{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"24","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-2)\nNa mapie oznaczonej numerem 1 przedstawiono udział buraków cukrowych w ogólnej\npowierzchni zasiewów według powiatów, a na mapie oznaczonej numerem 2 - lokalizację\ncukrowni w Polsce w 2010 roku.\n1\nNa podstawie: www.stat.gov.pl, Bank Danych Lokalnych, Warszawa 2010.\n2\nNa podstawie: A. Dubownik, R. Rudnicki, Reforma rynku cukru Unii Europejskiej i jej wpływ na uprawę buraków\ncukrowych i produkcję cukru w Polsce, Toruń 2016.\nMGEP-R0_100\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\nGłównym czynnikiem lokalizacji cukrowni w Polsce jest (bliskość rynku zbytu / dostępność\nsurowca / dostęp do wody ) Cukrownie\nmają typ lokalizacji (przymusowej / związanej / swobodnej )\nNajwiększym udziałem buraka cukrowego w ogólnej powierzchni zasiewów charakteryzuje\nsię rolnictwo (Kujaw / Podlasia / Żuław Wiślanych )","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nkrajowej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\ni społeczno-gospodarczego oraz\nwzajemnych zależności w systemie\nczłowiek - przyroda - gospodarka.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXI.1) Zdający wyjaśnia […] wpływ\n[czynników lokalizacji przemysłu] na\nrozmieszczenie i rozwój wybranych jego\ndziałów.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uzupełnienie trzech zdań.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch zdań.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\ndostępność surowca\nzwiązanej\nKujaw\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: 1. **dostępność surowca** 2. **związanej** 3. **Kujaw**\n\nTresc zadania (CKE)\n\nCo zrobić?\n\nCzynniki lokalizacji przemysłu (klasyfikacja):\n- Surowcowy (dostęp do surowca) — najważniejszy dla przemysłu ciężkiego, cukrowniczego, drzewnego.\n- Energetyczny — przemysł energochłonny (huty, cementownie).\n- Wodny — przemysł wymagający dużo wody.\n- Pracochłonny / siły roboczej — odzieżowy, montażowy.\n- Rynku zbytu — produkcja gotowych dóbr konsumpcyjnych.\n- Transportowy — np. porty, węzły kolejowe.\n\nCukrownia = przetwórstwo buraków cukrowych. Buraki:\n- Ciężkie i nieprzydatne do długiego transportu (psują się szybko, tracą sok).\n- Stąd cukrownie lokalizowane w pobliżu plantacji → lokalizacja związana (związana z surowcem).\n\nRegion buraka cukrowego w Polsce: Kujawy (woj. kujawsko-pomorskie) — żyzne gleby (czarnoziemy + mady), płaski teren, długie dni słoneczne — idealne warunki.\n\nUzupełnij luki:\n1. dostępność surowca (czynnik lokalizacji).\n2. związanej (rodzaj lokalizacji — związana z surowcem).\n3. Kujaw (region buraków).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne uzupełnienia.\n- 1 pkt — dwa poprawne uzupełnienia.\n\nPo co to umieć\n\nLokalizacja przemysłu w Polsce — związana z surowcem:\n- Cukrownie → Kujawy (buraki).\n- Krochmalnie → Wielkopolska (ziemniaki).\n- Huty żelaza → Górny Śląsk (węgiel, ruda).\n- Cementownie → Świętokrzyskie (wapień).\n- Rafinerie → blisko portów lub źródeł ropy (Płock, Gdańsk).\n\nKlasyk: każdy przemysł ma swoje regiony naturalne w Polsce.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":"przemysł, lokalizacja cukrowni, Kujawy","page_from":32,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 24. (0-2)<br>Na mapie oznaczonej numerem 1 przedstawiono udział buraków cukrowych w ogólnej<br>powierzchni zasiewów według powiatów, a na mapie oznaczonej numerem 2 - lokalizację<br>cukrowni w Polsce w 2010 roku.<br>1<br>Na podstawie: www.stat.gov.pl, Bank Danych Lokalnych, Warszawa 2010.<br>2<br>Na podstawie: A. Dubownik, R. Rudnicki, Reforma rynku cukru Unii Europejskiej i jej wpływ na uprawę buraków<br>cukrowych i produkcję cukru w Polsce, Toruń 2016.<br>MGEP-R0_100<br>Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.