{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/26.2","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"26.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26.2. (0-1)\nObszary wydobycia ropy naftowej nie pokrywają się z obszarami jej największej konsumpcji.\nPrzedstaw skutek dla światowej gospodarki, wynikający z tej prawidłowości.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nkrajowej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\ni społeczno-gospodarczego oraz\nwzajemnych zależności w systemie\nczłowiek - przyroda - gospodarka.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXXIII.1) Zdający […] charakteryzuje […]\ngłówne problemy społeczno-gospodarcze\n[najbogatszych państw].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawny skutek.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Uzależnienie gospodarek krajów wysoko rozwiniętych od sytuacji politycznej w regionach\nintensywnego wydobycia.\n- Wyższe ceny ropy naftowej wynikające z kosztów jej transportu.\n- Niebezpieczeństwo zanieczyszczenia środowiska podczas transportu ropy naftowej (np.\ntankowcami).\n- Rozwój transportu morskiego.\n- Utworzenie wyspecjalizowanych portów morskich do przeładunku ropy naftowej.\n- Lokalizowanie rafinerii w portach.\n- Uzależnienie regionów wydobycia od koniunktury na rynkach.","solution":"Skutek (jeden z): - **Uzależnienie gospodarek** od sytuacji politycznej regionów wydobycia → wahania kosztów. - **Wyższe ceny ropy** wynikające z kosztów transportu. - **Niebezpieczeństwo zanieczyszczenia środowiska** (transport tankowcami). - Rozwój transportu morskiego / **wyspecjalizowane porty** do przeładunku ropy. - Lokalizowanie **rafinerii** w portach. - Uzależnienie regionów wydobycia od **koniunktury** na rynkach.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-26.2.webp","solution_image":null,"topics":"ropa naftowa, regiony wydobycia, konflikty Bliskiego Wschodu","page_from":35,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 26.2. (0-1)<br>Obszary wydobycia ropy naftowej nie pokrywają się z obszarami jej największej konsumpcji.<br>Przedstaw skutek dla światowej gospodarki, wynikający z tej prawidłowości.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 26.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru<br>i dynamiki procesów zachodzących<br>w środowisku geograficznym w skali […]<br>krajowej […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-<br>-gospodarczego […] świata.</p>\n<ol><li>Formułowanie twierdzeń</li></ol>\n<p>o prawidłowościach dotyczących<br>funkcjonowania środowiska przyrodniczego<br>i społeczno-gospodarczego oraz<br>wzajemnych zależności w systemie<br>człowiek - przyroda - gospodarka.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk i współzależności</li></ol>\n<p>zachodzących w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem […] map […]<br>tematycznych.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>XXIII.1) Zdający […] charakteryzuje […]<br>główne problemy społeczno-gospodarcze<br>[najbogatszych państw].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawny skutek.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Przykładowe odpowiedzi</p>\n<ul><li>Uzależnienie gospodarek krajów wysoko rozwiniętych od sytuacji politycznej w regionach</li></ul>\n<p>intensywnego wydobycia.</p>\n<ul><li>Wyższe ceny ropy naftowej wynikające z kosztów jej transportu.</li><li>Niebezpieczeństwo zanieczyszczenia środowiska podczas transportu ropy naftowej (np.</li></ul>\n<p>tankowcami).</p>\n<ul><li>Rozwój transportu morskiego.</li><li>Utworzenie wyspecjalizowanych portów morskich do przeładunku ropy naftowej.</li><li>Lokalizowanie rafinerii w portach.