{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nNa początku XX wieku na Mierzei Sarbskiej podjęto działania zmierzające do stabilizacji\nwydm. Do tego celu wykorzystano m.in. kosodrzewinę, której nasadzenia przetrwały do\nczasów współczesnych.\nNa podstawie: www.lasy.gov.pl\nKtóra odpowiedź zawiera wspólne cechy środowiska przyrodniczego Mierzei Sarbskiej\ni piętra kosodrzewiny w górach, przyczyniające się do obecności kosodrzewiny na\nobu obszarach? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nA. Niskie średnie temperatury roczne i płytkie występowanie wód podziemnych.\nB. Powstawanie bryzy i obecność gleb wytworzonych na skałach węglanowych.\nC. Występowanie silnych wiatrów i podłoża o niskiej zawartości składników organicznych.\nD. Adiabatyczny spadek temperatury wraz z wysokością i występowanie wiatrów fenowych.","answer":"**C**","answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nIII.6) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nV.7) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\ngeologicznych na Ziemi.\nXIV.1) Zdający […] wyróżnia główne cechy\nwybranych krajobrazów w Polsce:\ngórski[ego] ponad granicą lasu [ ].\nPoziom podstawowy\nV.3) Zdający charakteryzuje […] skutki\nrzeźbotwórczej działalności […] wiatru [ ].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nC","solution":"Odpowiedź: **C**\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 2. (0–1)\n\nWybierz prawidłowe przyporządkowanie krajobrazu Polski (górski ponad granicą lasu) pasującego do opisu.\n\nCo zrobić?\n\n\"Ponad granicą lasu\" = piętra kosodrzewiny + halne + turnie. W Polsce to występuje tylko w Tatrach i częściowo w Karkonoszach / Babiej Górze (powyżej ~1500 m n.p.m.).\n\nCechy krajobrazu górskiego ponad granicą lasu:\n- Brak drzew (kosodrzewina, murawy alpejskie, turnie skalne).\n- Pokrycie roślinnością niskie / fragmenty bezgleby.\n- Klimat: niskie temperatury średnie, długie zaleganie śniegu, silne wiatry halne.\n- Rzeźba: poglacjalna w Tatrach (kotły, granie, żleby) lub denudacyjna w Sudetach.\n\nEliminuj opcje pasujące do:\n- lasu mieszanego niżowego → wiele drzew, gleby brunatne, łagodny klimat → odrzuć.\n- wybrzeża → wydmy, klify, plaża → odrzuć.\n- nizin → łąki, pola uprawne, niska wysokość → odrzuć.\n\nPozostaje opcja C.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n\nPo co to umieć\n\nW Polsce piętrowość górska: 1) regiel dolny (las mieszany), 2) regiel górny (świerczyna karłowata), 3) kosodrzewina, 4) hale (murawy alpejskie), 5) turnie. Każde piętro ma swoją sygnaturę przyrodniczą — to klucz do zadań o lokalizacji.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":"krajobraz górski, granica lasu","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":"maturaonline","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2. (0-1)<br>Na początku XX wieku na Mierzei Sarbskiej podjęto działania zmierzające do stabilizacji<br>wydm. Do tego celu wykorzystano m.in. kosodrzewinę, której nasadzenia przetrwały do<br>czasów współczesnych.<br>Na podstawie: www.lasy.gov.pl<br>Która odpowiedź zawiera wspólne cechy środowiska przyrodniczego Mierzei Sarbskiej<br>i piętra kosodrzewiny w górach, przyczyniające się do obecności kosodrzewiny na<br>obu obszarach? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>A. Niskie średnie temperatury roczne i płytkie występowanie wód podziemnych.<br>B. Powstawanie bryzy i obecność gleb wytworzonych na skałach węglanowych.<br>C. Występowanie silnych wiatrów i podłoża o niskiej zawartości składników organicznych.<br>D. Adiabatyczny spadek temperatury wraz z wysokością i występowanie wiatrów fenowych.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych […] w przestrzeni<br>geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania przyrodniczego […] świata.</p>\n<ol><li>Wykorzystywanie zdobytej wiedzy</li></ol>\n<p>i umiejętności geograficznych w analizie […]<br>przemian przestrzeni geograficznej.