{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/17.2","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"17.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.2. (0-1)\nPodaj skutek społeczno-gospodarczy, który może wynikać ze spadku dzietności dla\ntych województw, w których zjawisko to wystąpiło.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań […]\nspołecznych […] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska […] społeczno-\n-gospodarczego oraz wzajemnych\nzależności w systemie człowiek - przyroda\n- gospodarka.\n9. Prognozowanie przemian zachodzących\nw środowisku […] społeczno-\n-gospodarczym.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXV.2) Zdający analizuje zróżnicowanie\nprzestrzenne zachowań prokreacyjnych\nPolaków i wykazuje ich związek\nz uwarunkowaniami społeczno-kulturowymi\n[…].\nXXI.1) Zdający charakteryzuje problemy\ndemograficzne w skali […] krajowej […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXV.3) Zdający […] prognozuje skutki\nwspółczesnych przemian demograficznych\nw Polsce […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawny skutek.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- W tych województwach pogłębia się proces starzenia ludności.\n- Występuje zagrożenie depopulacją tych województw.\n- Mogą wystąpić niedobory zasobów pracy w wyniku niskiej podaży siły roboczej.\n- Może wystąpić spadek atrakcyjności województw dla inwestorów z powodu niedoborów\nzasobów pracy.\n- Spadek popytu na usługi edukacyjne.\n- Spadek wydatków na ograniczenie skutków antropopresji.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Skutki (jeden z): - **pogłębianie procesu starzenia ludności**; - zagrożenie **depopulacją**; - **niedobory zasobów pracy** / niska podaż siły roboczej; - spadek atrakcyjności województw dla inwestorów; - spadek popytu na usługi edukacyjne; - spadek wydatków na ograniczanie antropopresji.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-17.2.webp","solution_image":null,"topics":"demografia Polski, woj. świętokrzyskie, starzenie ludności","page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 17.2. (0-1)
Podaj skutek społeczno-gospodarczy, który może wynikać ze spadku dzietności dla
tych województw, w których zjawisko to wystąpiło.

","answer_text_html":"

Zadanie 17.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Poziom rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Identyfikowanie sieci powiązań […]
\n

społecznych […] gospodarczych […]
w przestrzeni geograficznej.
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Formułowanie twierdzeń
\n

o prawidłowościach dotyczących
funkcjonowania środowiska […] społeczno-
-gospodarczego oraz wzajemnych
zależności w systemie człowiek - przyroda

\n\n
  1. Prognozowanie przemian zachodzących
\n

w środowisku […] społeczno-
-gospodarczym.

\n
  1. Analizowanie zjawisk i współzależności
\n

zachodzących w środowisku geograficznym
z wykorzystaniem […] map […]
tematycznych.
Poziom rozszerzony
I.3) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
XV.2) Zdający analizuje zróżnicowanie
przestrzenne zachowań prokreacyjnych
Polaków i wykazuje ich związek
z uwarunkowaniami społeczno-kulturowymi
[…].
XXI.1) Zdający charakteryzuje problemy
demograficzne w skali […] krajowej […].
Poziom podstawowy
I.3) Zdający czyta i interpretuje treści
różnych map […].
XV.3) Zdający […] prognozuje skutki
współczesnych przemian demograficznych
w Polsce […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawny skutek.
0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Przykładowe odpowiedzi

\n\n

zasobów pracy.

\n\n

Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Skutki (jeden z): - pogłębianie procesu starzenia ludności; - zagrożenie depopulacją; - niedobory zasobów pracy / niska podaż siły roboczej; - spadek atrakcyjności województw dla inwestorów; - spadek popytu na usługi edukacyjne; - spadek wydatków na ograniczanie antropopresji.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Przykładowe poprawne odpowiedzi (wystarczy jedna):

\n\n

Sposób 1 - Łańcuch przyczynowo-skutkowy od dzietności

\n

Kluczowy mechanizm:

\n

Niższa dzietność → mniej urodzeń → mniej młodych ludzi w przyszłości → kilka równoległych konsekwencji społeczno-gospodarczych:

\n
  1. Starzenie się ludności - udział osób starszych (65+) rośnie, bo młodych przybywa mniej. Konsekwencja: wzrost obciążenia systemu emerytalnego i opieki zdrowotnej.
\n
  1. Depopulacja - gdy ubytek naturalny (więcej zgonów niż urodzeń) nie jest kompensowany migracjami, liczba mieszkańców spada. Mniejsza liczba ludności to mniejszy rynek lokalny, słabsze gminy.
\n
  1. Niedobory siły roboczej - pokolenie, które nie urodziło się dziś, za 20-25 lat nie wejdzie na rynek pracy. Pracodawcy będą mieli problem ze znalezieniem pracowników.
\n
  1. Spadek popytu na edukację - mniej dzieci = mniej uczniów. Szkoły podstawowe, przedszkola muszą się łączyć lub zamykać. Samorządy tracą część subwencji oświatowej.
\n

Zatem: wystarczy wskazać JEDEN z powyższych skutków i krótko go uzasadnić.

