{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/1.6","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"1.6","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.6. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nWydmy Stilo (M2) i Piaszczysta (J/K2) to formy, które powstały przed\nnasunięciem się lądolodu podczas zlodowacenia Wisły.\nP\nF\n2.\nWydmy Stilo (M2) i Piaszczysta (J/K2) to reprezentacja form, które\nwystępują także w Kampinoskim Parku Narodowym.\nP\nF\n1.4.\n0-1\n1.5.\n0-1-2\n1.6.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":"— **FP**","answer_text":"Zadanie 1.6. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom rozszerzony\nV.2) Zdający charakteryzuje najważniejsze\nwydarzenia geologiczne i przyrodnicze\nw dziejach Ziemi […] zlodowacenia […].\nV.7) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\ngeologicznych na Ziemi.\nXIII.1) Zdający przedstawia cechy rzeźby\ni wyjaśnia wpływ procesów […]\nzewnętrznych na ukształtowanie\npowierzchni głównych jednostek\nfizycznogeograficznych Polski.\nPoziom podstawowy\nV.3) Zdający charakteryzuje główne procesy\nzewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi\n[…] oraz skutki rzeźbotwórczej działalności\n[…] wiatru [ ].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nFP","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Wydmy Stilo i Piaszczysta powstały **przed** nasunięciem się lądolodu podczas zlodowacenia Wisły. | **F** |\n| 2. Wydmy Stilo i Piaszczysta to formy, które występują **także w Kampinoskim Parku Narodowym**. | **P** |\n\n**Klucz CKE: FP**\n\n## Sposób 1 - analiza genezy i chronologii form eolicznych\n\n### Stwierdzenie 1 → **F (Fałsz)**\n\nWydmy (Stilo, Piaszczysta) to **formy eoliczne** - usypane przez wiatr z piasków luźnych. Pytanie dotyczy ich relacji czasowej do **zlodowacenia Wisły** (ostatniego zlodowacenia w Polsce, ok. 115 000-11 700 lat temu).\n\nKluczowa chronologia:\n- Zlodowacenie Wisły dostarcza materiał skalny (piaski fluwioglacjalne, sandrowe) na obszarze całej Polski, w tym wybrzeża Bałtyku.\n- Lądolód **cofa się** → odsłonięte piaski są **przewiewane przez wiatry** → powstają wydmy.\n- Wydmy nadbałtyckie formują się więc **po ustąpieniu lądolodu**, czyli w póź­nym glacjale i holocenie (ok. 13 000-4 000 lat temu).\n\nStwierdzenie mówi, że wydmy powstały **przed** nasunięciem lądolodu - to błąd. Nie mogłyby przetrwać pod lądolodem jako nienaruszone formy eoliczne. **Wydmy powstały PO cofnięciu się lądolodu**, nie przed jego nasunięciem. → **F**\n\n### Stwierdzenie 2 → **P (Prawda)**\n\n**Kampinoski Park Narodowy** (Puszcza Kampinoska, ok. 40 km na NW od Warszawy) jest jednym z najlepiej rozpoznanych w Polsce obszarów z **wydmami śródlądowymi**.\n\n- Wydmy Kampinoskie to wały eoliczne biegnące równolegle do pradoliny Wisły, uformowane z piasków fluwialnych i fluwioglacjalnych po ustąpieniu lądolodu.\n- Są to wydmy paraboliczne i wały eoliczne - **ten sam typ formy** (eoliczna akumulacja piasku) co wydmy nadbałtyckie.\n- Kampinos → \"kraj wydm i bagien\" - wydmy zajmują ok. 30% powierzchni parku.\n\nStwierdzenie jest poprawne: formy eoliczne (wydmy) **rzeczywiście występują w Kampinoskim Parku Narodowym**. → **P**\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację błędu logicznego\n\nGdyby wydmy Stilo i Piaszczysta **powstały przed nasunięciem lądolodu** (stwierdzenie 1):\n- Musiałyby przetrwać pod kilkusetmetrową pokrywą lodową bez zniszczenia.\n- Lądolód niszczy i przykrywa wszelkie wcześniejsze formy powierzchniowe; nie zachowuje eolicznych akumulacji o wysokości kilkudziesięciu metrów.\n- Po ustąpieniu lądolodu na mapie geomorfologicznej znajdowałyby się **formy glacjalne** (moreny, sandr, ozy), a nie gotowe wydmy sprzed glacjału.\n\nWniosek: wydmy mogły powstać tylko **po** ustąpieniu lądolodu → stwierdzenie 1 fałszywe.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.6, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie **obu** poprawnych odpowiedzi: stwierdzenie 1 = **F**, stwierdzenie 2 = **P**.\n> - **0 pkt** - za każdy inny zapis (np. PP, FF, PF) lub tylko jedna poprawna odpowiedź.\n>\n> **Uwaga:** Zadanie jest za 1 punkt łącznie - musisz trafić **oba** pola. Jedna poprawna odpowiedź nie daje pół punktu.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌍 **Geneza wydm eolicznych**: Wydmy to formy akumulacyjne wiatru. Powstają ze sypkich piasków wywiewanych i odkładanych w warunkach suchych lub półsuchych. Wydmy nadbałtyckie i środkowopolskie (Kampinos) mają **genezę postglacjalną** - materiał pochodzi z piasków sandrowych i fluwioglacjalnych zlodowacenia Wisły, ale sama forma eoliczna kształtowała się po cofnięciu lodowca.\n\n> 🏔 **Zlodowacenie Wisły** (Weichsel, ok. 115 000-11 700 BP): ostatnie zlodowacenie w Polsce. Lądolód sięgał po linię Bałtyk-Niemcy-Polska centralna. Po jego ustąpieniu pozostały: moreny czołowe, sandry, rynny polodowcowe, piaski fluwioglacjalne → materiał do budowy wydm.\n\n> 🌲 **Kampinoski Park Narodowy**: park w Puszczy Kampinoskiej, NW od Warszawy. Charakterystyczna mozaika **wydm** (wały eoliczne, 20-25 m wys.) i **bagien** (torfowiska w obniżeniach między wydmami). Wydmy kampinoskie = klasyczny przykład śródlądowych wydm postglacjalnych w Polsce.\n\nW tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z **geomorfologii glacjalnej i eolicznej**.\n\n## Dlaczego stwierdzenie 1 jest fałszywe - typowy błąd ucznia\n\n| Stwierdzenie | Ocena | Typowy błąd prowadzący do błędnej odpowiedzi |\n| 1. Wydmy powstały **przed** nasunięciem lądolodu | **F** | Uczeń myli porządek: myśli, że wydmy to stare formy \"przykryte i zachowane\" pod lodem. W rzeczywistości lądolód niszczy wcześniejsze formy powierzchniowe i nie zachowuje eolicznych akumulacji. |\n| 2. Wydmy występują też w Kampinoskim PN | **P** | Brak wiedzy o Kampinosie. Uczeń kojarzy park tylko z lasem (Puszczą), nie pamięta o charakterystycznych wydmach kampinoskich. |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** \"Przed nasunięciem\" ≠ \"po ustąpieniu\" - różnica kluczowa! Wydmy nadbałtyckie to formy **postglacjalne** (po zlodowaceniu), nie **preglacjalne** (przed zlodowaceniem).\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Kampinoski Park Narodowy to **nie tylko las** - pamiętaj o charakterystycznych wydmach śródlądowych jako dominującym elemencie geomorfologicznym parku. To jedno z ważniejszych haseł geografii fizycznej Polski.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** W zadaniach P/F za 1 punkt musisz mieć **obie** odpowiedzi poprawne - jedna prawidłowa odpowiedź = 0 pkt. Nie opłaca się \"strzelać\" w jedną.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-1.6.webp","solution_image":null,"topics":"wybrzeże Bałtyku, jezioro Sarbsko, Słowiński PN, wydmy paraboliczne","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":"maturaonline","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1.6. (0-1)
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest
prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.
1.
Wydmy Stilo (M2) i Piaszczysta (J/K2) to formy, które powstały przed
nasunięciem się lądolodu podczas zlodowacenia Wisły.
P
F
2.
Wydmy Stilo (M2) i Piaszczysta (J/K2) to reprezentacja form, które
występują także w Kampinoskim Parku Narodowym.
P
F
1.4.
0-1
1.5.
0-1-2
1.6.
0-1
MGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 1.6. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Poziom rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Identyfikowanie sieci powiązań
\n

