{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-2)\nNa wykresie przedstawiono liczbę ludności części świata w latach 1900-2020 wraz\nz prognozą dla 2050 roku.\nNa podstawie: www.stat.gov.pl; www.businessinsider.com.pl\nUzupełnij tabelę. Przy każdym opisie wpisz znak X we właściwej kolumnie, tak aby\nwskazywał zmianę wartości wskaźnika w podanych latach na danym obszarze.\nLp.\nOpis wskaźnika\nZmiana\nwzrost\nspadek\n1.\nMiejsce Europy w rankingu części świata według liczby\nludności w roku 2020 w porównaniu z rokiem 1950.\n2.\nUdział procentowy ludności Eurazji w liczbie ludności\nświata w latach 2000-2050.\n3.\nŚrednia gęstość zaludnienia Afryki w latach 2020-2050.\n16.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań […]\nspołecznych […] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania społeczno-gospodarczego\n[…] świata.\n9. Prognozowanie przemian zachodzących\nw środowisku […] społeczno-\n-gospodarczym.\nPoziom podstawowy\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nVIII.2) Zdający analizuje i wyjaśnia zmiany\nliczby ludności świata […].\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nwzrost\nspadek\nX\nX\nX\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: | wzrost | spadek | |---|---| | | X | | | X | | X | |\n\nTresc zadania (CKE)\n\nCo zrobić?\n\nDemografia świata — kluczowe wydarzenia w XX-XXI w.:\n- Eksplozja demograficzna (1950-2000): silny wzrost — przede wszystkim w Afryce, Azji Płd.\n- Stabilizacja w krajach rozwiniętych (od ~1970): niska dzietność, starzenie się populacji.\n- Spowolnienie wzrostu globalnego (XXI w.): spadek dzietności w Azji (Chiny, Indie).\n\nCzytaj wykres: szukaj okresów wzrostu / spadku liczby ludności (lub jej tempa). Trzy stwierdzenia w arkuszu opisują różne fazy. Z reguły dwa są o spadku (tempa lub liczby), jedno o wzroście (np. w pewnym konkretnym kontynencie).\n\nWypełnij tabelę zgodnie z wykresem:\n- Wiersz 1: spadek (X w kolumnie spadek).\n- Wiersz 2: spadek (X w kolumnie spadek).\n- Wiersz 3: wzrost (X w kolumnie wzrost).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne odpowiedzi.\n- 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi.\n\nPo co to umieć\n\nModel demograficzny (4-5 faz):\n1. Wysokie dzietność i śmiertelność, stabilna populacja.\n2. Spadek śmiertelności (medycyna), wysoka dzietność → eksplozja.\n3. Spadek dzietności (edukacja, urbanizacja) → spowolnienie wzrostu.\n4. Niska dzietność i śmiertelność → stabilizacja.\n5. Dzietność poniżej zastępowalności (1,5-2,0) → spadek liczby ludności (Japonia, Włochy, Polska po 2020).\n\nWiększość krajów Europy w fazie 4-5. Afryka w fazie 2-3. Azja w przejściu 3→4.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"demografia świata, prognozy ludności","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 16. (0-2)
Na wykresie przedstawiono liczbę ludności części świata w latach 1900-2020 wraz
z prognozą dla 2050 roku.
Na podstawie: www.stat.gov.pl; www.businessinsider.com.pl
Uzupełnij tabelę. Przy każdym opisie wpisz znak X we właściwej kolumnie, tak aby
wskazywał zmianę wartości wskaźnika w podanych latach na danym obszarze.
Lp.
Opis wskaźnika
Zmiana
wzrost
spadek
1.
Miejsce Europy w rankingu części świata według liczby
ludności w roku 2020 w porównaniu z rokiem 1950.
2.
Udział procentowy ludności Eurazji w liczbie ludności
świata w latach 2000-2050.
3.
Średnia gęstość zaludnienia Afryki w latach 2020-2050.
16.
0-1-2
MGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 16. (0-2)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Poziom rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Identyfikowanie sieci powiązań […]
\n

społecznych […] gospodarczych […]
w przestrzeni geograficznej.
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk
\n

i procesów geograficznych oraz
zróżnicowania społeczno-gospodarczego
[…] świata.

