{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"22","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-3)\nPaństwa Sahelu podjęły się realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru - zasadzenia pasa\ndrzew o długości 8000 km, który ma zapobiegać pustynnieniu terenu na południe od Sahary.\nW drugiej dekadzie XXI wieku zalesiono fragmenty planowanego obszaru, głównie na\nwschodnich i zachodnich krańcach Afryki.\nNa podstawie: www.ft.com; www.greatgreenwall.org\nNa mapie przedstawiono planowany przebieg Wielkiego Zielonego Muru.\nNa podstawie: www.lelivrescolaire.fr\nZalesianie sprzyja zmniejszaniu się amplitud dobowych temperatury powietrza, gdyż drzewa\nchronią grunt przed nagrzewaniem i nocnym wypromieniowaniem.\nPrzedstaw dwa argumenty - inne niż podany powyżej - uzasadniające, że państwa\nSahelu na skutek podjęcia realizacji tej inwestycji mogą osiągać korzyści gospodarcze\nlub środowiskowe, oraz jedno zagrożenie, które może utrudnić kontynuację tego\nprojektu.\nArgumenty:\n1\n2\nZagrożenie:\n22.\n0-1-2-\n3\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22. (0-3)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\ni społeczno-gospodarczego oraz\nwzajemnych zależności w systemie\nczłowiek - przyroda - gospodarka.\n5. […] Formułowanie i weryfikacja hipotez\noraz proponowanie rozwiązań problemów\ndotyczących środowiska geograficznego.\n7. Waloryzowanie zjawisk i procesów\nprzyrodniczych oraz wartościowanie\nzachowań i działalności człowieka\nw środowisku geograficznym.\n9. Prognozowanie przemian zachodzących\nw środowisku przyrodniczym i społeczno-\n-gospodarczym.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIX.3) Zdający prezentuje przykłady\nsposobów pokonywania przyrodniczych\nograniczeń działalności gospodarczej\nczłowieka […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXIII.8) Zdający identyfikuje konflikty\ninteresów w relacjach człowiek -\nśrodowisko i rozumie potrzebę ich\nrozwiązywania zgodnie z zasadami\nzrównoważonego rozwoju […].\nZasady oceniania\n3 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n2 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - jedna poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\nArgumenty:\n- Państwa Sahelu pozyskują środki finansowe z zagranicy, które przyczyniają się do\naktywizacji gospodarki.\n- Tworzenie miejsc pracy w administracji państwowej oraz w regionach, w których jest\nrealizowany projekt.\n- Nastąpi ograniczenie zasypywania piaskiem pustynnym pól uprawnych / dróg, gdyż\ndrzewa stanowią barierę powstrzymującą wiatr.\n- Zmniejszy się erozja wietrzna gleb, gdyż system korzeniowy drzew chroni glebę przed\nwywiewaniem.\n- Zmniejszenie ubóstwa ludności Sahelu, gdyż poprawi się sytuacja rolnictwa - poprawią\nsię warunki agroklimatyczne i glebowe.\n- Zmniejszy się zagrożenie głodem, gdyż poprawa warunków klimatycznych i glebowych\noraz zmniejszenie erozji gleb przyczynią się do wzrostu plonów.\n- Zwiększą się zasoby wody w regionie, gdyż wraz ze wzrostem zalesienia podniesie się\npoziom wód gruntowych.\n- Wzrośnie świadomość ekologiczna ludności w państwach Sahelu.\nZagrożenie:\n- Wysokie temperatury powietrza / niskie opady atmosferyczne / niekorzystne warunki\nglebowe utrudniające zalesienie / przyczyniające się do pożarów lasów.\n- Wycinanie drzew Wielkiego Zielonego Muru w celu pozyskania źródła energii / budulca.\n- Przeznaczanie zbyt małych środków finansowych na realizację projektu.\n- Konflikty między państwami Afryki mogą zniweczyć wysiłek zalesiania.