{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/19.1","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"19.1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.1. (0-2)\nWspólną cechą miast opisanych w poniższej tabeli jest obecność przedsiębiorstw\nwchodzących w skład „Doliny Lotniczej”.\nUzupełnij tabelę. Wpisz obok każdego opisu nazwę odpowiedniego miasta wybranego\nspośród przedstawionych w obu źródłach informacji - na wykresie i na mapie.\nOpis miasta\nNazwa miasta\nMiasto wojewódzkie wysoko ocenione według kryteriów\nśrodowiskowych. Atrakcyjność kulturowa tego miasta\ni obecność uczelni przyczyniają się do wysokiej oceny\nwedług kryteriów społecznych. Jest ważnym węzłem\nkolejowym na trasie z Warszawy do przejścia granicznego\nw Dorohusku.\nMiasto wśród wymienionych na wykresie nie należy do\nnajludniejszych, nie jest też miastem wojewódzkim od\n1999 roku. Charakteryzuje się atrakcyjnym położeniem\nw obszarze fałdowań alpejskich. Do najwyższej oceny\nwedług kryteriów środowiskowych przyczyniły się\nnowoczesne rozwiązania w zakresie gospodarki odpadami.\nNa ocenę tego miasta wojewódzkiego według kryteriów\nśrodowiskowych wpływają bliskość Karpat i stosunkowo mało\nprzekształcone środowisko przyrodnicze jego otoczenia, a na\nocenę walorów gospodarczych - obecność w województwie\nwielu przedsiębiorstw wchodzących w skład „Doliny\nLotniczej”.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej, krajowej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego i kulturowego świata.\n7. Waloryzowanie zjawisk i procesów\nprzyrodniczych oraz wartościowanie\nzachowań i działalności człowieka\nw środowisku geograficznym.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nXV.1) Zdający porównuje poziom życia\nludności (w zakresie stanu środowiska,\nwarunków mieszkaniowych, infrastruktury\nkomunalnej, dostępu do kultury, oświaty\ni ochrony zdrowia) w wybranych regionach\nPolski.\nXV.5) Zdający identyfikuje cechy\nindywidualne wybranych miast w Polsce\n[…].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uzupełnienie trzech wierszy.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nLublin\nBielsko-Biała\nRzeszów\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"— **Lublin, Bielsko-Biała, Rzeszów**","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-19.1.webp","solution_image":null,"topics":"jakość życia w polskich miastach, smog Krakowa","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.1. (0-2)<br>Wspólną cechą miast opisanych w poniższej tabeli jest obecność przedsiębiorstw<br>wchodzących w skład „Doliny Lotniczej”.<br>Uzupełnij tabelę. Wpisz obok każdego opisu nazwę odpowiedniego miasta wybranego<br>spośród przedstawionych w obu źródłach informacji - na wykresie i na mapie.<br>Opis miasta<br>Nazwa miasta<br>Miasto wojewódzkie wysoko ocenione według kryteriów<br>środowiskowych. Atrakcyjność kulturowa tego miasta<br>i obecność uczelni przyczyniają się do wysokiej oceny<br>według kryteriów społecznych. Jest ważnym węzłem<br>kolejowym na trasie z Warszawy do przejścia granicznego<br>w Dorohusku.<br>Miasto wśród wymienionych na wykresie nie należy do<br>najludniejszych, nie jest też miastem wojewódzkim od<br>1999 roku. Charakteryzuje się atrakcyjnym położeniem<br>w obszarze fałdowań alpejskich. Do najwyższej oceny<br>według kryteriów środowiskowych przyczyniły się<br>nowoczesne rozwiązania w zakresie gospodarki odpadami.