{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.\nNa fotografii przedstawiono odkrywkę geologiczną. Literami X oznaczono jedną z warstw\nskalnych, a literami U1 i U2 - uskoki.\nNa podstawie: www.geologylearn.blogspot.com","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **13.1.** — **FP** **13.2.** — **Warstwa X jest starsza od uskoków** (uskoki przecinają warstwę X → musiała istnieć przed dyslokacją).\n\nTresc zadania (CKE)\n\nCo zrobić?\n\n13.1. — P/F o przeszłości geologicznej\n\nCzytanie odkrywki geologicznej: warstwy skał ułożone od najstarszych (na dole) do najmłodszych (na górze) — zasada superpozycji. Uskoki, intruzje, dyslokacje są młodsze od warstw, które przecinają.\n\nOceń zdania. Tu odpowiedź: FP — pierwsze zdanie fałszywe (najczęściej dotyczy odwrotnego porządku warstw albo błędnego wieku), drugie prawdziwe.\n\n13.2. — wiek względny warstwy X vs uskoki\n\nZasada przecinania (intersekcji) — klucz: jeśli uskok przecina warstwę X, to znaczy że uskok powstał później (musiał napotkać istniejącą warstwę X, żeby ją przeciąć).\n\nWniosek: warstwa X jest starsza od uskoków. Sformułowanie odpowiedzi: \"Warstwa X powstała przed uskokami / X jest starsza niż uskoki\".\n\nPunktacja CKE\n\n- 13.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n- 13.2: 1 pkt — poprawne ustalenie wieku względnego.\n\nPo co to umieć\n\nTrzy zasady wieku względnego skał:\n1. Superpozycji — dolne warstwy starsze, górne młodsze (dla skał osadowych nienaruszonych).\n2. Pierwotnej poziomości — warstwy osadowe powstają poziomo; nachylone = później sfałdowane.\n3. Przecinania (intersekcji) — co przecinane = starsze, co przecina = młodsze.\n\nTymi zasadami geolog \"czyta historię\" odkrywki bez datowania radioaktywnego.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":"geologia, fotografia odkrywki, wiek względny skał","page_from":18,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.<br>Na fotografii przedstawiono odkrywkę geologiczną. Literami X oznaczono jedną z warstw<br>skalnych, a literami U1 i U2 - uskoki.<br>Na podstawie: www.geologylearn.blogspot.com</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>13.1.</strong> — <strong>FP</strong> <strong>13.2.</strong> — <strong>Warstwa X jest starsza od uskoków</strong> (uskoki przecinają warstwę X → musiała istnieć przed dyslokacją).</p>\n<p>Tresc zadania (CKE)</p>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>13.1. — P/F o przeszłości geologicznej</p>\n<p>Czytanie odkrywki geologicznej: warstwy skał ułożone od najstarszych (na dole) do najmłodszych (na górze) — zasada superpozycji. Uskoki, intruzje, dyslokacje są młodsze od warstw, które przecinają.</p>\n<p>Oceń zdania. Tu odpowiedź: FP — pierwsze zdanie fałszywe (najczęściej dotyczy odwrotnego porządku warstw albo błędnego wieku), drugie prawdziwe.</p>\n<p>13.2. — wiek względny warstwy X vs uskoki</p>\n<p>Zasada przecinania (intersekcji) — klucz: jeśli uskok przecina warstwę X, to znaczy że uskok powstał później (musiał napotkać istniejącą warstwę X, żeby ją przeciąć).</p>\n<p>Wniosek: warstwa X jest starsza od uskoków. Sformułowanie odpowiedzi: &quot;Warstwa X powstała przed uskokami / X jest starsza niż uskoki&quot;.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>13.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.</li><li>13.2: 1 pkt — poprawne ustalenie wieku względnego.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Trzy zasady wieku względnego skał:</p>\n<ol><li>Superpozycji — dolne warstwy starsze, górne młodsze (dla skał osadowych nienaruszonych).</li><li>Pierwotnej poziomości — warstwy osadowe powstają poziomo; nachylone = później sfałdowane.</li><li>Przecinania (intersekcji) — co przecinane = starsze, co przecina = młodsze.</li></ol>\n<p>Tymi zasadami geolog &quot;czyta historię&quot; odkrywki bez datowania radioaktywnego.</p>"}]}