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **Argumenty za (dwa z):** - środki finansowe z zagranicy aktywizują gospodarki państw Sahelu; - tworzenie **miejsc pracy** w administracji i w terenie; - ograniczenie **zasypywania piaskiem pustynnym** pól / dróg (bariera drzew); - zmniejszenie **erozji wietrznej** gleb (system korzeniowy chroni glebę); - zmniejszenie **ubóstwa** ludności Sahelu (poprawa rolnictwa); - zmniejszenie zagrożenia **głodem** (wzrost plonów); - zwiększenie **zasobów wody** (zalesienie podnosi poziom wód gruntowych); - wzrost **świadomości ekologicznej**. **Zagrożenie (jedno z):** - wysokie temperatury / niskie opady / niekorzystne warunki glebowe utrudniające zalesienie / pożary lasów; - wycinanie drzew Muru na **opał / drewno budowlane**; - **zbyt małe środki finansowe** na realizację; - **konflikty zbrojne** między państwami Afryki mogące zniweczyć wysiłek zalesiania.\n\nTresc zadania (CKE)\n\nCo zrobić?\n\nCzym jest Wielki Zielony Mur? Projekt zalesienia pasa Sahelu (granica Sahary z sawanną) od Senegalu po Etiopię — ok. 8000 km pasa drzew o szerokości kilkudziesięciu kilometrów. Cel: zatrzymanie pustynnienia (postępującej erozji + zmiany klimatu).\n\nArgumenty ZA (z grup):\n\nŚrodowiskowe:\n- Bariera dla zasypywania piaskiem pól, dróg, wsi.\n- Ograniczenie erozji wietrznej (system korzeniowy chroni glebę).\n- Wzrost wód gruntowych (drzewa zatrzymują wilgoć).\n- Wzrost bioróżnorodności.\n\nSpołeczno-gospodarcze:\n- Miejsca pracy w sadzeniu i pielęgnacji drzew.\n- Aktywizacja gospodarek krajów Sahelu.\n- Wzrost plonów → redukcja głodu i ubóstwa.\n- Wzrost świadomości ekologicznej.\n\nZagrożenia dla sukcesu:\n- Trudne warunki klimatyczne (wysokie temp., niskie opady) → drzewa giną.\n- Wycinka na opał / drewno budowlane (lokalne potrzeby energetyczne ludności).\n- Niedostateczne finansowanie (projekt liczy na fundusze zagraniczne).\n- Konflikty zbrojne w regionie (Sahel: Mali, Burkina Faso, Niger — niestabilność, terroryzm).\n- Brak koordynacji między krajami uczestniczącymi.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (3 pkt):\n1. Argument za nr 1 (np. miejsca pracy).\n2. Argument za nr 2 (np. ograniczenie erozji wietrznej).\n3. Zagrożenie (np. wycinka na opał).\n\nPisz konkretnie, nie ogólnikowo.\n\nPunktacja CKE\n\n- 3 pkt — trzy poprawne odpowiedzi (dwa argumenty + zagrożenie).\n- 2 pkt — dwie poprawne.\n- 1 pkt — jedna poprawna.\n\nPo co to umieć\n\nPustynnienie Sahelu — jedno z największych wyzwań Afryki. Wielki Zielony Mur to flagowy projekt UA (Unia Afrykańska), wspierany przez ONZ, UE, USA.\n\nW zadaniach maturalnych projekty rozwojowe (Wielki Zielony Mur, Tama Trzech Przełomów, Kanał Sueski) wracają regularnie — trzeba znać cele + ryzyka każdego.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":"Wielki Zielony Mur, Sahel, zrównoważony rozwój","page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 22. (0-3)<br>Państwa Sahelu podjęły się realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru - zasadzenia pasa<br>drzew o długości 8000 km, który ma zapobiegać pustynnieniu terenu na południe od Sahary.<br>W drugiej dekadzie XXI wieku zalesiono fragmenty planowanego obszaru, głównie na<br>wschodnich i zachodnich krańcach Afryki.<br>Na podstawie: www.ft.com; www.greatgreenwall.org<br>Na mapie przedstawiono planowany przebieg Wielkiego Zielonego Muru.<br>Na podstawie: www.lelivrescolaire.fr<br>Zalesianie sprzyja zmniejszaniu się amplitud dobowych temperatury powietrza, gdyż drzewa<br>chronią grunt przed nagrzewaniem i nocnym wypromieniowaniem.<br>Przedstaw dwa argumenty - inne niż podany powyżej - uzasadniające, że państwa<br>Sahelu na skutek podjęcia realizacji tej inwestycji mogą osiągać korzyści gospodarcze<br>lub środowiskowe, oraz jedno zagrożenie, które może utrudnić kontynuację tego<br>projektu.<br>Argumenty:<br>1<br>2<br>Zagrożenie:<br>22.