</li><li>Uzależnienie regionów wydobycia od koniunktury na rynkach.</li></ul>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Skutek (jeden z): - <strong>Uzależnienie gospodarek</strong> od sytuacji politycznej regionów wydobycia → wahania kosztów. - <strong>Wyższe ceny ropy</strong> wynikające z kosztów transportu. - <strong>Niebezpieczeństwo zanieczyszczenia środowiska</strong> (transport tankowcami). - Rozwój transportu morskiego / <strong>wyspecjalizowane porty</strong> do przeładunku ropy. - Lokalizowanie <strong>rafinerii</strong> w portach. - Uzależnienie regionów wydobycia od <strong>koniunktury</strong> na rynkach.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Niezgodność obszarów wydobycia i konsumpcji ropy naftowej powoduje <strong>uzależnienie krajów wysoko rozwiniętych od sytuacji politycznej w regionach wydobycia</strong> (np. Bliski Wschód, Rosja) oraz <strong>wzrost cen ropy wynikający z kosztów jej transportu</strong> na duże odległości.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza łańcucha przyczynowo-skutkowego</h4>\n<p>Rozumowanie krok po kroku:</p>\n<ol><li><strong>Diagnoza sytuacji</strong>: główne obszary wydobycia ropy to Bliski Wschód (Arabia Saudyjska, Irak, Iran, ZEA), Rosja, Ameryka Łacińska (Wenezuela, Brazylia). Główni konsumenci to USA, Europa Zachodnia, Japonia, Chiny.</li></ol>\n<ol><li><strong>Wniosek przestrzenny</strong>: między miejscem wydobycia a miejscem konsumpcji istnieje znaczna odległość geograficzna (tysiące kilometrów). Ropa musi być transportowana - głównie tankowcami przez ocean.</li></ol>\n<ol><li><strong>Skutki gospodarcze</strong> wynikające z tej prawidłowości (każdy z poniższych jest akceptowany przez klucz CKE):</li></ol>\n<ul><li><strong>Uzależnienie polityczne</strong> - kraje importujące ropę (np. Europa, Japonia) są zależne od stabilności politycznej w regionach wydobycia. Konflikty w Zatoce Perskiej czy sankcje wobec Rosji bezpośrednio wpływają na ceny i dostępność ropy na światowych rynkach.</li></ul>\n<ul><li><strong>Wyższe ceny ropy</strong> - koszty transportu (fracht tankowcowy, ubezpieczenia, przeładunek w portach) podwyższają ostateczną cenę surowca dla konsumentów.</li></ul>\n<ul><li><strong>Rozwój infrastruktury transportowej</strong> - konieczność przesyłu ropy na duże odległości wymusiła:</li><li><strong>rozwój transportu morskiego</strong> (budowę supertankowców VLCC),</li><li><strong>budowę wyspecjalizowanych portów</strong> do przeładunku ropy (np. Rotterdam, Marsylia),</li><li><strong>lokalizowanie rafinerii w portach</strong> (bliżej konsumentów, nie złóż),</li><li><strong>budowę rurociągów</strong> na tysiące kilometrów (np. Przyjaźń, Nord Stream).</li></ul>\n<ul><li><strong>Ryzyko środowiskowe</strong> - długi transport morski zwiększa ryzyko katastrof tankowców i zanieczyszczenia środowiska (np. Exxon Valdez 1989, Prestige 2002).</li></ul>\n<ul><li><strong>Uzależnienie regionów wydobycia od koniunktury</strong> - kraje eksportujące (Arabia Saudyjska, Rosja) uzależniają swoje budżety od cen ropy na rynkach światowych, co destabilizuje ich gospodarkę przy spadku popytu.</li></ul>\n<ol><li><strong>Wynik</strong>: wystarczy podać <strong>jeden konkretny skutek</strong> z mechanizmem przyczynowym.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez przykład</h4>\n<p>Aby sprawdzić poprawność wskazanego skutku, odwołaj się do konkretnego przykładu:</p>\n<ul><li><strong>Embargo arabskie 1973 r.</strong> (OPEC wstrzymało dostawy do USA i Europy Zachodniej) → ceny ropy wzrosły czterokrotnie → kryzys naftowy → recesja gospodarcza krajów uprzemysłowionych. Potwierdza to skutek: <strong>uzależnienie od sytuacji politycznej w regionach wydobycia</strong>.