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>III.6) Zdający dostrzega prawidłowości<br>w rozmieszczeniu zjawisk i procesów<br>atmosferycznych.<br>V.7) Zdający dostrzega prawidłowości<br>w rozmieszczeniu zjawisk i procesów<br>geologicznych na Ziemi.<br>XIV.1) Zdający […] wyróżnia główne cechy<br>wybranych krajobrazów w Polsce:<br>górski[ego] ponad granicą lasu [ ].<br>Poziom podstawowy<br>V.3) Zdający charakteryzuje […] skutki<br>rzeźbotwórczej działalności […] wiatru [ ].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Rozwiązanie<br>C</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>C</strong></p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 2. (0–1)</p>\n<p>Wybierz prawidłowe przyporządkowanie krajobrazu Polski (górski ponad granicą lasu) pasującego do opisu.</p>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>&quot;Ponad granicą lasu&quot; = piętra kosodrzewiny + halne + turnie. W Polsce to występuje tylko w Tatrach i częściowo w Karkonoszach / Babiej Górze (powyżej ~1500 m n.p.m.).</p>\n<p>Cechy krajobrazu górskiego ponad granicą lasu:</p>\n<ul><li>Brak drzew (kosodrzewina, murawy alpejskie, turnie skalne).</li><li>Pokrycie roślinnością niskie / fragmenty bezgleby.</li><li>Klimat: niskie temperatury średnie, długie zaleganie śniegu, silne wiatry halne.</li><li>Rzeźba: poglacjalna w Tatrach (kotły, granie, żleby) lub denudacyjna w Sudetach.</li></ul>\n<p>Eliminuj opcje pasujące do:</p>\n<ul><li>lasu mieszanego niżowego → wiele drzew, gleby brunatne, łagodny klimat → odrzuć.</li><li>wybrzeża → wydmy, klify, plaża → odrzuć.</li><li>nizin → łąki, pola uprawne, niska wysokość → odrzuć.</li></ul>\n<p>Pozostaje opcja C.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — poprawna odpowiedź.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>W Polsce piętrowość górska: 1) regiel dolny (las mieszany), 2) regiel górny (świerczyna karłowata), 3) kosodrzewina, 4) hale (murawy alpejskie), 5) turnie. Każde piętro ma swoją sygnaturę przyrodniczą — to klucz do zadań o lokalizacji.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>C</strong> - Występowanie silnych wiatrów i podłoże o niskiej zawartości składników organicznych.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza cech środowiska obu obszarów</h4>\n<p>Pytanie wymaga znalezienia <strong>wspólnych</strong> cech Mierzei Sarbskiej i <strong>piętra kosodrzewiny w górach</strong> - czyli takich, które charakteryzują OBA obszary jednocześnie i tłumaczą obecność kosodrzewiny na obu.</p>\n<p><strong>Mierzeja Sarbska</strong> (Pobrzeże Słowińskie, Bałtyk):</p>\n<ul><li>Siedlisko: ruchome i utrwalone wydmy nadmorskie</li><li>Podłoże: <strong>czysty piasek kwarcowy</strong> - niemal zerowa zawartość próchnicy i składników organicznych</li><li>Wiatry: <strong>silne i stałe wiatry znad morza</strong> (zachodnie, NW), główna siła napędowa migracji wydm</li><li>Klimat: łagodny morski - temperatury roczne umiarkowane (~8-9 °C), NIE niskie</li></ul>\n<p><strong>Piętro kosodrzewiny w Tatrach</strong> (ok. 1500-1800 m n.p.m.):</p>\n<ul><li>Podłoże: <strong>gleby szkieletowe</strong> (inicjalne, rankery) - skąpa materia organiczna, dominuje zwietrzelina skalna</li><li>Wiatry: <strong>silne wiatry górskie</strong> (grzbiety eksponowane, fenowe, zachodnie)</li><li>Temperatura: niska, ale NIE wyróżniająca Mierzei Sarbskiej (zob. opcja A)</li></ul>\n<p><strong>Wspólny mianownik → odpowiedź C:</strong></p>\n<ol><li><strong>Silne wiatry</strong> - kosodrzewina wykształciła niski, płożący się pokrój (elastyczne gałęzie, wzrost do 2 m) właśnie jako adaptację do wiatru. Obydwa obszary są ekstremalnie wietrzne.</li><li><strong>Podłoże ubogie w materię organiczną</strong> - piaski wydmowe (Mierzeja) i gleby szkieletowe (góry) mają minimalną zawartość humusu. Kosodrzewina toleruje oligotroficzne podłoża, gdzie inne gatunki drzewne nie przetrwają.