<br>0-1-2-<br>3<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 22. (0-3)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych […] gospodarczych […]<br>w przestrzeni geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Formułowanie twierdzeń</li></ol>\n<p>o prawidłowościach dotyczących<br>funkcjonowania środowiska przyrodniczego<br>i społeczno-gospodarczego oraz<br>wzajemnych zależności w systemie<br>człowiek - przyroda - gospodarka.</p>\n<ol><li>[…] Formułowanie i weryfikacja hipotez</li></ol>\n<p>oraz proponowanie rozwiązań problemów<br>dotyczących środowiska geograficznego.</p>\n<ol><li>Waloryzowanie zjawisk i procesów</li></ol>\n<p>przyrodniczych oraz wartościowanie<br>zachowań i działalności człowieka<br>w środowisku geograficznym.</p>\n<ol><li>Prognozowanie przemian zachodzących</li></ol>\n<p>w środowisku przyrodniczym i społeczno-<br>-gospodarczym.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>XIX.3) Zdający prezentuje przykłady<br>sposobów pokonywania przyrodniczych<br>ograniczeń działalności gospodarczej<br>człowieka […].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>XIII.8) Zdający identyfikuje konflikty<br>interesów w relacjach człowiek -<br>środowisko i rozumie potrzebę ich<br>rozwiązywania zgodnie z zasadami<br>zrównoważonego rozwoju […].<br>Zasady oceniania<br>3 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.<br>2 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>1 pkt - jedna poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Argumenty:</p>\n<ul><li>Państwa Sahelu pozyskują środki finansowe z zagranicy, które przyczyniają się do</li></ul>\n<p>aktywizacji gospodarki.</p>\n<ul><li>Tworzenie miejsc pracy w administracji państwowej oraz w regionach, w których jest</li></ul>\n<p>realizowany projekt.</p>\n<ul><li>Nastąpi ograniczenie zasypywania piaskiem pustynnym pól uprawnych / dróg, gdyż</li></ul>\n<p>drzewa stanowią barierę powstrzymującą wiatr.</p>\n<ul><li>Zmniejszy się erozja wietrzna gleb, gdyż system korzeniowy drzew chroni glebę przed</li></ul>\n<p>wywiewaniem.</p>\n<ul><li>Zmniejszenie ubóstwa ludności Sahelu, gdyż poprawi się sytuacja rolnictwa - poprawią</li></ul>\n<p>się warunki agroklimatyczne i glebowe.</p>\n<ul><li>Zmniejszy się zagrożenie głodem, gdyż poprawa warunków klimatycznych i glebowych</li></ul>\n<p>oraz zmniejszenie erozji gleb przyczynią się do wzrostu plonów.</p>\n<ul><li>Zwiększą się zasoby wody w regionie, gdyż wraz ze wzrostem zalesienia podniesie się</li></ul>\n<p>poziom wód gruntowych.</p>\n<ul><li>Wzrośnie świadomość ekologiczna ludności w państwach Sahelu.</li></ul>\n<p>Zagrożenie:</p>\n<ul><li>Wysokie temperatury powietrza / niskie opady atmosferyczne / niekorzystne warunki</li></ul>\n<p>glebowe utrudniające zalesienie / przyczyniające się do pożarów lasów.</p>\n<ul><li>Wycinanie drzew Wielkiego Zielonego Muru w celu pozyskania źródła energii / budulca.</li><li>Przeznaczanie zbyt małych środków finansowych na realizację projektu.</li><li>Konflikty między państwami Afryki mogą zniweczyć wysiłek zalesiania.</li></ul>\n<p>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Argumenty za (dwa z):</strong> - środki finansowe z zagranicy aktywizują gospodarki państw Sahelu; - tworzenie <strong>miejsc pracy</strong> w administracji i w terenie; - ograniczenie <strong>zasypywania piaskiem pustynnym</strong> pól / dróg (bariera drzew); - zmniejszenie <strong>erozji wietrznej</strong> gleb (system korzeniowy chroni glebę); - zmniejszenie <strong>ubóstwa</strong> ludności Sahelu (poprawa rolnictwa); - zmniejszenie zagrożenia <strong>głodem</strong> (wzrost plonów); - zwiększenie <strong>zasobów wody</strong> (zalesienie podnosi poziom wód gruntowych); - wzrost <strong>świadomości ekologicznej</strong>. <strong>Zagrożenie (jedno z):</strong> - wysokie temperatury / niskie opady / niekorzystne warunki glebowe utrudniające zalesienie / pożary lasów; - wycinanie drzew Muru na <strong>opał / drewno budowlane</strong>; - <strong>zbyt małe środki finansowe</strong> na realizację; - <strong>konflikty zbrojne</strong> między państwami Afryki mogące zniweczyć wysiłek zalesiania.