przyrodniczych […] w przestrzeni
geograficznej.
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy
\n

i umiejętności geograficznych w analizie […]
przemian przestrzeni geograficznej.

\n
  1. Analizowanie zjawisk […] zachodzących
\n

w środowisku geograficznym
z wykorzystaniem […] map
ogólnogeograficznych […].
Poziom rozszerzony
V.2) Zdający charakteryzuje najważniejsze
wydarzenia geologiczne i przyrodnicze
w dziejach Ziemi […] zlodowacenia […].
V.7) Zdający dostrzega prawidłowości
w rozmieszczeniu zjawisk i procesów
geologicznych na Ziemi.
XIII.1) Zdający przedstawia cechy rzeźby
i wyjaśnia wpływ procesów […]
zewnętrznych na ukształtowanie
powierzchni głównych jednostek
fizycznogeograficznych Polski.
Poziom podstawowy
V.3) Zdający charakteryzuje główne procesy
zewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi
[…] oraz skutki rzeźbotwórczej działalności
[…] wiatru [ ].
Zasady oceniania
1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Rozwiązanie
FP

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Ocena |
| 1. Wydmy Stilo i Piaszczysta powstały przed nasunięciem się lądolodu podczas zlodowacenia Wisły. | F |
| 2. Wydmy Stilo i Piaszczysta to formy, które występują także w Kampinoskim Parku Narodowym. | P |

\n

Klucz CKE: FP

\n

Sposób 1 - analiza genezy i chronologii form eolicznych

\n
Stwierdzenie 1 → F (Fałsz)
\n

Wydmy (Stilo, Piaszczysta) to formy eoliczne - usypane przez wiatr z piasków luźnych. Pytanie dotyczy ich relacji czasowej do zlodowacenia Wisły (ostatniego zlodowacenia w Polsce, ok. 115 000-11 700 lat temu).