</li></ol>\n<p>Dlatego kosodrzewina była <strong>celowo wybrana</strong> do stabilizacji wydm Mierzei Sarbskiej - jej naturalne przystosowania do warunków górskich pokrywają się z warunkami nadmorskich wydm.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędnych opcji</h4>\n<p><strong>A</strong> odpada: niskie średnie temperatury roczne <strong>nie są cechą Mierzei Sarbskiej</strong> - klimat nadmorski jest tu łagodny. Płytkie wody podziemne mogą występować w obu miejscach, ale to nie jest cecha decydująca o obecności kosodrzewiny.</p>\n<p><strong>B</strong> odpada: bryza morska pojawia się nad wybrzeżem, ale <strong>nie w piętrze kosodrzewiny w górach</strong>. Gleby węglanowe (wapienne) to cecha selektywna (np. Tatry Zachodnie), nie powszechna - i nie charakterystyczna dla Mierzei Sarbskiej.</p>\n<p><strong>D</strong> odpada: adiabatyczny spadek temperatury z wysokością oraz wiatry fenowe (halny) to zjawiska <strong>wyłącznie górskie</strong> - nie dotyczą nizinnej mierzei przy poziomie morza.</p>\n<p>Pozostaje <strong>C</strong> jako jedyna opcja z dwiema cechami prawdziwymi dla obu obszarów.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - zaznaczenie odpowiedzi <strong>C</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - każda inna odpowiedź lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Uwaga:</strong> zadanie zamknięte - nie ma punktów częściowych. Liczy się tylko właściwa litera.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu wystarczy wiedza ogólna z <strong>geomorfologii i ekologii roślin</strong> - nie stosuje się wzorów matematycznych.</p>\n<blockquote>🌿 <strong>Piętrowość roślinna Tatr</strong>: piętro kosodrzewiny (subalpejskie) = ok. 1500-1800 m n.p.m. Charakteryzuje je: silne wiatry, krótki sezon wegetacyjny, gleby szkieletowe (rankery granitowe lub wapienne), intensywne nasłonecznienie, zaleganie długotrwałej pokrywy śnieżnej.</blockquote>\n<blockquote>🏖️ <strong>Mierzeja - typ krajobrazu</strong>: mierzeja to piaszczysta forma akumulacyjna odcinająca zatokę/jezioro przybrzeżne od morza. Mierzeja Sarbska chroni Jezioro Sarbsko od Bałtyku. Dominuje krajobraz wydmowy z piaskami lotowymi - typowe psammofity (rośliny piaskolubne).</blockquote>\n<blockquote>💨 <strong>Adaptacje kosodrzewiny</strong> (<em>Pinus mugo</em>): płożący pokrój odporny na wiatr i zalegający śnieg, głęboki system korzeniowy stabilizujący luźne podłoże, tolerancja oligotroficzna (ubogie gleby), elastyczne drewno niewrażliwe na złamania.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |<br>| A | Niskie T roczne + płytkie wody podziemne | Mierzeja Sarbska ma umiarkowane temperatury morskie (~8-9 °C) - &quot;niskie&quot; temperatury to cecha gór, nie wybrzeża Bałtyku. Cecha nie jest wspólna. |<br>| B | Bryza morska + gleby węglanowe | Bryza pojawia się wyłącznie nad morzem/dużymi jeziorami - w górskim piętrze kosodrzewiny jej nie ma. Gleby węglanowe nie są powszechną cechą żadnego z tych obszarów. |<br>| D | Adiabatyczny spadek T + wiatry fenowe | Oba zjawiska są ściśle górskie. Na mierzei nadmorskiej nie ma spadku T z wysokością (teren nizinny) ani wiatrów fenowych. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> Uczniowie często wybierają A, myląc &quot;środowisko nadmorskie&quot; z &quot;zimnym&quot; - tymczasem klimat bałtyckiego wybrzeża jest <strong>łagodny morski</strong>, nie arktyczny. Niskie temperatury to cecha gór, nie mierzei.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> Odpowiedź D brzmi uczenie (adiabatyczny, fenowy) i może kusić - ale oba zjawiska są <strong>wyłącznie górskie</strong>. Pytanie wymaga cech WSPÓLNYCH, więc jeden obszar wyklucza.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> Łatwo skupić się tylko na jednej cesze z pary (np. &quot;silne wiatry - tak, na obu&quot;) i nie sprawdzić drugiej (&quot;niskie temperatury - nie, Mierzeja to nie&quot;). Zawsze weryfikuj <strong>obydwie cechy</strong> z podanej pary dla <strong>obydwu obszarów</strong>.</blockquote>"}]}