\n
  1. Prognozowanie przemian zachodzących
\n

w środowisku […] społeczno-
-gospodarczym.
Poziom podstawowy
I.4) Zdający interpretuje dane liczbowe
przedstawione w postaci […] wykresów.
VIII.2) Zdający analizuje i wyjaśnia zmiany
liczby ludności świata […].
Zasady oceniania
2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.
1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.
Rozwiązanie
wzrost
spadek
X
X
X
Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: | wzrost | spadek | |---|---| | | X | | | X | | X | |

\n

Tresc zadania (CKE)

\n

Co zrobić?

\n

Demografia świata — kluczowe wydarzenia w XX-XXI w.:

\n\n

Czytaj wykres: szukaj okresów wzrostu / spadku liczby ludności (lub jej tempa). Trzy stwierdzenia w arkuszu opisują różne fazy. Z reguły dwa są o spadku (tempa lub liczby), jedno o wzroście (np. w pewnym konkretnym kontynencie).

\n

Wypełnij tabelę zgodnie z wykresem:

\n\n

Punktacja CKE

\n\n

Po co to umieć

\n

Model demograficzny (4-5 faz):

\n
  1. Wysokie dzietność i śmiertelność, stabilna populacja.
  2. Spadek śmiertelności (medycyna), wysoka dzietność → eksplozja.
  3. Spadek dzietności (edukacja, urbanizacja) → spowolnienie wzrostu.
  4. Niska dzietność i śmiertelność → stabilizacja.
  5. Dzietność poniżej zastępowalności (1,5-2,0) → spadek liczby ludności (Japonia, Włochy, Polska po 2020).
\n

Większość krajów Europy w fazie 4-5. Afryka w fazie 2-3. Azja w przejściu 3→4.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Lp. | Opis wskaźnika | wzrost | spadek |
| 1. | Miejsce Europy w rankingu części świata według liczby ludności w roku 2020 w porównaniu z rokiem 1950 | | X |
| 2. | Udział procentowy ludności Eurazji w liczbie ludności świata w latach 2000-2050 | | X |
| 3. | Średnia gęstość zaludnienia Afryki w latach 2020-2050 | X | |

\n

Sposób 1 - Analiza wykresu słupkowego krok po kroku

\n

Rozwiązujemy każdy wiersz osobno, opierając się wyłącznie na danych z wykresu (segmenty słupków dla kolejnych lat).

\n
Wiersz 1. Miejsce Europy w rankingu według liczby ludności (2020 vs. 1950)
\n

Ranking w 1950 r. (szacunkowe wartości z wykresu, świat ≈ 2,5 mld):

\n

| Lp. | Część świata | Szacunkowa populacja |
| 1. | Azja | ≈ 1 400 mln |
| 2. | Europa | ≈ 550 mln |
| 3. | Ameryka Pd. i Śr. | ≈ 165 mln |
| 4. | Afryka | ≈ 225 mln |
| 5. | Ameryka Pn. | ≈ 170 mln |
| 6. | Australia i Oceania | ≈ 13 mln |

\n

Ranking w 2020 r. (świat ≈ 7 800 mln):

\n

| Lp. | Część świata | Szacunkowa populacja |
| 1. | Azja | ≈ 4 600 mln |
| 2. | Afryka | ≈ 1 340 mln |
| 3. | Ameryka Pd. i Śr. | ≈ 650 mln |
| 4. | Europa | ≈ 745 mln |
| 5. | Ameryka Pn. | ≈ 370 mln |
| 6. | Australia i Oceania | ≈ 42 mln |

\n

Europa spadła z 2. miejsca (1950) na 4. miejsce (2020). Jej bezwzględna liczba ludności wprawdzie wzrosła, ale Afryka i Ameryki rosły wielokrotnie szybciej, wyprzedzając Europę w rankingu.

\n

→ Zmiana: spadek miejsca w rankingu (pozycja pogorszyła się).

\n
Wiersz 2. Udział procentowy ludności Eurazji (Europa + Azja) w latach 2000-2050
\n

Eurazja = Europa + Azja.

\n

W 2000 r. (świat ≈ 6 000 mln):

\n\n

W 2050 r. (prognoza) (świat ≈ 9 700 mln):

\n\n

Populacja Eurazji rośnie wolno (Europa stagnuje, Azja stabilizuje wzrost), podczas gdy Afryka niemal podwaja liczbę ludności w tym samym czasie. Afryka przejmuje coraz większy udział w globalnej populacji, a udział Eurazji - mimo bezwzględnego wzrostu - relatywnie maleje.