</p>\n<p>Tresc zadania (CKE)</p>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>Czym jest Wielki Zielony Mur? Projekt zalesienia pasa Sahelu (granica Sahary z sawanną) od Senegalu po Etiopię — ok. 8000 km pasa drzew o szerokości kilkudziesięciu kilometrów. Cel: zatrzymanie pustynnienia (postępującej erozji + zmiany klimatu).</p>\n<p>Argumenty ZA (z grup):</p>\n<p>Środowiskowe:</p>\n<ul><li>Bariera dla zasypywania piaskiem pól, dróg, wsi.</li><li>Ograniczenie erozji wietrznej (system korzeniowy chroni glebę).</li><li>Wzrost wód gruntowych (drzewa zatrzymują wilgoć).</li><li>Wzrost bioróżnorodności.</li></ul>\n<p>Społeczno-gospodarcze:</p>\n<ul><li>Miejsca pracy w sadzeniu i pielęgnacji drzew.</li><li>Aktywizacja gospodarek krajów Sahelu.</li><li>Wzrost plonów → redukcja głodu i ubóstwa.</li><li>Wzrost świadomości ekologicznej.</li></ul>\n<p>Zagrożenia dla sukcesu:</p>\n<ul><li>Trudne warunki klimatyczne (wysokie temp., niskie opady) → drzewa giną.</li><li>Wycinka na opał / drewno budowlane (lokalne potrzeby energetyczne ludności).</li><li>Niedostateczne finansowanie (projekt liczy na fundusze zagraniczne).</li><li>Konflikty zbrojne w regionie (Sahel: Mali, Burkina Faso, Niger — niestabilność, terroryzm).</li><li>Brak koordynacji między krajami uczestniczącymi.</li></ul>\n<p>Konstrukcja odpowiedzi (3 pkt):</p>\n<ol><li>Argument za nr 1 (np. miejsca pracy).</li><li>Argument za nr 2 (np. ograniczenie erozji wietrznej).</li><li>Zagrożenie (np. wycinka na opał).</li></ol>\n<p>Pisz konkretnie, nie ogólnikowo.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>3 pkt — trzy poprawne odpowiedzi (dwa argumenty + zagrożenie).</li><li>2 pkt — dwie poprawne.</li><li>1 pkt — jedna poprawna.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Pustynnienie Sahelu — jedno z największych wyzwań Afryki. Wielki Zielony Mur to flagowy projekt UA (Unia Afrykańska), wspierany przez ONZ, UE, USA.</p>\n<p>W zadaniach maturalnych projekty rozwojowe (Wielki Zielony Mur, Tama Trzech Przełomów, Kanał Sueski) wracają regularnie — trzeba znać cele + ryzyka każdego.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Argumenty (inne niż zmniejszenie amplitud dobowych temperatury):</strong></p>\n<ol><li>Drzewa stanowią barierę wiatrochronną, która ogranicza erozję wietrzną gleb - system korzeniowy spaja grunt, zmniejszając wywiewanie cząstek glebowych, co sprzyja zachowaniu żyzności gleb i wzrostowi plonów.</li><li>Zalesienie prowadzi do wzrostu zasobów wód gruntowych - drzewa spowalniają odpływ powierzchniowy, zwiększają infiltrację wody deszczowej w głąb profilu glebowego, podnosząc poziom wód gruntowych w regionie.</li></ol>\n<p><strong>Zagrożenie:</strong></p>\n<p>Konflikty zbrojne między państwami lub wewnętrzne w regionie Sahelu (np. w Mali, Burkina Faso, Nigrze, Sudanie) mogą uniemożliwić kontynuację zalesiania i spowodować zniszczenie już nasadzonych terenów.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza korzyści przez pryzmat problemów Sahelu</h4>\n<p>Żeby trafnie dobrać argumenty, najpierw trzeba zrozumieć, co jest <strong>głównym problemem strefy Sahelu</strong>:</p>\n<ul><li>Postępująca <strong>desertyfikacja</strong> (pustynnienie) - przesuwanie się strefy Sahary na południe.</li><li><strong>Erozja wietrzna</strong> gleb - wiatr wywiera cząstki gleby, niszczy pola uprawne.</li><li><strong>Niedobór wody</strong> - opady roczne rzędu 100-500 mm, silne parowanie.</li><li><strong>Ubóstwo i głód</strong> - rolnictwo substancjalne, niskie plony, zależność od opadów.