{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/19.2","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"19.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nUzasadnij, z czego wynika - przedstawiona na wykresie - ocena Krakowa według\nkryteriów środowiskowych.\n19.1.\n0-1-2\n19.2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej, krajowej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n7. Waloryzowanie zjawisk i procesów\nprzyrodniczych oraz wartościowanie\nzachowań i działalności człowieka\nw środowisku geograficznym.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXV.1) Zdający porównuje poziom życia\nludności (w zakresie stanu środowiska,\nwarunków mieszkaniowych, infrastruktury\nkomunalnej, dostępu do kultury, oświaty\ni ochrony zdrowia) w wybranych regionach\nPolski.\nXV.5) Zdający identyfikuje cechy\nindywidualne wybranych miast w Polsce\n[…].\nPoziom podstawowy\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Kraków uzyskał niską ocenę według kryterium środowiskowego, ponieważ w mieście\nwystępuje zanieczyszczenie powietrza / często smog, któremu sprzyjają:\npołożenie w dolinie Wisły, umożliwiające koncentrację zanieczyszczeń\nwystępowanie dominujących zachodnich wiatrów niosących zanieczyszczenia\nz uprzemysłowionych obszarów\nemisja zanieczyszczeń, które pochodziły z pieców domowych\nciasna zabudowa miasta, ułatwiająca koncentrację zanieczyszczeń emitowanych\nprzez pojazdy lub zakłady przemysłowe.\n- W Krakowie koncentruje się duża liczba ludności, z czym wiąże się wytwarzanie dużej\nilości odpadów komunalnych / ścieków, emisja hałasu.","solution":"Kraków uzyskał niską ocenę środowiskową, ponieważ w mieście występuje **zanieczyszczenie powietrza / smog**, czemu sprzyjają: - położenie w **dolinie Wisły** (koncentracja zanieczyszczeń); - dominujące **wiatry zachodnie** niosące zanieczyszczenia z uprzemysłowionych obszarów; - emisja z **pieców domowych**; - **ciasna zabudowa** miasta utrudniająca przewietrzanie; - duża koncentracja ludności → wytwarzanie odpadów / ścieków / hałasu.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-19.2.webp","solution_image":null,"topics":"jakość życia w polskich miastach, smog Krakowa","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 19.2. (0-1)
Uzasadnij, z czego wynika - przedstawiona na wykresie - ocena Krakowa według
kryteriów środowiskowych.
19.1.
0-1-2
19.2.
0-1
MGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 19.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
Poziom rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do
\n

zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru
i dynamiki procesów zachodzących
w środowisku geograficznym w skali
lokalnej, regionalnej, krajowej […].
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Waloryzowanie zjawisk i procesów
\n

przyrodniczych oraz wartościowanie
zachowań i działalności człowieka
w środowisku geograficznym.
Poziom rozszerzony
I.3) Zdający identyfikuje zależności
przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne
i czasowe między elementami przestrzeni
geograficznej […].
XV.1) Zdający porównuje poziom życia
ludności (w zakresie stanu środowiska,
warunków mieszkaniowych, infrastruktury
komunalnej, dostępu do kultury, oświaty
i ochrony zdrowia) w wybranych regionach
Polski.
XV.5) Zdający identyfikuje cechy
indywidualne wybranych miast w Polsce
[…].
Poziom podstawowy
I.4) Zdający interpretuje dane liczbowe
przedstawione w postaci […] wykresów.
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne uzasadnienie.
0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Przykładowe odpowiedzi

\n\n

występuje zanieczyszczenie powietrza / często smog, któremu sprzyjają:
położenie w dolinie Wisły, umożliwiające koncentrację zanieczyszczeń
występowanie dominujących zachodnich wiatrów niosących zanieczyszczenia
z uprzemysłowionych obszarów
emisja zanieczyszczeń, które pochodziły z pieców domowych
ciasna zabudowa miasta, ułatwiająca koncentrację zanieczyszczeń emitowanych
przez pojazdy lub zakłady przemysłowe.

\n\n

ilości odpadów komunalnych / ścieków, emisja hałasu.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Kraków uzyskał niską ocenę środowiskową, ponieważ w mieście występuje zanieczyszczenie powietrza / smog, czemu sprzyjają: - położenie w dolinie Wisły (koncentracja zanieczyszczeń); - dominujące wiatry zachodnie niosące zanieczyszczenia z uprzemysłowionych obszarów; - emisja z pieców domowych; - ciasna zabudowa miasta utrudniająca przewietrzanie; - duża koncentracja ludności → wytwarzanie odpadów / ścieków / hałasu.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Kraków uzyskał niską ocenę według kryteriów środowiskowych, ponieważ miasto charakteryzuje się ponadnormatywnym zanieczyszczeniem powietrza (smogiem), wynikającym z niekorzystnych warunków geograficznych (kotlina, słabe przewietrzanie) oraz wysokiej emisji zanieczyszczeń z ogrzewania, transportu i przemysłu. Dodatkowo wysoka gęstość zaludnienia generuje duże ilości odpadów komunalnych i ścieków.