</li></ul>\n<ul><li><strong>Trasa tankowca</strong> z Zatoki Perskiej do Europy przez Kanał Sueski = ok. 12 000 km, przez Przylądek Dobrej Nadziei = ok. 21 000 km. Koszt frachtu to ok. 1-3 USD/baryłkę → <strong>podwyższa cenę</strong> dla konsumenta europejskiego.</li></ul>\n<p>Oba przykłady potwierdzają, że wybrany skutek jest realny i weryfikowalny.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 26.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie <strong>jednego poprawnego skutku</strong> wynikającego z niezgodności obszarów wydobycia i konsumpcji ropy naftowej. Odpowiedź musi wskazywać konkretny skutek gospodarczy - sam ogólnik (&quot;ropa jest droga&quot; lub &quot;trzeba ją przewozić&quot;) <strong>nie wystarczy</strong>.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niespełniającą kryterium: zbyt ogólną, dotyczącą przyczyn (a nie skutków), lub opisującą zjawisko bez skutku gospodarczego.<br><br><strong>Akceptowane warianty (klucz CKE):</strong><br>- uzależnienie gospodarek krajów wysoko rozwiniętych od sytuacji politycznej w regionach intensywnego wydobycia<br>- wyższe ceny ropy naftowej wynikające z kosztów jej transportu<br>- niebezpieczeństwo zanieczyszczenia środowiska podczas transportu (np. tankowcami)<br>- rozwój transportu morskiego<br>- utworzenie wyspecjalizowanych portów morskich do przeładunku ropy<br>- lokalizowanie rafinerii w portach<br>- uzależnienie regionów wydobycia od koniunktury na rynkach<br><br><strong>Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:</strong><br>Wskaż KONKRETNY skutek - najlepiej jeden z listy powyżej lub równoważny. Nie wystarczy stwierdzić &quot;ropa musi być transportowana&quot; - to jest opis sytuacji, nie skutek. Musisz napisać, CO Z TEGO WYNIKA dla gospodarki (ceny, bezpieczeństwo dostaw, infrastruktura, ryzyko ekologiczne, zależność polityczna).</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>W tym zadaniu nie stosuje się wzorów matematycznych. Wiedza pochodzi z zakresu:</p>\n<blockquote>🌍 <strong>Gospodarka - surowce energetyczne</strong>: geografia złóż ropy (Bliski Wschód, Rosja, Ameryka Łacińska) vs. geografia konsumpcji (kraje OECD). Kluczowe pojęcie: <strong>bezpieczeństwo energetyczne</strong> - zdolność kraju do zapewnienia ciągłych dostaw energii po akceptowalnych cenach.</blockquote>\n<blockquote>🚢 <strong>Transport morski ropy</strong>: tankowce VLCC (Very Large Crude Carriers) - pojemność do 320 000 DWT. Kluczowe szlaki: Cieśnina Ormuz (ok. 20% światowego handlu ropą), Kanał Sueski, Cieśnina Malakka. Blokada tych szlaków = kryzys na rynkach surowcowych.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Nie myl <strong>przyczyny</strong> ze <strong>skutkiem</strong>. &quot;Obszary wydobycia i konsumpcji nie pokrywają się&quot; to <strong>przyczyna</strong> (podana w treści zadania). Twoja odpowiedź ma opisywać <strong>co z tego wynika</strong> - czyli skutek. Wielu uczniów przepisuje treść zadania innymi słowami i traci punkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Odpowiedź &quot;transport ropy na duże odległości&quot; to wciąż <strong>opis zjawiska</strong>, nie skutek. Dodaj konsekwencję: &quot;…<strong>przez co ceny ropy są wyższe</strong>&quot; lub &quot;…<strong>co stwarza ryzyko zanieczyszczenia środowiska</strong>&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Klucz akceptuje wiele różnych poprawnych odpowiedzi - nie musisz podawać wszystkich. Wystarczy <strong>jeden</strong> dobrze sformułowany skutek. Pisanie pięciu skutków nic nie daje (zadanie za 1 punkt), ale nie zaszkodzi, jeśli jeden z nich jest błędny.</blockquote>"}]}