<br>Na ocenę tego miasta wojewódzkiego według kryteriów<br>środowiskowych wpływają bliskość Karpat i stosunkowo mało<br>przekształcone środowisko przyrodnicze jego otoczenia, a na<br>ocenę walorów gospodarczych - obecność w województwie<br>wielu przedsiębiorstw wchodzących w skład „Doliny<br>Lotniczej”.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 19.1. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru<br>i dynamiki procesów zachodzących<br>w środowisku geograficznym w skali<br>lokalnej, regionalnej, krajowej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania […] społeczno-<br>-gospodarczego i kulturowego świata.</p>\n<ol><li>Waloryzowanie zjawisk i procesów</li></ol>\n<p>przyrodniczych oraz wartościowanie<br>zachowań i działalności człowieka<br>w środowisku geograficznym.</p>\n<ol><li>Wykorzystywanie zdobytej wiedzy</li></ol>\n<p>i umiejętności geograficznych w analizie […]<br>przemian przestrzeni geograficznej.<br>Poziom rozszerzony<br>XV.1) Zdający porównuje poziom życia<br>ludności (w zakresie stanu środowiska,<br>warunków mieszkaniowych, infrastruktury<br>komunalnej, dostępu do kultury, oświaty<br>i ochrony zdrowia) w wybranych regionach<br>Polski.<br>XV.5) Zdający identyfikuje cechy<br>indywidualne wybranych miast w Polsce<br>[…].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>I.4) Zdający interpretuje dane liczbowe<br>przedstawione w postaci […] wykresów.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne uzupełnienie trzech wierszy.<br>1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Rozwiązanie<br>Lublin<br>Bielsko-Biała<br>Rzeszów<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>— <strong>Lublin, Bielsko-Biała, Rzeszów</strong></p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Opis miasta | Nazwa miasta |<br>| Miasto wojewódzkie, węzeł kolejowy Warszawa-Dorohusk, wysoka ocena środowiskowa i społeczna (uczelnie) | <strong>Lublin</strong> |<br>| Nie jest miastem wojewódzkim od 1999 r., atrakcyjne położenie w strefie fałdowań alpejskich (Beskidy), nowoczesna gospodarka odpadami | <strong>Bielsko-Biała</strong> |<br>| Miasto wojewódzkie blisko Karpat, serce „Doliny Lotniczej&quot; w województwie | <strong>Rzeszów</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - eliminacja przez przecięcie zbiorów miast z obu źródeł</h4>\n<p><strong>Krok 1 - ustal pulę miast do wyboru.</strong></p>\n<p>Każde miasto musi spełniać dwa warunki jednocześnie:</p>\n<ul><li>figuruje na <strong>wykresie rankingu</strong> (12 miast): Warszawa, Toruń, Wrocław, Poznań, Lublin, Bielsko-Biała, Zielona Góra, Rzeszów, Jelenia Góra, Olsztyn, Katowice, Kraków.</li><li>należy do <strong>klastra Dolina Lotnicza</strong> (mapa): Mielec, Stalowa Wola, Sędziszów Małopolski, Rzeszów, Świdnik, Lublin, Dębica, Krosno, Przeworsk, Bielsko-Biała, Kraków.</li></ul>\n<p>Przecięcie obu zbiorów - <strong>cztery miasta</strong>:</p>\n<blockquote><strong>Lublin, Bielsko-Biała, Rzeszów, Kraków</strong></blockquote>\n<p><strong>Krok 2 - dopasuj opis 1 (Lublin).</strong></p>\n<p>Kluczowa wskazówka: „węzeł kolejowy na trasie z Warszawy do przejścia granicznego w <strong>Dorohusku</strong>&quot;. Dorohusk to małe miasto w woj. lubelskim na granicy z Ukrainą (nad Bugiem). Główna trasa kolejowa z Warszawy do tego przejścia biegnie przez <strong>Lublin</strong> (linia 7: Warszawa Wschodnia - Dorohusk). Potwierdza to: Lublin jest miastem wojewódzkim, ma liczne uczelnie (UMCS, KUL, Politechnika Lubelska) i mocną ocenę środowiskową.</p>\n<p>→ <strong>Wiersz 1: Lublin</strong></p>\n<p><strong>Krok 3 - dopasuj opis 2 (Bielsko-Biała).