{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/20.2","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"20.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.2. (0-1)\nWyjaśnij wpływ dużego udziału gospodarstw rolnych o wielkości poniżej 5 ha\nna towarowość produkcji rolnej w województwie podkarpackim.\n20.1.\n0-1-2\n20.2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych, społecznych […]\ngospodarczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\ni społeczno-gospodarczego oraz\nwzajemnych zależności w systemie\nczłowiek - przyroda - gospodarka.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nX.1) Zdający charakteryzuje różne typy\nrolnictwa, przedstawia ich uwarunkowania\n[…].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Małe gospodarstwa mają mniejsze możliwości uzyskiwania nadwyżek produkcji, którą\nmogłyby przeznaczać na sprzedaż, dlatego odznaczają się niską towarowością.\n- Duży udział gospodarstw poniżej 5 ha wpływa na niską towarowość produkcji rolnej\nw tym województwie, gdyż w gospodarstwach tych dominuje produkcja rolna na własne\npotrzeby.","solution":"Niska towarowość → **małe gospodarstwa < 5 ha** → dominuje **produkcja na własne potrzeby**, mniejsze nadwyżki na sprzedaż.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-20.2.webp","solution_image":null,"topics":"rolnictwo Polski, woj. zachodniopomorskie vs śląskie, struktura gospodarstw","page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 20.2. (0-1)<br>Wyjaśnij wpływ dużego udziału gospodarstw rolnych o wielkości poniżej 5 ha<br>na towarowość produkcji rolnej w województwie podkarpackim.<br>20.1.<br>0-1-2<br>20.2.<br>0-1<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 20.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozumienie specjalistycznych pojęć</li></ol>\n<p>i posługiwanie się terminami<br>geograficznymi.</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych, społecznych […]<br>gospodarczych […] w przestrzeni<br>geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Formułowanie twierdzeń</li></ol>\n<p>o prawidłowościach dotyczących<br>funkcjonowania środowiska przyrodniczego<br>i społeczno-gospodarczego oraz<br>wzajemnych zależności w systemie<br>człowiek - przyroda - gospodarka.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk i współzależności</li></ol>\n<p>zachodzących w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem różnych map […]<br>tematycznych.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>X.1) Zdający charakteryzuje różne typy<br>rolnictwa, przedstawia ich uwarunkowania<br>[…].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Przykładowe odpowiedzi</p>\n<ul><li>Małe gospodarstwa mają mniejsze możliwości uzyskiwania nadwyżek produkcji, którą</li></ul>\n<p>mogłyby przeznaczać na sprzedaż, dlatego odznaczają się niską towarowością.</p>\n<ul><li>Duży udział gospodarstw poniżej 5 ha wpływa na niską towarowość produkcji rolnej</li></ul>\n<p>w tym województwie, gdyż w gospodarstwach tych dominuje produkcja rolna na własne<br>potrzeby.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Niska towarowość → <strong>małe gospodarstwa &lt; 5 ha</strong> → dominuje <strong>produkcja na własne potrzeby</strong>, mniejsze nadwyżki na sprzedaż.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Duży udział gospodarstw poniżej 5 ha <strong>obniża towarowość produkcji rolnej</strong> w województwie podkarpackim, ponieważ małe gospodarstwa produkują głównie na własne potrzeby (produkcja subsystencyjna) i nie generują nadwyżek przeznaczonych na sprzedaż.</p>\n<h4>Sposób 1 - przez rozumowanie ekonomiczno-rolnicze</h4>\n<p><strong>Krok 1 - co to jest towarowość produkcji rolnej?</strong></p>\n<p>Towarowość = udział produkcji rolnej przeznaczonej <strong>na sprzedaż</strong> (a nie na własne spożycie) w produkcji ogółem. Im wyższa towarowość, tym bardziej rolnictwo jest nastawione rynkowo.</p>\n<p><strong>Krok 2 - dlaczego małe gospodarstwo produkuje mało na sprzedaż?</strong></p>\n<p>Gospodarstwo o powierzchni poniżej 5 ha:</p>\n<ul><li>ma <strong>ograniczone zasoby ziemi</strong> → ograniczona skala produkcji,</li><li>wyprodukowana żywność jest w dużej mierze <strong>konsumowana przez rodzinę rolnika</strong> (samozaopatrzenie),</li><li><strong>nadwyżka produkcji jest niewielka</strong> lub nie istnieje → mało lub nic do sprzedania,</li><li>niski kapitał → trudno inwestować w specjalizację i intensyfikację produkcji towarowej.