{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/17.1","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"17.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.1. (0-1)\nNa podstawie mapy i własnej wiedzy wykaż związek między specyfiką rynku pracy\nw województwie świętokrzyskim a wartością współczynnika dzietności w tym\nwojewództwie w okresie, do którego odnoszą się dane przedstawione na mapie.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań […]\nspołecznych […] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-gospodarczego\n[…] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map […] tematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXV.2) Zdający analizuje zróżnicowanie\nprzestrzenne zachowań prokreacyjnych\nPolaków i wykazuje ich związek\nz uwarunkowaniami społeczno-kulturowymi\n[…].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXV.4) Zdający […] podaje przyczyny\nmigracji wewnętrznych […].\nXV.5) Zdający […] analizuje przestrzenne\nzróżnicowanie rynku pracy w Polsce.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź odnosząca się do związku między niedoborem miejsc pracy\ni niską wartością współczynnika dzietności w województwie świętokrzyskim.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- W województwie świętokrzyskim rynek pracy charakteryzował się niskim popytem na\npracę ze strony pracodawców i dużą jej podażą wynikającą z liczby osób bezrobotnych\ni zatrudnionych, więc duża liczba osób w wieku prokreacyjnym wyjeżdżała z tego\nwojewództwa w celu podjęcia pracy.\n- Niedobór miejsc pracy poza rolnictwem w województwie świętokrzyskim / duża stopa\nbezrobocia ogółem przyczynia się do ujemnego salda migracji kobiet w wieku 15-49 lat.\n- Pracodawcy w tym województwie oferują stosunkowo niskie płace, co przyczynia się do\nmigracji młodych ludzi do dużych aglomeracji w sąsiednich województwach / do innych\nkrajów i do zakładania tam rodzin.\n- To województwo charakteryzuje się stosunkowo wysokim udziałem ludności wiejskiej,\nwśród której występuje liczebna przewaga mężczyzn w wieku prokreacyjnym, wynikająca\nz niedoboru miejsc pracy dla kobiet w usługach.\n- W tym województwie występowała stosunkowo wysoka stopa bezrobocia, co\nspowodowało odłożenie decyzji o założeniu rodziny / podjęcie decyzji o migracji z tego\nwojewództwa, przyczyniającej się do niskiej wartości wskaźnika dzietności.\n- Niektóre miasta Staropolskiego Okręgu Przemysłowego / Centralnego Okręgu\nPrzemysłowego charakteryzowały się obecnością dużego zakładu przemysłowego,\nktórego restrukturyzacja/likwidacja przyczyniła się do wystąpienia stosunkowo wysokiego\nbezrobocia w mieście, a w konsekwencji do odkładania decyzji o założeniu rodziny /\nmigracji z tego województwa.\n- Przemysł tego województwa / przemysł materiałów budowlanych charakteryzuje się\nstosunkowo niskimi nakładami na badania i rozwój, co przyczynia się do podjęcia decyzji\no wyjeździe przez osoby o wysokich kwalifikacjach, które nie mogą podjąć pracy\nw województwie świętokrzyskim, i zakładania rodzin poza jego obszarem.","solution":"Niedobór miejsc pracy → wysokie bezrobocie → **odpływ migracyjny kobiet w wieku prokreacyjnym** (15–49 lat) z województwa świętokrzyskiego do innych regionów / krajów → **niska wartość wskaźnika dzietności**. Dodatkowo: niskie płace, restrukturyzacja Staropolskiego/Centralnego Okręgu Przemysłowego, odłożenie decyzji o założeniu rodziny.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-17.1.webp","solution_image":null,"topics":"demografia Polski, woj. świętokrzyskie, starzenie ludności","page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 17.1. (0-1)<br>Na podstawie mapy i własnej wiedzy wykaż związek między specyfiką rynku pracy<br>w województwie świętokrzyskim a wartością współczynnika dzietności w tym<br>województwie w okresie, do którego odnoszą się dane przedstawione na mapie.