</li><li><strong>Niestabilność polityczna</strong> - konflikty zbrojne, terroryzm (np. region Sahelu to centrum aktywności grup dżihadystycznych).</li></ul>\n<p>Teraz patrzymy, jakie <strong>korzyści gospodarcze lub środowiskowe</strong> wynikają z zasadzenia pasa drzew 8000 km:</p>\n<p><strong>Korzyść środowiskowa - zatrzymanie erozji wietrznej:</strong></p>\n<ul><li>Drzewa tworzą barierę aerodynamiczną (wiatrochronną) → zmniejsza się prędkość wiatru przy powierzchni gruntu.</li><li>System korzeniowy spaja cząstki glebowe → gleba nie jest wywiewana.</li><li>Pola uprawne chronione są przed zasypywaniem piaskiem pustynnym z Sahary.</li><li><strong>Efekt:</strong> zachowanie żyzności gleby → wyższe plony → mniejsze zagrożenie głodem.</li></ul>\n<p><strong>Korzyść środowiskowa - wzrost zasobów wody:</strong></p>\n<ul><li>Drzewa spowalniają odpływ powierzchniowy wody deszczowej.</li><li>Transpiracja drzew zwiększa wilgotność powietrza w przyziemnej warstwie atmosfery.</li><li>Woda wolniej odpływa → więcej czasu na infiltrację w głąb gruntu → podniesienie poziomu wód gruntowych.</li><li><strong>Efekt:</strong> dostępność wody do nawadniania i do picia - kluczowa korzyść w strefie półsuchej.</li></ul>\n<p><strong>Zagrożenie - konflikty zbrojne:</strong></p>\n<ul><li>Strefa Sahelu to jeden z najbardziej niestabilnych politycznie regionów świata.</li><li>Aktywność grup zbrojnych (np. Al-Kaida w Islamskim Maghrebie, Boko Haram) lub konflikty między państwami mogą przerwać realizację projektu lub zniszczyć już nasadzone obszary.</li><li>Projekt wymaga współpracy wielu państw - napięcia dyplomatyczne mogą ją zablokować.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację i ocena kompletności</h4>\n<p>Klucz CKE podaje szeroki katalog akceptowanych odpowiedzi. Sprawdzamy, że wybrane przez nas argumenty:</p>\n<p>| Kryterium | Argument 1 (erozja gleb) | Argument 2 (wody gruntowe) |<br>| Inny niż podany (amplitudy T) | ✅ | ✅ |<br>| Zawiera mechanizm przyczynowo-skutkowy | ✅ tak - korzenie spajają glebę | ✅ tak - infiltracja → wody gruntowe |<br>| Korzyść gospodarcza lub środowiskowa | ✅ środowiskowa + gospodarcza | ✅ środowiskowa |<br>| Konkretny, nie ogólnikowy | ✅ | ✅ |</p>\n<p>Dla zagrożenia sprawdzamy:</p>\n<ul><li><strong>Wycinanie drzew</strong> - też akceptowane (opał, budulec) - dobra alternatywa.</li><li><strong>Niedobór finansowania</strong> - akceptowane, ale słabiej umocowane w wiedzy geograficznej.</li><li><strong>Konflikty zbrojne</strong> - akceptowane, dobrze osadzone geograficznie (region Sahelu = strefa konfliktów).</li></ul>\n<p>Obie wersje zagrożenia (konflikty lub warunki klimatyczne utrudniające zalesienie - susze, pożary) są w pełni akceptowalne przez CKE.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 22, max 3 pkt):</strong><br>- <strong>3 pkt</strong> - za podanie <strong>dwóch poprawnych argumentów</strong> i <strong>jednego poprawnego zagrożenia</strong>, każde z wyjaśnieniem mechanizmu przyczynowo-skutkowego.<br>- <strong>2 pkt</strong> - za podanie <strong>dwóch</strong> z trzech wymaganych elementów (np. dwa argumenty bez zagrożenia, albo jeden argument + zagrożenie).<br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie <strong>jednego</strong> poprawnego elementu.<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów lub argumenty ogólnikowe bez uzasadnienia.<br><br><strong>Akceptowane argumenty (wybrane z klucza):</strong><br>- Ograniczenie zasypywania piaskiem pól uprawnych i dróg - drzewa jako bariera wiatrochron.<br>- Zmniejszenie erozji wietrznej gleb - korzenie chronią glebę przed wywiewaniem.<br>- Zwiększenie zasobów wód gruntowych - wzrost zalesienia → podniesienie poziomu wód gruntowych.<br>- Tworzenie miejsc pracy przy realizacji projektu i w administracji.