<br>Głównym czynnikiem lokalizacji cukrowni w Polsce jest (bliskość rynku zbytu / dostępność<br>surowca / dostęp do wody ) Cukrownie<br>mają typ lokalizacji (przymusowej / związanej / swobodnej )<br>Największym udziałem buraka cukrowego w ogólnej powierzchni zasiewów charakteryzuje<br>się rolnictwo (Kujaw / Podlasia / Żuław Wiślanych )</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 24. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru<br>i dynamiki procesów zachodzących<br>w środowisku geograficznym w skali […]<br>krajowej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Formułowanie twierdzeń</li></ol>\n<p>o prawidłowościach dotyczących<br>funkcjonowania środowiska przyrodniczego<br>i społeczno-gospodarczego oraz<br>wzajemnych zależności w systemie<br>człowiek - przyroda - gospodarka.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk i współzależności</li></ol>\n<p>zachodzących w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem różnych map […]<br>tematycznych.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>XI.1) Zdający wyjaśnia […] wpływ<br>[czynników lokalizacji przemysłu] na<br>rozmieszczenie i rozwój wybranych jego<br>działów.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne uzupełnienie trzech zdań.<br>1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch zdań.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Rozwiązanie<br>dostępność surowca<br>związanej<br>Kujaw<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: 1. <strong>dostępność surowca</strong> 2. <strong>związanej</strong> 3. <strong>Kujaw</strong></p>\n<p>Tresc zadania (CKE)</p>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>Czynniki lokalizacji przemysłu (klasyfikacja):</p>\n<ul><li>Surowcowy (dostęp do surowca) — najważniejszy dla przemysłu ciężkiego, cukrowniczego, drzewnego.</li><li>Energetyczny — przemysł energochłonny (huty, cementownie).</li><li>Wodny — przemysł wymagający dużo wody.</li><li>Pracochłonny / siły roboczej — odzieżowy, montażowy.</li><li>Rynku zbytu — produkcja gotowych dóbr konsumpcyjnych.</li><li>Transportowy — np. porty, węzły kolejowe.</li></ul>\n<p>Cukrownia = przetwórstwo buraków cukrowych. Buraki:</p>\n<ul><li>Ciężkie i nieprzydatne do długiego transportu (psują się szybko, tracą sok).</li><li>Stąd cukrownie lokalizowane w pobliżu plantacji → lokalizacja związana (związana z surowcem).</li></ul>\n<p>Region buraka cukrowego w Polsce: Kujawy (woj. kujawsko-pomorskie) — żyzne gleby (czarnoziemy + mady), płaski teren, długie dni słoneczne — idealne warunki.</p>\n<p>Uzupełnij luki:</p>\n<ol><li>dostępność surowca (czynnik lokalizacji).</li><li>związanej (rodzaj lokalizacji — związana z surowcem).</li><li>Kujaw (region buraków).</li></ol>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>2 pkt — trzy poprawne uzupełnienia.</li><li>1 pkt — dwa poprawne uzupełnienia.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Lokalizacja przemysłu w Polsce — związana z surowcem:</p>\n<ul><li>Cukrownie → Kujawy (buraki).</li><li>Krochmalnie → Wielkopolska (ziemniaki).</li><li>Huty żelaza → Górny Śląsk (węgiel, ruda).</li><li>Cementownie → Świętokrzyskie (wapień).</li><li>Rafinerie → blisko portów lub źródeł ropy (Płock, Gdańsk).</li></ul>\n<p>Klasyk: każdy przemysł ma swoje regiony naturalne w Polsce.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ol><li>Głównym czynnikiem lokalizacji cukrowni jest <strong>dostępność surowca</strong>.</li><li>Cukrownie mają typ lokalizacji <strong>związanej</strong>.</li><li>Największym udziałem buraka cukrowego w zasiewach charakteryzuje się rolnictwo <strong>Kujaw</strong>.</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - analiza mapy przez porównanie rozmieszczenia cukrowni z uprawami</h4>\n<p><strong>Krok 1 - czynnik lokalizacji:</strong></p>\n<p>Porównaj mapę 1 (uprawy) i mapę 2 (cukrownie). Cukrownie skupiają się dokładnie tam, gdzie udział buraka cukrowego jest najwyższy - w okolicach Nakła, Chełmży, Kruszwicy, Opalenicy, Środy Wlkp. To nie jest przypadek. Burak cukrowy jest ciężki, traci wilgotność i ulega fermentacji podczas transportu - musi być przetworzony <strong>szybko i blisko miejsca zbioru</strong>. Transport surowca na duże odległości jest nieopłacalny.