{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nWarstwy skalne położone nad warstwą X tworzą antyklinę.\nP\nF\n2.\nUskoki oznaczone literami U1 i U2 są przykładem deformacji nieciągłych.\nP\nF","answer":"— **FP**","answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych […].\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nV.9) Zdający analizuje fotografię odkrywki\ngeologicznej i wnioskuje na jej podstawie\no przeszłości geologicznej obszaru.\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nFP","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Warstwy skalne nad warstwą X tworzą antyklinę. | **F** |\n| 2. Uskoki U₁ i U₂ są przykładem deformacji nieciągłych. | **P** |\n\nOdpowiedź: **F, P**\n\n## Sposób 1 - analiza struktury geologicznej na fotografii\n\n**Stwierdzenie 1 - dlaczego FAŁSZ:**\n\nZ opisu fotografii wynika, że warstwy skalne nad warstwą X są **poziome i nie wykazują żadnego sfałdowania**. Tymczasem **antyklina** to forma fałdu, w której warstwy skalne są wygięte ku górze w kształt łuku (arch) - skrzydła fałdu opadają od osi na boki.\n\nStruktura widoczna na fotografii to coś zupełnie innego: środkowy blok skalny **opadł wzdłuż obu uskoków**, tworząc **rów tektoniczny (graben)**. Warstwy ponad rowem są poziome i niesfałdowane. Nie ma tu żadnej antykliny.\n\n> **Mechanizm:** W grabenie środkowy blok opada wzdłuż dwóch uskoków normalnych skierowanych ku sobie. Wynikiem są poziome, nienaruszone warstwy po obu stronach - nie łuk fałdu.\n\n**Stwierdzenie 2 - dlaczego PRAWDA:**\n\nW geologii deformacje skał dzieli się na dwie grupy:\n\n- **Deformacje ciągłe** - warstwy skalne uginają się bez przerwania ciągłości; efekt to **fałdy** (synkliny, antykliny).\n- **Deformacje nieciągłe** - warstwy skalne **pękają i przemieszczają się** względem siebie wzdłuż powierzchni nieciągłości; efekt to **uskoki, spękania, złupkowania**.\n\nUskoki U₁ i U₂ to klasyczne przykłady **deformacji nieciągłych** - warstwy zostały przecięte płaszczyzną uskoku i przemieszczone. Stwierdzenie jest **prawdziwe**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację (definicyjna)\n\nSprawdź każde stwierdzenie metodą definicyjną:\n\n**Stwierdzenie 1:**\n- Antyklina → warstwy wygięte ku górze w kształt siodła → MUSZĄ być sfałdowane.\n- Fotografia → warstwy poziome, środkowy blok obniżony (graben) → brak sfałdowania.\n- Warunki definicji antykliny NIE są spełnione → **F**.\n\n**Stwierdzenie 2:**\n- Uskok = przerwanie ciągłości warstw + przemieszczenie bloków = definicja deformacji nieciągłej.\n- Warunek definicji jest spełniony wprost → **P**.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **obie** poprawne odpowiedzi: F i P (dokładnie w tej kolejności)\n> - **0 pkt** - za każdą inną kombinację, w tym odwrócone PF lub tylko jedno prawidłowe\n\n**Co MUSISZ zaznaczyć, żeby dostać punkt:**\n- Stwierdzenie 1 = **F**\n- Stwierdzenie 2 = **P**\n- Oba jednocześnie - przy jednym błędzie: 0 pkt (zadanie jednobitowe, bez punktów częściowych).\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🪨 **Podział deformacji tektonicznych** (geologia strukturalna):\n>\n> | Typ | Charakterystyka | Przykłady form |\n> |---|---|---|\n> | **Ciągłe (plastyczne)** | brak przerwania warstw, odkształcenie plastyczne | fałdy: antyklina, synklina, fleksura |\n> | **Nieciągłe (kruche)** | przerwanie ciągłości warstw, przemieszczenie wzdłuż szczeliny | uskoki, spękania, złupkowania |\n\n> 🪨 **Typy uskoków** (kontekst do fotografii):\n> - **Uskok normalny** - blok wiszący opada względem leżącego; siły rozciągające; efekt = rów tektoniczny (graben) lub zrąb (horst).\n> - **Uskok odwrócony** - blok wiszący unosi się; siły ściskające.\n> - **Uskok przesuwczy** - przemieszczenie poziome.\n>\n> Na fotografii: dwa uskoki normalne zbieżne ku sobie → środkowy blok opada = **rów tektoniczny (graben)**.\n\n> 🪨 **Antyklina vs. synklina:**\n> - **Antyklina**: warstwy wygięte ku górze (wypukłość), skrzydła opadają od osi - najstarsze warstwy w osi.