<br>- Pozyskanie środków finansowych z zagranicy (fundusze klimatyczne, UE, ONZ).<br>- Zmniejszenie ubóstwa / zagrożenia głodem poprzez poprawę warunków agroklimatycznych.<br><br><strong>Akceptowane zagrożenia:</strong><br>- Wysokie temperatury i niskie opady - niekorzystne warunki dla wzrostu drzew / ryzyko pożarów.<br>- Wycinanie drzew jako opał lub budulec przez miejscową ludność.<br>- Niewystarczające finansowanie projektu.<br>- Konflikty zbrojne między państwami lub wewnętrzne destabilizujące projekt.<br><br><strong>WAŻNE dla ucznia:</strong> Każdy argument MUSI zawierać wyjaśnienie - nie wystarczy napisać &quot;zmniejszy się erozja gleb&quot;. Trzeba dodać &quot;<strong>gdyż</strong> system korzeniowy drzew chroni glebę przed wywiewaniem&quot; lub &quot;<strong>ponieważ</strong> drzewa stanowią barierę powstrzymującą wiatr&quot;. Brak uzasadnienia = 0 pkt za dany element.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌍 <strong>Strefa Sahelu</strong> - przejściowa strefa klimatyczna między Saharą (klimat BW - pustynny) a sawanną (klimat Aw). Opady: 200-600 mm/rok, silna zmienność roczna, dominacja wiatru harmattan (suchy wiatr pustynny z NE). Erozja wietrzna i deflacja gleb to główne procesy geomorfologiczne.</blockquote>\n<blockquote>💧 <strong>Bilans wodny zlewni</strong>: \\(P = E + H + R \\pm \\Delta S\\). Zalesienie działa przez zwiększenie składnika \\(R\\) (retencji) kosztem \\(H\\) (odpływu) - więcej wody pozostaje w systemie, zasila wody gruntowe.</blockquote>\n<blockquote>🌱 <strong>Desertyfikacja</strong> - proces degradacji gruntów w strefach suchych, półsuchych i suchych subwilgotnych wskutek działalności człowieka (nadmierne wypasanie, wylesianie) i zmian klimatycznych. Wielki Zielony Mur to bezpośrednia odpowiedź na ten proces.</blockquote>\n<blockquote>W tym zadaniu nie używamy wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z geografii fizycznej (klimatologia, hydrologia, geomorfologia) i społeczno-ekonomicznej (polityka, gospodarka Afryki).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi mogą być błędne</h4>\n<p>| Błędny argument | Treść | Dlaczego nie spełnia kryterium |<br>| &quot;Drzewa są ładne i poprawiają krajobraz&quot; | Walory estetyczne | Nie jest to korzyść gospodarcza ani środowiskowa w rozumieniu CKE - brak mierzalnego efektu |<br>| &quot;Zmniejszą się amplitudy dobowych temperatur&quot; | Ochrona przed nagrzewaniem / nocnym wypromieniowaniem | <strong>To argument podany w treści zadania</strong> - polecenie wyraźnie żąda <em>innych</em> niż ten |<br>| &quot;Zwiększy się turystyka&quot; | Wzrost przyjazdów turystycznych | Możliwy, ale spekulatywny i trudny do uzasadnienia w strefie Sahelu - klucz CKE nie wymienia go explicite; ryzykowna odpowiedź |<br>| &quot;Poprawi się środowisko na całym świecie&quot; | Globalny efekt | Zbyt ogólnikowe - klucz wymaga konkretnego mechanizmu w skali regionalnej |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Polecenie wymaga <strong>dwóch argumentów i jednego zagrożenia</strong> - trzy oddzielne elementy. Uczeń często pisze dwa argumenty i zapomina o zagrożeniu, tracąc 1 punkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Każdy argument MUSI zawierać <strong>mechanizm przyczynowo-skutkowy</strong> - słowa &quot;gdyż&quot;, &quot;ponieważ&quot;, &quot;co prowadzi do&quot;. Sam opis zjawiska (&quot;zmniejszy się erozja gleb&quot;) bez wyjaśnienia <strong>dlaczego</strong> = 0 pkt za dany element w kluczu CKE.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Nie pisz argumentu, który jest <strong>identyczny treściowo z tym podanym w treści zadania</strong> (zmniejszenie amplitud dobowych T) - nawet jeśli sformułujesz go inaczej, egzaminator może uznać go za ten sam.</blockquote>"}]}