</strong></p>\n<p>Dwa rozstrzygnięcia analityczne:</p>\n<ul><li>„nie jest miastem wojewódzkim od <strong>1999 roku</strong>&quot; - Bielsko-Biała straciła status stolicy województwa w 1999 r., gdy zlikwidowano województwo bielskie i włączono miasto do woj. śląskiego.</li><li>„położenie w obszarze <strong>fałdowań alpejskich</strong>&quot; - Bielsko-Biała leży u podnóża <strong>Beskidów</strong> (część Karpat Zewnętrznych, fałdowania alpejskie, kenozoik). Spośród czterech kandydatów tylko Bielsko-Biała i Kraków leżą w tej strefie, ale Kraków pozostaje miastem wojewódzkim → wykluczone.</li><li>Nowoczesna gospodarka odpadami jako atut środowiskowy → potwierdza wybór Bielsko-Białej (miasto znane z innowacyjnych rozwiązań komunalnych).</li></ul>\n<p>→ <strong>Wiersz 2: Bielsko-Biała</strong></p>\n<p><strong>Krok 4 - dopasuj opis 3 (Rzeszów).</strong></p>\n<p>Po wyeliminowaniu Lublina i Bielsko-Białej z czterech kandydatów pozostają: <strong>Rzeszów</strong> i <strong>Kraków</strong>.</p>\n<ul><li>Oba są miastami wojewódzkimi. Oba leżą blisko Karpat.</li><li>Kluczowa wskazówka: „obecność w <strong>województwie</strong> wielu przedsiębiorstw Doliny Lotniczej&quot; - woj. <strong>podkarpackie</strong> (stolica: Rzeszów) skupia <strong>rdzeń</strong> Doliny Lotniczej (Mielec, Rzeszów, Krosno, Dębica, Stalowa Wola). To klaster przemysłowy zbudowany na bazie zakładów lotniczych z okresu COP (Centralny Okręg Przemysłowy, lata 30. XX w.).</li><li>Kraków leży w woj. małopolskim - Dolina Lotnicza sięga tu tylko marginalnie (kilka firm). Główne skupisko to Podkarpacie.</li><li>„stosunkowo mało przekształcone środowisko przyrodnicze&quot; - okolice Rzeszowa (Wisłok, podnóże Karpat) są znacznie mniej zurbanizowane i uprzemysłowione niż okolice Krakowa (GOP, historyczna emisja z Huty Sendzimira).</li></ul>\n<p>→ <strong>Wiersz 3: Rzeszów</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez geografię transportu i historię administracyjną</h4>\n<p><strong>Weryfikacja wiersza 1 (Lublin):</strong> Linia kolejowa nr 7 (CMK Wschodnia): Warszawa Wschodnia → Lublin → Chełm → Dorohusk (granica PL-UA). Lublin leży w połowie tej trasy - jest jej głównym węzłem. Żadne inne miasto z puli czterech nie leży na tej trasie.</p>\n<p><strong>Weryfikacja wiersza 2 (Bielsko-Biała):</strong> W 1975 r. Polska podzielona na 49 województw - powstało województwo bielskie ze stolicą w Bielsku-Białej. W 1999 r. reforma → 16 województw → Bielsko-Biała wchodzi do woj. śląskiego i traci status stolicy. Jelenia Góra (też na liście rankingu, ale nie w Dolinie Lotniczej) miałaby podobną charakterystykę alpejską, ale nie należy do klastra → nieważna. Bielsko-Biała leży w <strong>Bramie Morawskiej</strong> między Beskidem Śląskim a Małym - ewidentnie strefa fałdowań alpejskich (Karpaty).</p>\n<p><strong>Weryfikacja wiersza 3 (Rzeszów):</strong> Główne przedsiębiorstwa Doliny Lotniczej w woj. podkarpackim: WSK &quot;PZL-Rzeszów&quot; (silniki), Pratt &amp; Whitney Rzeszów, MTU Aero Engines, PZL Mielec (Sikorsky/Lockheed), Polskie Zakłady Lotnicze Mielec. To największe zagęszczenie firm lotniczych w Polsce.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 19.1, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawne uzupełnienie <strong>wszystkich trzech</strong> wierszy tabeli: Lublin, Bielsko-Biała, Rzeszów (w odpowiedniej kolejności).<br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawne uzupełnienie <strong>dokładnie dwóch</strong> wierszy.