\n> - **Synklina**: warstwy wygięte ku dołu (wklęsłość), skrzydła wznoszą się ku osi - najmłodsze warstwy w osi.\n> - Obie formy to deformacje **ciągłe** (fałdy) - warstwy nieuszkodzone.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna kombinacja | Błąd przy stwierdzeniu 1 | Błąd przy stwierdzeniu 2 |\n| **P, P** | Mylenie rowu tektonicznego z antykliną - poziome warstwy wzięte za \"siodło\" | - |\n| **P, F** | j.w. | Mylenie uskoków z deformacjami ciągłymi (fałdami) |\n| **F, F** | - | Błędne zaliczenie uskoków do deformacji ciągłych |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Najczęstszy błąd - uczeń widzi \"warstwy skalne nad X\" i myśli o **symetrii struktury** (obie strony rowu wyglądają podobnie) → błędnie rozpoznaje antyklinę lub synklinę. Fałd wymaga **wygięcia warstw**, a nie ich **przemieszczenia**.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Graben (rów tektoniczny) i antyklina to zupełnie różne struktury - graben powstaje przez **deformacje nieciągłe** (uskoki), antyklina przez **deformacje ciągłe** (fałdowanie). Nie mylić tych mechanizmów.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Przy zadaniu P/F z kluczem 1 pkt za dwie odpowiedzi - nie ma częściowego zaliczenia. Jedna pomyłka = 0 pkt. Sprawdź **obie** odpowiedzi przed wpisaniem.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":"geologia, fotografia odkrywki, wiek względny skał","page_from":18,"source":"ocr","answer_source":"maturaonline","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest<br>prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.<br>1.<br>Warstwy skalne położone nad warstwą X tworzą antyklinę.<br>P<br>F<br>2.<br>Uskoki oznaczone literami U1 i U2 są przykładem deformacji nieciągłych.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozumienie specjalistycznych pojęć</li></ol>\n<p>i posługiwanie się terminami<br>geograficznymi.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych […].</p>\n<ol><li>Wykorzystywanie zdobytej wiedzy</li></ol>\n<p>i umiejętności geograficznych w analizie […]<br>przemian przestrzeni geograficznej.<br>Poziom rozszerzony<br>V.9) Zdający analizuje fotografię odkrywki<br>geologicznej i wnioskuje na jej podstawie<br>o przeszłości geologicznej obszaru.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Rozwiązanie<br>FP</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Warstwy skalne nad warstwą X tworzą antyklinę. | <strong>F</strong> |<br>| 2. Uskoki U₁ i U₂ są przykładem deformacji nieciągłych. | <strong>P</strong> |</p>\n<p>Odpowiedź: <strong>F, P</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza struktury geologicznej na fotografii</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 - dlaczego FAŁSZ:</strong></p>\n<p>Z opisu fotografii wynika, że warstwy skalne nad warstwą X są <strong>poziome i nie wykazują żadnego sfałdowania</strong>. Tymczasem <strong>antyklina</strong> to forma fałdu, w której warstwy skalne są wygięte ku górze w kształt łuku (arch) - skrzydła fałdu opadają od osi na boki.</p>\n<p>Struktura widoczna na fotografii to coś zupełnie innego: środkowy blok skalny <strong>opadł wzdłuż obu uskoków</strong>, tworząc <strong>rów tektoniczny (graben)</strong>. Warstwy ponad rowem są poziome i niesfałdowane. Nie ma tu żadnej antykliny.</p>\n<blockquote><strong>Mechanizm:</strong> W grabenie środkowy blok opada wzdłuż dwóch uskoków normalnych skierowanych ku sobie. Wynikiem są poziome, nienaruszone warstwy po obu stronach - nie łuk fałdu.</blockquote>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 - dlaczego PRAWDA:</strong></p>\n<p>W geologii deformacje skał dzieli się na dwie grupy:</p>\n<ul><li><strong>Deformacje ciągłe</strong> - warstwy skalne uginają się bez przerwania ciągłości; efekt to <strong>fałdy</strong> (synkliny, antykliny).</li><li><strong>Deformacje nieciągłe</strong> - warstwy skalne <strong>pękają i przemieszczają się</strong> względem siebie wzdłuż powierzchni nieciągłości; efekt to <strong>uskoki, spękania, złupkowania</strong>.