</p>\n<p>→ Czynnik lokalizacji: <strong>dostępność surowca</strong> ✅</p>\n<p>Bliskość rynku zbytu odpada, bo cukier jest lekki, łatwy do transportu na duże odległości i trafia do hurtowni/sieci - nie ma potrzeby lokalizowania zakładu blisko konsumenta. Dostęp do wody jest potrzebny (duże zużycie wody w produkcji), ale to czynnik wtórny - zakłady mogą być zasilane z rzek lub ujęć podziemnych w całej Polsce, a nie jest to element różnicujący rozmieszczenie.</p>\n<p><strong>Krok 2 - typ lokalizacji:</strong></p>\n<p>W geografii przemysłu wyróżniamy trzy typy lokalizacji:</p>\n<ul><li><strong>Swobodna</strong> - zakład może funkcjonować praktycznie wszędzie (np. produkcja elektroniki).</li><li><strong>Związana</strong> - zakład jest przyciągany przez jeden dominujący czynnik (surowiec lub rynek), ale dysponuje pewną elastycznością w wyborze konkretnego miejsca.</li><li><strong>Przymusowa</strong> - wyłącznie jeden możliwy punkt, np. kopalnia przy złożu.</li></ul>\n<p>Cukrownia <strong>musi</strong> leżeć blisko upraw buraka, ale w obrębie danego regionu uprawowego może wybierać między kilkoma lokalizacjami (dostęp do drogi, rzeki, linii kolejowej). To klasyczny przypadek lokalizacji <strong>związanej z surowcem</strong>.</p>\n<p>→ Typ lokalizacji: <strong>związanej</strong> ✅</p>\n<p><strong>Krok 3 - region z najwyższym udziałem buraka:</strong></p>\n<p>Z mapy 1 wynika, że ciemne barwy kartogramu (udział &gt;10%) koncentrują się w centrum-północy Polski: okolice Bydgoszczy, Torunia, Inowrocławia, Nakła - to właśnie <strong>Kujawy</strong>. To historycznie jeden z najstarszych i najbogatszych regionów rolniczych Polski, z <strong>żyznymi czarnoziemami i czarnymi ziemiami</strong> oraz ciepłym, kontynentalnym klimatem sprzyjającym uprawie buraka.</p>\n<p>→ Region: <strong>Kujaw</strong> ✅</p>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji przez wiedzę geograficzną</h4>\n<p><strong>Ad 1 - eliminacja:</strong></p>\n<ul><li>~~Bliskość rynku zbytu~~ - cukier jest produktem o długim terminie przydatności, niskiej objętości i łatwym do transportu; zakład cukrowniczy nie potrzebuje bliskości konsumentów.</li><li>~~Dostęp do wody~~ - choć cukrownie zużywają dużo wody, sieć rzeczna w Polsce jest równomiernie rozłożona i nie tłumaczy skupienia zakładów w konkretnych regionach rolniczych.</li></ul>\n<p>→ Jedyna logiczna odpowiedź: <strong>dostępność surowca</strong>.</p>\n<p><strong>Ad 3 - eliminacja regionów:</strong></p>\n<ul><li>~~Podlasie~~ - region z dominującą produkcją mleka i hodowlą bydła (zielone łąki i pastwiska); gleby słabsze (bielice, gleby płowe), klimat chłodniejszy i bardziej wilgotny - warunki nieoptymalne dla buraka cukrowego.</li><li>~~Żuławy Wiślane~~ - co prawda żyzne mady, ale region bardzo niewielki obszarowo i silnie ukierunkowany na warzywa, zboża i sad; na mapie 2 brak cukrowni na Żuławach (Malbork jest ich przykładem, ale lokalizacja historyczna).</li></ul>\n<p>→ Zostają <strong>Kujawy</strong> - największy region uprawy buraka w Polsce.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 24, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawne uzupełnienie <strong>wszystkich trzech</strong> zdań: <em>dostępność surowca</em> + <em>związanej</em> + <em>Kujaw</em>.<br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawne uzupełnienie <strong>dokładnie dwóch</strong> zdań.<br>- <strong>0 pkt</strong> - poprawne uzupełnienie tylko jednego lub żadnego zdania.<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong> Klucz CKE podaje konkretne sformułowania - wybierasz z nawiasu, więc nie ma wariantów słownych do akceptacji; liczy się wybór właściwej opcji. Forma &quot;Kujaw&quot; (dopełniacz) jest poprawna zgodnie z poleceniem.