<br>- <strong>0 pkt</strong> - poprawne uzupełnienie tylko jednego lub żadnego wiersza / odpowiedź niespełniająca kryterium.<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> klucz podaje konkretne nazwy własne - tylko „Lublin&quot;, „Bielsko-Biała&quot;, „Rzeszów&quot;. Kolejność jest narzucona przez kolejność wierszy w tabeli.<br>- <strong>Wykluczone:</strong> Kraków (choć należy do obu zbiorów, żaden opis do niego nie pasuje - szczególnie wskazówka o Dorohusku i o niebyciu miastem wojewódzkim od 1999 r.).</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wymagana jest wiedza geograficzna z kilku działów:</p>\n<blockquote>🗺️ <strong>Geografia transportu:</strong> linia kolejowa nr 7 Warszawa-Dorohusk przebiega przez Lublin. Dorohusk - przejście graniczne PL-UA na Bugu, woj. lubelskie.</blockquote>\n<blockquote>🏔️ <strong>Geomorfologia / podział regionalny:</strong> Bielsko-Biała leży w <strong>strefie fałdowań alpejskich</strong> (Karpaty Zewnętrzne, Beskidy). Fałdowania kaledońskie i hercyńskie to starsze pasma (Sudety, Góry Świętokrzyskie) - inna era geologiczna.</blockquote>\n<blockquote>🏭 <strong>Klastry przemysłowe - Dolina Lotnicza:</strong> Stowarzyszenie Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego powstało w 2003 r. Rdzeń to Podkarpacie - tradycja przemysłu lotniczego z lat 30. (COP: Centralny Okręg Przemysłowy, Eugeniusz Kwiatkowski). Woj. podkarpackie = Rzeszów jako stolica.</blockquote>\n<blockquote>📅 <strong>Historia podziału administracyjnego:</strong> reforma 1999 r. → 16 województw. Miasta tracące status stolicy z puli zadania: Bielsko-Biała (traciła → woj. śląskie).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Miasto | Dlaczego nie pasuje do żadnego wiersza |<br>| Kraków | Jest miastem wojewódzkim (woj. małopolskie) i leży przy Karpatach → pasowałby do opisu 3, ale centrum Doliny Lotniczej jest w woj. podkarpackim (nie małopolskim); ponadto otoczenie Krakowa jest silnie zurbanizowane i historycznie zanieczyszczone (Nowa Huta), co nie pasuje do „mało przekształcone środowisko&quot; |<br>| Warszawa, Toruń, Wrocław, Poznań | Figurują na wykresie rankingu, ale NIE należą do Doliny Lotniczej → wykluczone już na etapie kroku 1 |<br>| Zielona Góra, Olsztyn, Katowice, Jelenia Góra | Figurują na wykresie, ale NIE należą do Doliny Lotniczej → wykluczone |<br>| Mielec, Stalowa Wola, Krosno, Świdnik, Dębica, Sędziszów Małopolski, Przeworsk | Należą do Doliny Lotniczej, ale NIE figurują na wykresie rankingu → wykluczone |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - Kraków zamiast Rzeszów:</strong> Kraków leży bliżej Tatr i wydaje się „bardziej karpacki&quot;. Kluczem jest sformułowanie „<strong>w województwie</strong> wielu przedsiębiorstw Doliny Lotniczej&quot; - chodzi o woj. podkarpackie, nie małopolskie. Kraków jest stolicą małopolskiego, gdzie firm Doliny Lotniczej jest mało.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - Dorohusk:</strong> uczniowie mylą Dorohusk z przejściami w Medyce czy Hrebennem (też woj. podkarpackie/lubelskie). Dorohusk → trasa Warszawa-Lublin-Chełm-Dorohusk, co jednoznacznie wskazuje Lublin jako węzeł.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - „fałdowania alpejskie&quot; = tylko Tatry:</strong> Fałdowania alpejskie obejmują całe Karpaty, w tym Beskidy - a Bielsko-Biała leży właśnie w Beskidach (nie w Tatrach). Jelenia Góra leży w Sudetach (fałdowania hercyńskie) - to inna era geologiczna i inny mechanizm.</blockquote>"}]}