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez model przejścia demograficznego

\n

Województwa, w których dzietność spada, przesuwają się w kierunku fazy IV lub V modelu Notesteinowskiego:

\n\n

To potwierdza, że w tych województwach zachodzi starzenie się społeczeństwa i ryzyko depopulacji - oba to skutki społeczno-gospodarcze akceptowane przez klucz CKE.

\n

Współczynnik TFR < 2,1 oznacza, że pokolenie rodziców nie odnawia się liczebnie → każde następne pokolenie jest mniejsze.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 17.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - za podanie jednego poprawnego skutku społeczno-gospodarczego wynikającego ze spadku dzietności.
- 0 pkt - za odpowiedź błędną, niepełną lub opisującą przyczynę zamiast skutku, albo skutek przyrodniczy/środowiskowy zamiast społeczno-gospodarczego.

Akceptowane warianty (przykłady z klucza):
- starzenie się ludności / pogłębianie procesu starzenia
- zagrożenie depopulacją
- niedobory zasobów pracy / niska podaż siły roboczej
- spadek atrakcyjności inwestycyjnej województw (z uzasadnieniem przez brak pracowników)
- spadek popytu na usługi edukacyjne
- spadek wydatków na ograniczenie skutków antropopresji (uwaga: to nieoczywisty wariant - mniej ludzi = mniejsza presja na środowisko, co może prowadzić do niższych wydatków publicznych na ochronę środowiska)

Wykluczone / niewystarczające:
- "mniej dzieci" - to opis zjawiska, nie skutek społeczno-gospodarczy
- "wzrost bezrobocia" - błędny kierunek (mniej pracowników = raczej niedobór, nie nadmiar)
- skutki przyrodnicze (np. mniejsze zanieczyszczenie) bez powiązania z aspektem gospodarczym
\n

Wzory i referencje

\n
📊 Współczynnik dzietności TFR - średnia liczba dzieci przypadających na kobietę w wieku rozrodczym (15-49 lat). Próg zastępowalności pokoleń: TFR = 2,1. Gdy TFR < 2,1, każde kolejne pokolenie jest liczebnie mniejsze od poprzedniego.
\n
👥 Przyrost naturalny: \\(PN = U - Z\\), gdzie \\(U\\) - urodzenia, \\(Z\\) - zgony (na 1000 mieszkańców). Spadek dzietności → mniej urodzeń → \\(PN\\) maleje lub staje się ujemny.
\n
🔄 Model przejścia demograficznego (Notestein): Polska i polskie województwa są w fazie IV-V - niski poziom urodzeń i zgonów, coraz częściej ujemny PN (szczególnie w województwach ze starzejącą się strukturą wiekową).
\n
📉 Starzenie się społeczeństwa: udział osób 65+ przekracza 14% → społeczeństwo "stare"; >20% → "bardzo stare". Spadek dzietności przyspiesza ten proces bez konieczności wzrostu liczby zgonów.
\n

W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych - wystarczy znajomość mechanizmów demograficznych i ich konsekwencji gospodarczych.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi mogą być błędne

\n

| Błędna odpowiedź | Dlaczego nieakceptowana |
| "Mniej dzieci w szkołach" (bez wyjaśnienia skutku) | Opisuje zjawisko pośrednie, nie skutek społeczno-gospodarczy jako taki |
| "Wzrośnie bezrobocie" | Błędny kierunek: mniej młodych ludzi = mniej pracowników, zatem raczej niedobór siły roboczej, nie jej nadmiar |
| "Zmniejszy się zanieczyszczenie środowiska" | To skutek przyrodniczy, nie społeczno-gospodarczy |
| "Wzrosną podatki" | Zbyt ogólne i nieuzasadnione bezpośrednio w kluczu |
| "Pogorszyć się mogą warunki życia" | Za ogólne - klucz wymaga konkretnego mechanizmu (np. starzenie, depopulacja, rynek pracy) |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga 1: Nie mylić skutku ze zjawiskiem. "Dzietność spada" to zjawisko. "Starzenie się ludności" to skutek - tego wymaga polecenie.
\n
⚠️ Uwaga 2: Polecenie pyta o skutki społeczno-gospodarcze, nie przyrodnicze. Mniejsza liczba ludzi to mniejsza presja na środowisko - ale to odpowiedź "przyrodnicza". Żeby zaliczyć ten wariant, trzeba powiązać go z aspektem gospodarczym (np. "niższe wydatki samorządów na ochronę środowiska").
\n
⚠️ Uwaga 3: Wystarczy podać jeden skutek - zadanie jest za 1 punkt. Pisanie długiej listy jest zbędne, ale nie zaszkodzi, jeśli wszystkie są poprawne.
"}]}