynniki działające w tym samym kierunku. Punkty A i D mają czynniki działające przeciwnie → wartości pośrednie.</p>\n<p>Zadanie pyta tylko o wybór spośród par (B/D) i (A/C), więc porównujemy w obrębie tych par - co czyni rozwiązanie jednoznaczne.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - <strong>obie</strong> odpowiedzi poprawne: <strong>B</strong> (najwcześniej) i <strong>C</strong> (najpóźniej)<br>- <strong>0 pkt</strong> - tylko jedna poprawna odpowiedź lub obie błędne<br><br>Klucz CKE nie przewiduje przyznania 0,5 pkt za jedną poprawną odpowiedź - zadanie jest oceniane zero-jedynkowo: albo obie odpowiedzi poprawne (1 pkt), albo 0 pkt.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>📐 <strong>Długość dnia a szerokość geograficzna (22 VI - przesilenie letnie):</strong><br>Wzór na wysokość Słońca: \\(h_S = 90^\\circ - |\\varphi - \\delta|\\), ale tu kluczniejszy jest fakt, że na półkuli N dnia 22 VI:</p>\n<ul><li>\\(\\varphi = 54^\\circ\\text{N}\\) (np. Bydgoszcz) → długość dnia ≈ 17 h, wschód ok. 3:50 czasu słonecznego</li><li>\\(\\varphi = 51^\\circ\\text{N}\\) (np. Wrocław) → długość dnia ≈ 16 h 20 min, wschód ok. 4:10 czasu słonecznego</li></ul>\n<p>📐 <strong>Czas słoneczny a długość geograficzna:</strong><br>\\[ \\Delta t = \\frac{\\Delta\\lambda}{15^\\circ} \\cdot 1\\text{ h} \\]<br>Różnica \\(\\Delta\\lambda = 22^\\circ - 16^\\circ = 6^\\circ\\) → różnica czasu słonecznego = \\(6 \\times 4 = 24\\) minuty. Punkty na 22°E mają wschód o <strong>24 minuty wcześniej</strong> niż na 16°E (niezależnie od φ).</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Błędna odpowiedź | Dlaczego błędna |<br>| D zamiast B (najwcześniej) | D (~22°E, ~51°N) | D ma co prawda tę samą długość geograficzną co B, ale <strong>niższą szerokość</strong> → krótszy dzień 22 VI → wschód późniejszy niż w B |<br>| A zamiast C (najpóźniej) | A (~16°E, ~54°N) | A ma co prawda tę samą długość geograficzną co C, ale <strong>wyższą szerokość</strong> → dłuższy dzień 22 VI → wschód wcześniejszy niż w C |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> Uczniowie myślą tylko o długości geograficznej (im dalej na wschód, tym wcześniej). To prawda - ale <strong>22 czerwca szerokość geograficzna też silnie wpływa</strong> na godzinę wschodu, bo wyższe φ = dłuższy dzień = wcześniejszy wschód. Gdy dwa punkty mają tę samą λ, decyduje φ.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> Mylenie &quot;najwcześniejszy wschód&quot; z &quot;najdłuższy dzień&quot; - to są powiązane, ale nie identyczne pojęcia. Tu pytamy o wschód, nie o długość dnia. W praktyce na półkuli N w czerwcu dłuższy dzień = wcześniejszy wschód (ale za to też późniejszy zachód).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> Brak obu odpowiedzi = 0 pkt. Nie warto zostawiać luki - nawet przy niepewności lepiej wpisać obie odpowiedzi, bo częściowe zaliczenie nie istnieje w tym zadaniu.</blockquote>"}]}