<br><br><strong>Ważna uwaga:</strong> W tym zadaniu nie ma punktów cząstkowych za częściowo poprawne uzasadnienie - liczy się wyłącznie liczba poprawnie uzupełnionych luk (2 lub 1 lub 0). Nie trać punktu przez pośpiech - sprawdź każde zdanie osobno przed wpisaniem.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🏭 <strong>Teoria lokalizacji przemysłu (Weber, czynniki lokalizacji):</strong><br>Przemysł przetwórczy surowców rolnych (cukrownie, gorzelnie, olejarnie, browary) → <strong>surowcochłonny</strong> + <strong>surowiec trudno transportowalny</strong> → lokalizacja przy źródle surowca. Reguła: im wyższy wskaźnik materiałowy (masa surowca / masa produktu), tym silniejsze przyciąganie do surowca. Burak cukrowy: z ok. 8 kg buraka → 1 kg cukru → wskaźnik materiałowy ≈ 8 → silna orientacja surowcowa.</blockquote>\n<blockquote>🌱 <strong>Kujawy - charakterystyka rolnicza:</strong><br>Region historyczny w centrum-północy Polski (Inowrocław, Bydgoszcz, Włocławek). Gleby: <strong>czarnoziemy i czarne ziemie kujawskie</strong> - jedne z najżyźniejszych w Polsce. Klimat: relatywnie ciepłe lato, umiarkowane opady. Długa tradycja uprawy buraka cukrowego i wielki przemysł cukrowniczy (Kruszwica, Nakło nad Notecią, Chełmża, Dobrzelin).</blockquote>\n<blockquote>W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych - wymagana jest <strong>wiedza z geografii rolnictwa i przemysłu</strong> (teoria lokalizacji, regionalizacja rolnicza Polski).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |<br>| Bliskość rynku zbytu | Zakład lokalizuje się blisko konsumentów cukru | Cukier jest produktem łatwym do transportu (lekki, trwały, nie psuje się); rynek zbytu obejmuje całą Polskę i eksport, więc bliskość konsumenta nie różnicuje lokalizacji cukrowni |<br>| Dostęp do wody | Lokalizacja przy rzekach i zbiornikach wodnych | Woda jest czynnikiem potrzebnym, ale Polska ma dość równomierną sieć rzeczną; sam dostęp do wody nie tłumaczy skupienia cukrowni właśnie w Wielkopolsce i na Kujawach |<br>| Lokalizacja przymusowa | Zakład musi stać w jedynym możliwym miejscu | Przymusowa = nieprzenoszalna (jak kopalnia przy złożu). Cukrownia może istnieć w każdym z kilku powiatów danego regionu buraczanego - ma swobodę wyboru w obrębie obszaru surowcowego |<br>| Lokalizacja swobodna | Zakład może stać wszędzie | Swobodna = brak dominującego czynnika. Cukrownia jest jednak silnie przyciągana przez buraka - nie może funkcjonować opłacalnie np. na Podlasiu bez upraw |<br>| Podlasie | Region z dużym udziałem buraka | Podlasie to region hodowlany (mleczarstwo), gleby słabsze; uprawa buraka śladowa; brak cukrowni w tym regionie |<br>| Żuławy Wiślane | Region z dużym udziałem buraka | Żuławy mają żyzne mady, ale są małym obszarowo regionem; dominuje tu warzywnictwo i sadownictwo; kartogram wskazuje niższy udział buraka niż na Kujawach |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Uczniowie często mylą <em>lokalizację przymusową</em> z <em>lokalizacją surowcową</em>. Surowcowa to <strong>powód</strong> lokalizacji (dlaczego tu?), przymusowa/związana/swobodna to <strong>typ</strong> (jak silna jest zależność). Cukrownia to typ <strong>związany</strong> - silna zależność od surowca, ale nie absolutna jak przy kopalni.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Żuławy Wiślane mają żyzne mady i kojarzą się z intensywnym rolnictwem - to pułapka. Ale powierzchnia Żuław jest niewielka, a mapa wyraźnie pokazuje największy udział buraka właśnie w regionie kujawsko-wielkopolskim (ciemniejsze barwy wokół Inowrocławia i Nakła).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> To zadanie za 2 punkty, ale wymaga trzech poprawnych odpowiedzi - pomyłka w jednej luce kosztuje 1 punkt. Warto sprawdzić każdą lukę osobno i nie działać automatycznie (&quot;burak = Żuławy bo mady&quot;).</blockquote>"}]}