\n

Sposób 1 - analiza czynników środowiskowych Krakowa

\n

Krok 1 - odczytaj z wykresu, o co chodzi.
Wykres pokazuje ocenę Krakowa według kryteriów środowiskowych - miasto wypadło słabo (niska punktacja / niska ocena). Pytanie dotyczy przyczyn tej niskiej oceny.

\n

Krok 2 - zidentyfikuj główny problem środowiskowy Krakowa.
Kraków jest jednym z najbardziej zanieczyszczonych miast Unii Europejskiej pod względem jakości powietrza. Zjawisko smogu należy wytłumaczyć przez dwie grupy czynników:

\n

A) Warunki geograficzno-fizyczne sprzyjające kumulacji zanieczyszczeń:

\n\n

B) Źródła emisji zanieczyszczeń:

\n\n

Krok 3 - dodatkowy czynnik: odpady i ścieki.
Wysoka gęstość zaludnienia (ok. 2300 osób/km²) oznacza dużą produkcję odpadów komunalnych i ścieków, co również obniża ocenę środowiskową.

\n

Wynik: Niska ocena środowiskowa Krakowa wynika z synergii niekorzystnego położenia fizyczno-geograficznego (kotlina, słabe przewietrzanie, napływ zanieczyszczeń ze Śląska) oraz wysokiej emisji zanieczyszczeń (ogrzewanie, transport, przemysł) i problemów z odpadami.

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację

\n

Czy ocena mogłaby być wysoka? Sprawdźmy:

\n\n

Żaden z tych warunków nie jest spełniony → niska ocena środowiskowa jest logicznie uzasadniona.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 19.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - poprawne uzasadnienie zawierające co najmniej jeden konkretny argument wyjaśniający niską ocenę środowiskową Krakowa, np.:
- Kraków leży w dolinie / kotlinie Wisły, co sprzyja koncentracji zanieczyszczeń (inwersja termiczna / słabe przewietrzanie).
- Dominujące zachodnie wiatry przynoszą zanieczyszczenia z uprzemysłowionych obszarów Śląska.
- Emisja zanieczyszczeń z pieców domowych / niskiej emisji / ogrzewania węglowego.
- Ciasna zabudowa ogranicza cyrkulację powietrza.
- Duże skupisko ludności generuje odpady komunalne / ścieki / hałas.
- 0 pkt - odpowiedź ogólnikowa, np. samo stwierdzenie „Kraków jest zanieczyszczony" bez uzasadnienia; odpowiedź niezwiązana z pytaniem.

Akceptowane warianty: zanieczyszczenie powietrza / smog / niska emisja / inwersja termiczna / kotlina / dolina / brak przewietrzania / napływ zanieczyszczeń ze Śląska / odpady komunalne / ścieki.

Ważne: Wystarczy jeden dobrze uzasadniony argument. Klucz wymaga powiązania przyczyna → skutek środowiskowy.
\n

Wzory i referencje

\n

W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - to zadanie z geografii środowiskowej i geografii miast.

\n
🌍 Referencja: inwersja termiczna w kotlinach. W chłodne, bezwietrzne noce powierzchnia ziemi traci ciepło przez promieniowanie. Przy braku wiatru zimne, gęste powietrze spływa po zboczach i wypełnia dno kotliny. Nad zimną warstwą przy ziemi zalega cieplejsza warstwa powietrza - inwersja termiczna. Zanieczyszczenia emitowane przy gruncie (piece, rury wydechowe) nie mogą unosić się w górę i kumulują się w dolnej warstwie. To mechanizm szczególnie groźny w Krakowie zimą.
\n
🏙️ Referencja: Kraków - dane geograficzne. Miasto leży na wysokości ok. 200-300 m n.p.m. w Kotlinie Oświęcimsko-Krakowskiej (mezoregion Brama Krakowska), na osi doliny Wisły. Od południa zamknięte Karpatami (Tatry, Beskidy), od zachodu bliskość Wyżyny Śląskiej z jej przemysłem. Dominujące wiatry: SW i W.
\n
🏭 Kontekst: Nowa Huta. Kombinat metalurgiczny (dziś ArcelorMittal Polska) - historycznie jeden z największych emitentów zanieczyszczeń w Polsce; zlokalizowany w granicach administracyjnych Krakowa (dzielnica Nowa Huta).
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga 1: Nie pisz tylko „Kraków jest zanieczyszczony" - to nie jest uzasadnienie. Musisz wskazać dlaczego (przyczyna fizyczno-geograficzna LUB źródło emisji).
\n
⚠️ Uwaga 2: Nie myląc „kotliny" z „górzystym terenem" - Kraków NIE leży wysoko w górach, leży na dnie kotliny. To właśnie nizinne położenie wśród otaczających wzniesień jest problemem, nie wysokość.
\n
⚠️ Uwaga 3: Za mało punktów jest za samą wymienienie smogu - smog to objaw, nie przyczyna. Klucz CKE oczekuje wytłumaczenia mechanizmu: kotli/dolina → brak przewietrzania / piece → niska emisja / Śląsk → napływ zanieczyszczeń z zewnątrz.
"}]}