{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/26.1","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"26.1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz odpowiednią nazwę obszaru spośród\npodanych poniżej oraz numer, którym oznaczono ten obszar na mapie.\nAfryka Środkowa Alaska jezioro Maracaibo Zatoka Perska\nOpis obszaru wydobycia ropy naftowej\nNazwa obszaru\nPołożenie\nobszaru\n(wpisz\nnumer)\nObszar o trudnych warunkach wydobycia i transportu\nropy naftowej wynikających z klimatu, ukształtowania\npowierzchni i obecności wieloletniej zmarzliny,\nznacznie oddalony od rynków zbytu. Do przesyłu ropy\nnaftowej wykorzystuje się rurociąg i żeglugę morską.\nJeden z najważniejszych obszarów wydobycia ropy\nnaftowej na świecie, mimo trudnych warunków\nklimatycznych i niestabilności politycznej. Niektóre\nkraje tego regionu charakteryzują się wyższą wartością\nPKB na 1 mieszkańca niż kraje - importerzy ropy\nnaftowej z Europy.\n26.1.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nkrajowej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIX.2) Zdający wyjaśnia związki między\nwystępowaniem surowców mineralnych\na kierunkami rozwoju przemysłu i strukturą\ntowarową handlu zagranicznego.\nXIX.3) Zdający prezentuje przykłady\nsposobów pokonywania przyrodniczych\nograniczeń działalności gospodarczej\nczłowieka […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nVII.3) Zdający wskazuje na mapie miejsca\nważniejszych konfliktów zbrojnych […] na\nBliskim Wschodzie w XXI w.\nVII.5) Zdający porównuje PKB państw\nznajdujących się na różnym poziomie\nrozwoju gospodarczego […].\nIX.3) Zdający analizuje strukturę i kierunki\nmiędzynarodowej wymiany handlowej […].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie jednego wiersza albo jednej kolumny w tabeli.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nAlaska, 1\nZatoka Perska, 6\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"| Region | Pozycja | |---|---| | **Alaska** | 1 | | **Zatoka Perska** | 6 |","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-26.1.webp","solution_image":null,"topics":"ropa naftowa, regiony wydobycia, konflikty Bliskiego Wschodu","page_from":34,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 26.1. (0-2)<br>Uzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz odpowiednią nazwę obszaru spośród<br>podanych poniżej oraz numer, którym oznaczono ten obszar na mapie.<br>Afryka Środkowa Alaska jezioro Maracaibo Zatoka Perska<br>Opis obszaru wydobycia ropy naftowej<br>Nazwa obszaru<br>Położenie<br>obszaru<br>(wpisz<br>numer)<br>Obszar o trudnych warunkach wydobycia i transportu<br>ropy naftowej wynikających z klimatu, ukształtowania<br>powierzchni i obecności wieloletniej zmarzliny,<br>znacznie oddalony od rynków zbytu. Do przesyłu ropy<br>naftowej wykorzystuje się rurociąg i żeglugę morską.<br>Jeden z najważniejszych obszarów wydobycia ropy<br>naftowej na świecie, mimo trudnych warunków<br>klimatycznych i niestabilności politycznej. Niektóre<br>kraje tego regionu charakteryzują się wyższą wartością<br>PKB na 1 mieszkańca niż kraje - importerzy ropy<br>naftowej z Europy.<br>26.1.<br>0-1-2<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 26.1. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru<br>i dynamiki procesów zachodzących<br>w środowisku geograficznym w skali […]<br>krajowej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk i współzależności</li></ol>\n<p>zachodzących w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem […] map […]<br>tematycznych.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>XIX.2) Zdający wyjaśnia związki między<br>występowaniem surowców mineralnych<br>a kierunkami rozwoju przemysłu i strukturą<br>towarową handlu zagranicznego.<br>XIX.3) Zdający prezentuje przykłady<br>sposobów pokonywania przyrodniczych<br>ograniczeń działalności gospodarczej<br>człowieka […].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>VII.3) Zdający wskazuje na mapie miejsca<br>ważniejszych konfliktów zbrojnych […] na<br>Bliskim Wschodzie w XXI w.<br>VII.5) Zdający porównuje PKB państw<br>znajdujących się na różnym poziomie<br>rozwoju gospodarczego […].