</li></ul>\n<p><strong>Krok 3 - powiązanie z województwem podkarpackim</strong></p>\n<p>W Podkarpackiem historycznie ukształtowała się silna <strong>rozdrobnienie agrarne</strong> (efekt wielopokoleniowych podziałów i braku komasacji). Duży odsetek takich małych gospodarstw oznacza, że znaczna część obszarów rolnych jest użytkowana przez jednostki produkujące <strong>na własne potrzeby</strong> - stąd <strong>niska towarowość całego regionu</strong>.</p>\n<p><strong>Wniosek końcowy:</strong><br>Dominacja gospodarstw &lt; 5 ha → produkcja subsystencyjna → mała nadwyżka rynkowa → <strong>niska towarowość produkcji rolnej</strong> w województwie podkarpackim.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez kontrprzykład</h4>\n<p>Dla porównania: w województwach o <strong>dużych gospodarstwach</strong> (np. warmińsko-mazurskie, zachodniopomorskie - przeciętne gospodarstwo &gt; 20 ha):</p>\n<ul><li>gospodarka <strong>towarowa i specjalistyczna</strong> (zboża, mleko, drób na rynek),</li><li>produkcja wielokrotnie przekracza potrzeby rodziny → <strong>wysoka towarowość</strong>.</li></ul>\n<p>To potwierdza odwrotną zależność: <strong>im mniejsze przeciętne gospodarstwo → tym niższa towarowość</strong>. Podkarpacie ze swoimi drobnymi gospodarstwami jest wzorcowym przykładem niskiej towarowości.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 20.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawne wyjaśnienie zawierające <strong>związek przyczynowo-skutkowy</strong>: małe gospodarstwa → produkcja na własne potrzeby / brak nadwyżek → niska towarowość.<br>- <strong>0 pkt</strong> - sama konstatacja bez wyjaśnienia (np. &quot;małe gospodarstwa mają niską towarowość&quot; - bez uzasadnienia DLACZEGO), odpowiedź ogólnikowa lub niezwiązana z towarowością.<br><br><strong>Akceptowane sformułowania (wg klucza):</strong><br>- &quot;Małe gospodarstwa mają mniejsze możliwości uzyskiwania nadwyżek produkcji, którą mogłyby przeznaczać na sprzedaż, dlatego odznaczają się niską towarowością.&quot;<br>- &quot;W gospodarstwach tych dominuje produkcja rolna na własne potrzeby.&quot;<br><br><strong>Co MUSISZ napisać, żeby dostać punkt:</strong><br>Wyjaśnienie musi zawierać <strong>dwa elementy</strong>:<br>1. Przyczynę: małe gospodarstwa nie generują nadwyżek / produkują na własne potrzeby.<br>2. Skutek: niska towarowość (mało produkcji trafia na sprzedaż / rynek).</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌾 <strong>Sekcja: Intensywność i towarowość rolnictwa.</strong> Towarowość = udział produkcji sprzedawanej w produkcji ogółem. Małe, rozdrobnione gospodarstwa → rolnictwo <strong>ekstensywne i subsystencyjne</strong> (na własne potrzeby). Duże, wyspecjalizowane → rolnictwo <strong>intensywne i towarowe</strong> (na rynek).</blockquote>\n<blockquote>🇵🇱 <strong>Podkarpackie - cechy rolnictwa</strong>: jeden z regionów o największym rozdrobnieniu agrarnym w Polsce (efekt historyczny: długotrwałe podziały dziedziczne, brak reform scalania gruntów). Skutek: dominacja małych, słabych ekonomicznie gospodarstw o niskiej towarowości i niskiej mechanizacji.</blockquote>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z działu geografii rolnictwa i regionalna wiedza o Polsce.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Nie wystarczy napisać &quot;małe gospodarstwa mają niską towarowość&quot; - to tautologia. Klucz CKE wymaga <strong>wyjaśnienia mechanizmu</strong>: mała powierzchnia → mała produkcja → brak nadwyżki → nic do sprzedania.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Nie mylić towarowości z <strong>wydajnością</strong> (plonami z ha). Małe gospodarstwo może mieć wysokie plony (np. intensywne ogrody), ale i tak niską towarowość, bo produkuje dla siebie. Kluczem jest <strong>co się dzieje z produkcją</strong>, nie ile jej jest.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Nie pomijaj powiązania z województwem podkarpackim - zadanie pyta o WPŁYW na towarowość w tym konkretnym regionie. Sama teoria bez odwołania do Podkarpacia może być oceniona jako odpowiedź ogólna.</blockquote>"}]}