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 17.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań […]</li></ol>\n<p>społecznych […] gospodarczych […]<br>w przestrzeni geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania […] społeczno-gospodarczego<br>[…] świata.</p>\n<ol><li>Wykorzystywanie zdobytej wiedzy</li></ol>\n<p>i umiejętności geograficznych w analizie […]<br>przemian przestrzeni geograficznej.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk i współzależności</li></ol>\n<p>zachodzących w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem […] map […] tematycznych.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>XV.2) Zdający analizuje zróżnicowanie<br>przestrzenne zachowań prokreacyjnych<br>Polaków i wykazuje ich związek<br>z uwarunkowaniami społeczno-kulturowymi<br>[…].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>XV.4) Zdający […] podaje przyczyny<br>migracji wewnętrznych […].<br>XV.5) Zdający […] analizuje przestrzenne<br>zróżnicowanie rynku pracy w Polsce.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź odnosząca się do związku między niedoborem miejsc pracy<br>i niską wartością współczynnika dzietności w województwie świętokrzyskim.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Przykładowe odpowiedzi</p>\n<ul><li>W województwie świętokrzyskim rynek pracy charakteryzował się niskim popytem na</li></ul>\n<p>pracę ze strony pracodawców i dużą jej podażą wynikającą z liczby osób bezrobotnych<br>i zatrudnionych, więc duża liczba osób w wieku prokreacyjnym wyjeżdżała z tego<br>województwa w celu podjęcia pracy.</p>\n<ul><li>Niedobór miejsc pracy poza rolnictwem w województwie świętokrzyskim / duża stopa</li></ul>\n<p>bezrobocia ogółem przyczynia się do ujemnego salda migracji kobiet w wieku 15-49 lat.</p>\n<ul><li>Pracodawcy w tym województwie oferują stosunkowo niskie płace, co przyczynia się do</li></ul>\n<p>migracji młodych ludzi do dużych aglomeracji w sąsiednich województwach / do innych<br>krajów i do zakładania tam rodzin.</p>\n<ul><li>To województwo charakteryzuje się stosunkowo wysokim udziałem ludności wiejskiej,</li></ul>\n<p>wśród której występuje liczebna przewaga mężczyzn w wieku prokreacyjnym, wynikająca<br>z niedoboru miejsc pracy dla kobiet w usługach.</p>\n<ul><li>W tym województwie występowała stosunkowo wysoka stopa bezrobocia, co</li></ul>\n<p>spowodowało odłożenie decyzji o założeniu rodziny / podjęcie decyzji o migracji z tego<br>województwa, przyczyniającej się do niskiej wartości wskaźnika dzietności.</p>\n<ul><li>Niektóre miasta Staropolskiego Okręgu Przemysłowego / Centralnego Okręgu</li></ul>\n<p>Przemysłowego charakteryzowały się obecnością dużego zakładu przemysłowego,<br>którego restrukturyzacja/likwidacja przyczyniła się do wystąpienia stosunkowo wysokiego<br>bezrobocia w mieście, a w konsekwencji do odkładania decyzji o założeniu rodziny /<br>migracji z tego województwa.</p>\n<ul><li>Przemysł tego województwa / przemysł materiałów budowlanych charakteryzuje się</li></ul>\n<p>stosunkowo niskimi nakładami na badania i rozwój, co przyczynia się do podjęcia decyzji<br>o wyjeździe przez osoby o wysokich kwalifikacjach, które nie mogą podjąć pracy<br>w województwie świętokrzyskim, i zakładania rodzin poza jego obszarem.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Niedobór miejsc pracy → wysokie bezrobocie → <strong>odpływ migracyjny kobiet w wieku prokreacyjnym</strong> (15–49 lat) z województwa świętokrzyskiego do innych regionów / krajów → <strong>niska wartość wskaźnika dzietności</strong>. Dodatkowo: niskie płace, restrukturyzacja Staropolskiego/Centralnego Okręgu Przemysłowego, odłożenie decyzji o założeniu rodziny.