\n

→ Zmiana: spadek udziału procentowego.

\n
Wiersz 3. Średnia gęstość zaludnienia Afryki w latach 2020-2050
\n

Wzór:
\\[
\\text{gęstość} = \\frac{L}{P} \\quad [\\text{os./km}^2]
\\]

\n

Powierzchnia Afryki jest stała ≈ 30 300 000 km².

\n

Liczba ludności Afryki:

\n\n

Skoro \\(P = \\text{const.}\\), a \\(L\\) rośnie z 1 340 do 2 500 mln, to gęstość zaludnienia musi wzrosnąć:

\n\n

→ Zmiana: wzrost gęstości zaludnienia.

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez logikę demograficzną

\n

Jako sprawdzenie można użyć ogólnej wiedzy z modelu przejścia demograficznego:

\n\n

Stąd logicznie wynika:

\n
  1. Kraje o wysokim TFR (Afryka, część Ameryki Pd.) wyprzedziły Europę w rankingach → miejsce Europy spada.
  2. Afryka rośnie szybciej niż Eurazja → udział Eurazji w globalnej populacji maleje.
  3. Afryka rośnie demograficznie przy stałej powierzchni → gęstość rośnie.
\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 16, max 2 pkt):
- 2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi (1. spadek, 2. spadek, 3. wzrost)
- 1 pkt - dokładnie dwie poprawne odpowiedzi
- 0 pkt - jedna lub zero poprawnych odpowiedzi / odpowiedź niespełniająca kryteriów

Uwaga: W tym zadaniu nie ma wariantów sformułowań - wymagane tylko wstawienie X w odpowiednią kolumnę. Błąd w jednym wierszu = utrata 1 pkt.
\n

Wzory i referencje

\n
📐 Gęstość zaludnienia \\(\\text{gęstość} = \\dfrac{L}{P}\\) - kluczowa przy wierszu 3. Powierzchnia Afryki jest stała, więc wzrost \\(L\\) automatycznie oznacza wzrost gęstości.
\n
🌍 Model przejścia demograficznego (Notestein) - wyjaśnia dlaczego Afryka rośnie szybciej (faza 2-3) niż Europa (faza 4-5), co przekłada się na zmiany rankingowe i udziałów procentowych.
\n
📊 Udział procentowy: choć Eurazja rośnie bezwzględnie, kluczowe jest tempo wzrostu Afryki. Przy mianowniku rosnącym szybciej niż licznik - udział procentowy maleje nawet przy bezwzględnym wzroście licznika.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Wiersz | Błędna odpowiedź | Dlaczego błędna |
| 1. | wzrost miejsca | Mylenie wzrostu liczby ludności Europy (bezwzględnie) z pozycją w rankingu - Europa rosła, ale Afryka i Ameryki rosły znacznie szybciej, wyprzedzając ją |
| 2. | wzrost udziału | Mylenie bezwzględnego wzrostu (Eurazja rośnie liczbowo) z udziałem procentowym - brak uwzględnienia, że świat rośnie jeszcze szybciej dzięki Afryce |
| 3. | spadek gęstości | Niemożliwe przy rosnącej populacji i stałej powierzchni; ewentualne skojarzenie z "wyludnianiem miast" jest tu nieadekwatne |

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Pułapka 1 - bezwzględna liczba vs. udział procentowy. Eurazja rośnie bezwzględnie (więcej ludzi), ale jej udział w świecie MALEJE, bo Afryka rośnie proporcjonalnie szybciej. To najczęstszy błąd w wierszu 2.
\n
⚠️ Pułapka 2 - miejsce w rankingu a liczba ludności. Europa w 2020 r. miała więcej ludzi niż w 1950 r. - ale miejsce w rankingu POGORSZYŁO się. "Wzrost miejsca" ≠ "wzrost liczby ludności". Zawsze sprawdzaj, co się dzieje z innymi częściami świata.
\n
⚠️ Pułapka 3 - Eurazja to Europa + Azja, nie samo jedno kontynent. Upewnij się, że do obliczeń dodajesz oba segmenty z wykresu. Pominięcie Europy lub liczenie tylko Azji da inny wynik procentowy.
"}]}