\n

Kluczowa chronologia:

\n\n

Stwierdzenie mówi, że wydmy powstały przed nasunięciem lądolodu - to błąd. Nie mogłyby przetrwać pod lądolodem jako nienaruszone formy eoliczne. Wydmy powstały PO cofnięciu się lądolodu, nie przed jego nasunięciem. → F

\n
Stwierdzenie 2 → P (Prawda)
\n

Kampinoski Park Narodowy (Puszcza Kampinoska, ok. 40 km na NW od Warszawy) jest jednym z najlepiej rozpoznanych w Polsce obszarów z wydmami śródlądowymi.

\n\n

Stwierdzenie jest poprawne: formy eoliczne (wydmy) rzeczywiście występują w Kampinoskim Parku Narodowym. → P

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację błędu logicznego

\n

Gdyby wydmy Stilo i Piaszczysta powstały przed nasunięciem lądolodu (stwierdzenie 1):

\n\n

Wniosek: wydmy mogły powstać tylko po ustąpieniu lądolodu → stwierdzenie 1 fałszywe.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.6, max 1 pkt):
- 1 pkt - za zaznaczenie obu poprawnych odpowiedzi: stwierdzenie 1 = F, stwierdzenie 2 = P.
- 0 pkt - za każdy inny zapis (np. PP, FF, PF) lub tylko jedna poprawna odpowiedź.

Uwaga: Zadanie jest za 1 punkt łącznie - musisz trafić oba pola. Jedna poprawna odpowiedź nie daje pół punktu.
\n

Wzory i referencje

\n
🌍 Geneza wydm eolicznych: Wydmy to formy akumulacyjne wiatru. Powstają ze sypkich piasków wywiewanych i odkładanych w warunkach suchych lub półsuchych. Wydmy nadbałtyckie i środkowopolskie (Kampinos) mają genezę postglacjalną - materiał pochodzi z piasków sandrowych i fluwioglacjalnych zlodowacenia Wisły, ale sama forma eoliczna kształtowała się po cofnięciu lodowca.
\n
🏔 Zlodowacenie Wisły (Weichsel, ok. 115 000-11 700 BP): ostatnie zlodowacenie w Polsce. Lądolód sięgał po linię Bałtyk-Niemcy-Polska centralna. Po jego ustąpieniu pozostały: moreny czołowe, sandry, rynny polodowcowe, piaski fluwioglacjalne → materiał do budowy wydm.
\n
🌲 Kampinoski Park Narodowy: park w Puszczy Kampinoskiej, NW od Warszawy. Charakterystyczna mozaika wydm (wały eoliczne, 20-25 m wys.) i bagien (torfowiska w obniżeniach między wydmami). Wydmy kampinoskie = klasyczny przykład śródlądowych wydm postglacjalnych w Polsce.
\n

W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z geomorfologii glacjalnej i eolicznej.

\n

Dlaczego stwierdzenie 1 jest fałszywe - typowy błąd ucznia

\n

| Stwierdzenie | Ocena | Typowy błąd prowadzący do błędnej odpowiedzi |
| 1. Wydmy powstały przed nasunięciem lądolodu | F | Uczeń myli porządek: myśli, że wydmy to stare formy "przykryte i zachowane" pod lodem. W rzeczywistości lądolód niszczy wcześniejsze formy powierzchniowe i nie zachowuje eolicznych akumulacji. |
| 2. Wydmy występują też w Kampinoskim PN | P | Brak wiedzy o Kampinosie. Uczeń kojarzy park tylko z lasem (Puszczą), nie pamięta o charakterystycznych wydmach kampinoskich. |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga 1: "Przed nasunięciem" ≠ "po ustąpieniu" - różnica kluczowa! Wydmy nadbałtyckie to formy postglacjalne (po zlodowaceniu), nie preglacjalne (przed zlodowaceniem).
\n
⚠️ Uwaga 2: Kampinoski Park Narodowy to nie tylko las - pamiętaj o charakterystycznych wydmach śródlądowych jako dominującym elemencie geomorfologicznym parku. To jedno z ważniejszych haseł geografii fizycznej Polski.
\n
⚠️ Uwaga 3: W zadaniach P/F za 1 punkt musisz mieć obie odpowiedzi poprawne - jedna prawidłowa odpowiedź = 0 pkt. Nie opłaca się "strzelać" w jedną.
"}]}