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Województwo świętokrzyskie charakteryzowało się <strong>wysoką stopą bezrobocia i niedoborem miejsc pracy</strong> (szczególnie poza rolnictwem i w sektorze usług), co prowadziło do <strong>emigracji ludzi młodych w wieku prokreacyjnym</strong> - zwłaszcza kobiet - do większych aglomeracji lub za granicę. W konsekwencji <strong>współczynnik dzietności był jednym z najniższych w Polsce</strong> (przedział 1,201-1,250 w 2016 roku).</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza rynku pracy → migracja → dzietność</h4>\n<p><strong>Krok 1: Co wiemy o rynku pracy w województwie świętokrzyskim?</strong></p>\n<p>Województwo świętokrzyskie należy do <strong>najsłabiej rozwiniętych gospodarczo</strong> regionów Polski:</p>\n<ul><li>Ośrodkiem przemysłowym jest <strong>Staropolski Okręg Przemysłowy</strong> (Kielce, Ostrowiec Świętokrzyski, Skarżysko-Kamienna, Starachowice) - przemysł hutniczy, odlewniczy, materiałów budowlanych, który po 1989 roku przeszedł <strong>restrukturyzację i likwidację dużych zakładów</strong>.</li><li>Wysokie bezrobocie strukturalne - po zamknięciu lub ograniczeniu działalności dużych zakładów przemysłowych wielu mieszkańców straciło pracę, a nowe inwestycje napływały wolno.</li><li>Niska dywersyfikacja rynku pracy - przewaga rolnictwa i tradycyjnego przemysłu, <strong>niedobór nowoczesnych usług, sektora IT, finansów</strong> - branż przyciągających wykształconych pracowników.</li><li>Stosunkowo niskie przeciętne wynagrodzenia w porównaniu do województw Mazowieckiego czy Małopolskiego.</li></ul>\n<p><strong>Krok 2: Mechanizm wpływu na dzietność</strong></p>\n<p>Słaby rynek pracy → migracja młodych → niska dzietność:</p>\n<ol><li>Osoby w wieku prokreacyjnym (20-35 lat), szczególnie <strong>kobiety z wykształceniem</strong>, nie mogą znaleźć pracy odpowiadającej ich kwalifikacjom → <strong>wyjeżdżają do Warszawy, Krakowa, Wrocławia lub za granicę</strong>.</li><li>Migranci <strong>zakładają rodziny w miejscu docelowym</strong>, nie w województwie świętokrzyskim → urodzenia nie są rejestrowane w Świętokrzyskim.</li><li>Ci, którzy pozostają, często <strong>odkładają decyzję o posiadaniu dzieci</strong> ze względu na niepewność ekonomiczną i niskie dochody.</li><li>Na wsi (województwo świętokrzyskie jest silnie zurbanizowane tylko w rejonie Kielc) nadwyżka mężczyzn w wieku prokreacyjnym nad kobietami - kobiety emigrują chętniej, bo rynek pracy w rolnictwie faworyzuje mężczyzn → <strong>odpływ kobiet w wieku 15-49 lat</strong>.</li></ol>\n<p><strong>Wynik:</strong> Mniejsza liczba kobiet w wieku rozrodczym + odkładanie decyzji prokreacyjnych = <strong>jeden z najniższych współczynników dzietności w Polsce</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację innych przyczyn</h4>\n<p>Można sprawdzić, czy niska dzietność wynika z innych czynników - i wykluczyć je na rzecz rynku pracy:</p>\n<p>| Alternatywna przyczyna | Ocena | Wniosek |<br>| Wysoka religijność / tradycyjna kultura | Raczej sprzyjałaby <strong>wyższej</strong> dzietności (Podkarpacie ma wyższe wskaźniki) | NIE tłumaczy niskiej dzietności |<br>| Duże miasto (efekt miejski) | Kielce to jedyne duże miasto, reszta to małe ośrodki | Efekt miejski nie dominuje |<br>| Wysoki udział ludności w wieku poprodukcyjnym | Możliwy, ale skutek, nie przyczyna - wynika właśnie z emigracji młodych | Powiązane z rynkiem pracy |<br>| <strong>Słaby rynek pracy + migracja</strong> | Potwierdza dane: stopa bezrobocia wśród wyższych w Polsce, ujemne saldo migracji | <strong>GŁÓWNA PRZYCZYNA</strong> |</p>\n<p>Weryfikacja potwierdza, że rynek pracy jest kluczowym ogniwem przyczynowym.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 17.