</li></ul>\n<p>Uskoki U₁ i U₂ to klasyczne przykłady <strong>deformacji nieciągłych</strong> - warstwy zostały przecięte płaszczyzną uskoku i przemieszczone. Stwierdzenie jest <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację (definicyjna)</h4>\n<p>Sprawdź każde stwierdzenie metodą definicyjną:</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 1:</strong></p>\n<ul><li>Antyklina → warstwy wygięte ku górze w kształt siodła → MUSZĄ być sfałdowane.</li><li>Fotografia → warstwy poziome, środkowy blok obniżony (graben) → brak sfałdowania.</li><li>Warunki definicji antykliny NIE są spełnione → <strong>F</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Stwierdzenie 2:</strong></p>\n<ul><li>Uskok = przerwanie ciągłości warstw + przemieszczenie bloków = definicja deformacji nieciągłej.</li><li>Warunek definicji jest spełniony wprost → <strong>P</strong>.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za <strong>obie</strong> poprawne odpowiedzi: F i P (dokładnie w tej kolejności)<br>- <strong>0 pkt</strong> - za każdą inną kombinację, w tym odwrócone PF lub tylko jedno prawidłowe</blockquote>\n<p><strong>Co MUSISZ zaznaczyć, żeby dostać punkt:</strong></p>\n<ul><li>Stwierdzenie 1 = <strong>F</strong></li><li>Stwierdzenie 2 = <strong>P</strong></li><li>Oba jednocześnie - przy jednym błędzie: 0 pkt (zadanie jednobitowe, bez punktów częściowych).</li></ul>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🪨 <strong>Podział deformacji tektonicznych</strong> (geologia strukturalna):<br><br>| Typ | Charakterystyka | Przykłady form |<br>|---|---|---|<br>| <strong>Ciągłe (plastyczne)</strong> | brak przerwania warstw, odkształcenie plastyczne | fałdy: antyklina, synklina, fleksura |<br>| <strong>Nieciągłe (kruche)</strong> | przerwanie ciągłości warstw, przemieszczenie wzdłuż szczeliny | uskoki, spękania, złupkowania |</blockquote>\n<blockquote>🪨 <strong>Typy uskoków</strong> (kontekst do fotografii):<br>- <strong>Uskok normalny</strong> - blok wiszący opada względem leżącego; siły rozciągające; efekt = rów tektoniczny (graben) lub zrąb (horst).<br>- <strong>Uskok odwrócony</strong> - blok wiszący unosi się; siły ściskające.<br>- <strong>Uskok przesuwczy</strong> - przemieszczenie poziome.<br><br>Na fotografii: dwa uskoki normalne zbieżne ku sobie → środkowy blok opada = <strong>rów tektoniczny (graben)</strong>.</blockquote>\n<blockquote>🪨 <strong>Antyklina vs. synklina:</strong><br>- <strong>Antyklina</strong>: warstwy wygięte ku górze (wypukłość), skrzydła opadają od osi - najstarsze warstwy w osi.<br>- <strong>Synklina</strong>: warstwy wygięte ku dołu (wklęsłość), skrzydła wznoszą się ku osi - najmłodsze warstwy w osi.<br>- Obie formy to deformacje <strong>ciągłe</strong> (fałdy) - warstwy nieuszkodzone.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna kombinacja | Błąd przy stwierdzeniu 1 | Błąd przy stwierdzeniu 2 |<br>| <strong>P, P</strong> | Mylenie rowu tektonicznego z antykliną - poziome warstwy wzięte za &quot;siodło&quot; | - |<br>| <strong>P, F</strong> | j.w. | Mylenie uskoków z deformacjami ciągłymi (fałdami) |<br>| <strong>F, F</strong> | - | Błędne zaliczenie uskoków do deformacji ciągłych |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Najczęstszy błąd - uczeń widzi &quot;warstwy skalne nad X&quot; i myśli o <strong>symetrii struktury</strong> (obie strony rowu wyglądają podobnie) → błędnie rozpoznaje antyklinę lub synklinę. Fałd wymaga <strong>wygięcia warstw</strong>, a nie ich <strong>przemieszczenia</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Graben (rów tektoniczny) i antyklina to zupełnie różne struktury - graben powstaje przez <strong>deformacje nieciągłe</strong> (uskoki), antyklina przez <strong>deformacje ciągłe</strong> (fałdowanie). Nie mylić tych mechanizmów.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Przy zadaniu P/F z kluczem 1 pkt za dwie odpowiedzi - nie ma częściowego zaliczenia. Jedna pomyłka = 0 pkt. Sprawdź <strong>obie</strong> odpowiedzi przed wpisaniem.</blockquote>"}]}