<br>IX.3) Zdający analizuje strukturę i kierunki<br>międzynarodowej wymiany handlowej […].<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy w tabeli.<br>1 pkt - poprawne uzupełnienie jednego wiersza albo jednej kolumny w tabeli.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.<br>Rozwiązanie<br>Alaska, 1<br>Zatoka Perska, 6<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>| Region | Pozycja | |---|---| | <strong>Alaska</strong> | 1 | | <strong>Zatoka Perska</strong> | 6 |</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Opis obszaru wydobycia ropy naftowej | Nazwa obszaru | Numer |<br>| Obszar o trudnych warunkach wydobycia wieloletnia zmarzlina rurociąg i żegluga morska | <strong>Alaska</strong> | <strong>1</strong> |<br>| Jeden z najważniejszych obszarów niestabilność polityczna PKB wyższe niż importerzy z Europy | <strong>Zatoka Perska</strong> | <strong>6</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza opisów przez cechy diagnostyczne</h4>\n<p><strong>Wiersz 1 - klucz: wieloletnia zmarzlina + rurociąg + żegluga morska</strong></p>\n<p>Opis zawiera trzy cechy, które jednoznacznie wskazują na jeden obszar:</p>\n<ul><li><strong>Wieloletnia zmarzlina (permafrost)</strong> - występuje w klimacie subarktycznym/arktycznym. Spośród dostępnych czterech nazw tylko <strong>Alaska</strong> leży w strefie arktycznej. Jezioro Maracaibo (Wenezuela) to tropiki, Zatoka Perska to strefa subtropikalna/pustynna, Afryka Środkowa to klimat równikowy/wilgotny.</li><li><strong>Rurociąg i żegluga morska</strong> - Trans-Alaska Pipeline System (TAPS) biegnie z Prudhoe Bay na północnym wybrzeżu Alaski do portu Valdez na południu. Stamtąd ropa płynie tankowcami. To precyzyjny opis infrastruktury alaskańskiej, której nie ma w żadnym innym regionie z listy.</li><li><strong>Znaczne oddalenie od rynków zbytu</strong> - Alaska to północno-zachodnie krańce Ameryki Północnej, z dala od rynków USA czy Europy.</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Wiersz 1 = <strong>Alaska, numer 1</strong></p>\n<p><strong>Wiersz 2 - klucz: największy producent + niestabilność polityczna + wysokie PKB/c</strong></p>\n<ul><li><strong>„Jeden z najważniejszych obszarów wydobycia ropy na świecie&quot;</strong> - Zatoka Perska dostarcza ok. 30-35% światowej produkcji ropy. Afryka Środkowa (Nigeria i sąsiednie kraje) to znaczący, ale regionalny gracz. Alaska i jezioro Maracaibo to obszary ważne, ale nie „najważniejsze&quot; globalnie.</li><li><strong>„Trudne warunki klimatyczne&quot;</strong> - klimat pustynny/gorący (Arabia Saudyjska, Irak, Iran, ZEA, Kuwejt): temperatury latem przekraczające 50°C, brak wody słodkiej - to wyzwanie logistyczne i techniczne.</li><li><strong>„Niestabilność polityczna&quot;</strong> - Bliski Wschód: konflikty w Iraku, Iranie, Jemenie, Syrii są powszechnie znane. Afryka Środkowa też ma konflikty, ale kryterium PKB per capita wyklucza ten region (patrz niżej).</li><li><strong>„PKB na 1 mieszkańca wyższe niż importerzy z Europy&quot;</strong> - Arabia Saudyjska, Kuwejt, ZEA, Katar mają PKB/c (PPP) na poziomie 60 000-115 000 USD, wyprzedzając Niemcy (65 000) czy Francję. Nigeria (Afryka Środkowa) ma PKB/c ≈ 5 000-6 000 USD - to kryterium wyklucza Afrykę Środkową.</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Wiersz 2 = <strong>Zatoka Perska, numer 6</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja pozostałych opcji</h4>\n<p>Spośród czterech dostępnych nazw (Afryka Środkowa, Alaska, jezioro Maracaibo, Zatoka Perska) należy przyporządkować dwie. Pozostałe dwie (Afryka Środkowa i jezioro Maracaibo) nie pasują do żadnego opisu - warto to zrozumieć:</p>\n<p>| Nazwa | Dlaczego NIE pasuje do wiersza 1 | Dlaczego NIE pasuje do wiersza 2 |<br>| <strong>jezioro Maracaibo</strong> | Wenezuela - klimat tropikalny, brak zmarzliny, ropa wydobywana na jeziorze (platformy), nie w warunkach arktycznych | PKB Wenezueli jest niskie (kryzys gospodarczy 2010+), niższe niż Europa Zachodnia - kryterium PKB nie spełnione |<br>| <strong>Afryka Środkowa</strong> | Klimat równikowy/wilgotny, brak zmarzliny - opis nie pasuje | PKB/c Nigerii i Konga ok. 5 000-7 000 USD - zdecydowanie niższe niż importerzy z Europy |</p>\n<p>Oba wiersze zostają więc przypisane Alaska i Zatoka Perska - i kolejność wynika z analizy Sposobu 1.