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź wskazuje <strong>związek przyczynowo-skutkowy</strong> między cechą rynku pracy w województwie świętokrzyskim a niską wartością współczynnika dzietności. Muszą wystąpić <strong>dwa elementy łącznie</strong>:<br>1. Charakterystyka rynku pracy (niedobór miejsc pracy / wysokie bezrobocie / niskie płace / dominacja tradycyjnego przemysłu po restrukturyzacji)<br>2. Mechanizm wpływu na dzietność (migracja kobiet/młodych w wieku prokreacyjnym z województwa LUB odkładanie decyzji o założeniu rodziny)<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak związku przyczynowego; samo stwierdzenie &quot;jest wysokie bezrobocie i niska dzietność&quot; bez wyjaśnienia mechanizmu; opis ogólny bez odniesienia do województwa świętokrzyskiego.<br><br><strong>Akceptowane warianty (z klucza):</strong><br>- &quot;Niedobór miejsc pracy poza rolnictwem → ujemne saldo migracji kobiet w wieku 15-49 lat&quot;<br>- &quot;Restrukturyzacja przemysłu → wzrost bezrobocia → migracja → odkładanie decyzji o dziecku&quot;<br>- &quot;Niskie płace → migracja młodych do aglomeracji → zakładanie rodzin poza województwem&quot;<br>- &quot;Wysoka stopa bezrobocia → odkładanie decyzji o założeniu rodziny&quot;<br><br><strong>Wykluczone (0 pkt):</strong><br>- Samo &quot;jest bezrobocie&quot; bez połączenia z dzietnością<br>- &quot;Wysoka dzietność&quot; - błąd w odczycie mapy<br>- Ogólne stwierdzenia o Polsce bez odniesienia do Świętokrzyskiego</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🧮 <strong>Współczynnik dzietności (TFR - Total Fertility Rate):</strong> średnia liczba dzieci urodzonych przez kobietę w ciągu całego okresu rozrodczego (15-49 lat). Próg zastępowalności pokoleń: <strong>TFR = 2,1</strong>. Polska 2016: ok. 1,35 - poniżej progu. Świętokrzyskie: ok. 1,20-1,25 - jedno z najniższych w kraju.</blockquote>\n<blockquote>🏭 <strong>Staropolski Okręg Przemysłowy (SOP):</strong> historyczny okręg przemysłowy w dolinie Kamiennej i okolicach Kielc - hutnictwo, odlewnictwo, przemysł zbrojeniowy, materiałów budowlanych. Po 1989 roku silna restrukturyzacja (m.in. Huta Ostrowiec, Zakłady Starachowickie). Wysoka stopa bezrobocia jako efekt likwidacji zakładów.</blockquote>\n<blockquote>📊 <strong>Współczynnik przyrostu rzeczywistego:</strong> \\(PR = PN + SM\\), gdzie SM - saldo migracji. Nawet przy dodatnim przyroście naturalnym ujemne saldo migracji może obniżać liczbę kobiet w wieku rozrodczym i tym samym obniżać TFR liczony dla danego terenu.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Referencja: Faza demograficzna IV/V (Notestein/Lesthaeghe):</strong> Polska jako całość jest w fazie IV-V - niski przyrost naturalny, starzenie się społeczeństwa. Regiony z gorszym rynkiem pracy mogą &quot;przyspieszać&quot; wejście w fazę V przez migrację młodych.</blockquote>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wymagana jest wiedza o strukturze gospodarczej województwa i mechanizmach demograficznych.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Sam opis bezrobocia bez powiązania z dzietnością to <strong>0 punktów</strong>. Klucz wymaga wskazania mechanizmu - migracji ALBO odkładania decyzji o dziecku. Jedno zdanie musi łączyć oba elementy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Nie mylić niskiej dzietności z niskim przyrostem naturalnym. Dzietność (TFR) to cecha kobiet - zależy od tego, <strong>ile kobiet w wieku rozrodczym</strong> mieszka w województwie i ile dzieci rodzą. Masowa emigracja kobiet 20-35-letnich bezpośrednio obniża TFR rejestrowany w Świętokrzyskim.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Świętokrzyskie to jeden z rzadkich przypadków, gdzie zarówno dzietność jest niska, jak i <strong>zmiana 2002→2016 jest mała lub ujemna</strong> (szary słupek na mapie) - województwo nie korzystało z boomu dzietności lat 2010+. To dodatkowy argument, że strukturalne problemy rynku pracy są czynnikiem trwałym, a nie chwilowym.</blockquote>"}]}