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 26.1, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawne uzupełnienie <strong>obu wierszy</strong> tabeli (nazwa i numer w każdym wierszu)<br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawne uzupełnienie <strong>jednego wiersza</strong> (obie kolumny: nazwa + numer) <strong>albo</strong> poprawne uzupełnienie <strong>jednej kolumny</strong> (np. obie nazwy prawidłowe, ale numery błędne - lub odwrotnie)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów<br><br><strong>Odpowiedzi wymagane przez klucz:</strong> Alaska → 1; Zatoka Perska → 6<br><br><strong>Uwaga:</strong> klucz wymaga podania zarówno nazwy, jak i numeru. Samo „Alaska&quot; bez cyfry „1&quot; (lub odwrotnie) może dać tylko 1 pkt (za poprawną kolumnę).</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu wystarczy wiedza ogólna z geografii ekonomicznej i regionalnej - nie ma wzorów matematycznych do zastosowania. Referencje merytoryczne:</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Trans-Alaska Pipeline System (TAPS)</strong>: rurociąg o długości ok. 1 300 km, biegnący z Prudhoe Bay (wybrzeże Morza Beauforta, Arktyka) do Valdez (Zatoka Księcia Williama). Zbudowany w latach 1974-1977, specjalnie zaprojektowany do warunków permafrostu - miejscami poprowadzony nad ziemią na palach, by ciepło ropy nie topiło zmarzliny.</blockquote>\n<blockquote>🛢️ <strong>Zatoka Perska - statystyki</strong>: Arabia Saudyjska, Irak, Iran, Kuwejt, ZEA, Katar łącznie dysponują ok. 60% udowodnionych światowych rezerw ropy naftowej. Arabia Saudyjska to drugi lub trzeci największy producent ropy na świecie (zależnie od roku), a Katar ma jedno z najwyższych PKB/c na świecie (ok. 115 000 USD PPP).</blockquote>\n<blockquote>💰 <strong>PKB per capita (PPP, 2024 szacunki)</strong>: Katar ≈ 115 000 USD, ZEA ≈ 80 000 USD, Arabia Saudyjska ≈ 65 000 USD - wyższe lub porównywalne do Niemiec (≈ 65 000 USD) i Francji (≈ 55 000 USD), zdecydowanie wyższe niż Nigeria (≈ 6 000 USD) czy Wenezuela (≈ 12 000 USD).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja błędna | Typowy błąd ucznia |<br>| <strong>jezioro Maracaibo → wiersz 1</strong> | Uczeń kojarzy Maracaibo z trudnymi warunkami (wydobycie z platformy na jeziorze), ale zapomina, że to klimat <strong>tropikalny</strong> - brak zmarzliny wyklucza tę odpowiedź |<br>| <strong>Afryka Środkowa → wiersz 2</strong> | Uczeń kojarzy niestabilność polityczną Afryki (Delta Nigru, konflikty w Nigerii), ale ignoruje kryterium PKB/c - Nigeria jest jednym z biedniejszych krajów świata |<br>| <strong>Zatoka Perska → wiersz 1</strong> | Klimat pustynny Bliskiego Wschodu to „trudne warunki&quot;, ale <strong>nie ma tam zmarzliny</strong> ani żeglugi arktycznej - to fundamentalna różnica |<br>| <strong>Alaska → wiersz 2</strong> | Alaska ma PKB/c wyższe niż wiele krajów, ale w opisie kluczowe jest „jeden z <strong>najważniejszych</strong> obszarów na świecie&quot; - Alaska to ważny, ale regionalny producent, nieporównywalny z Zatoką Perską |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Słowo „trudne warunki klimatyczne&quot; pojawia się w <strong>obu</strong> opisach - samo to kryterium nie wystarczy do rozróżnienia. W wierszu 1 decyduje <strong>zmarzlina + rurociąg + żegluga</strong> (cechy wyłącznie arktyczne), w wierszu 2 - kryterium ekonomiczne <strong>PKB/c wyższe niż Europy</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Pamiętaj, że z listy 4 nazw do tabeli wchodzą tylko 2. Afryka Środkowa i jezioro Maracaibo są <strong>„pułapkami&quot;</strong> - celowo umieszczonymi w liście, by sprawdzić czy uczeń potrafi je wykluczyć.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> W odpowiedzi musisz wpisać <strong>i nazwę, i numer</strong> - sama nazwa (np. „Alaska&quot;) bez cyfry „1&quot; może oznaczać utratę 1 punktu, jeśli klucz uzna to jako niekompletny wiersz.</blockquote>"}]}