{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-1)\nNa fotografii przedstawiono ujście rzeki Łeby (pole CD2).\nNa podstawie: www.leba.info.pl\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nWybudowanie falochronu u ujścia rzeki Łeby przyczyniło się do\nnagromadzenia piasku przez morze na wybrzeżu Bałtyku w polu C2/3.\nP\nF\n2.\nFalochron przedstawiony na fotografii przyczynił się do osłabienia\nakumulacyjnej działalności morza na wschód od ujścia rzeki Łeby.\nP\nF\n3.\n0-1\n2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":"**PP**","answer_text":"Zadanie 3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […].\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIII.7) Zdający charakteryzuje\nzróżnicowanie rzeźby pobrzeża Bałtyku\noraz […] wyjaśnia genezę wybrzeża\nniskiego […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nV.3) Zdający charakteryzuje główne procesy\nzewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi\n(erozja, transport, akumulacja) oraz skutki\nrzeźbotwórczej działalności […] mórz […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nPP","solution":"Odpowiedź: **PP**\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 3. (0–1)\n\nOceń prawdziwość zdań o rzeźbie pobrzeża Bałtyku (geneza wybrzeża niskiego — mierzeja, jezioro przybrzeżne) — P/F.\n\nCo zrobić?\n\nMechanizm powstawania wybrzeża niskiego (mierzeja + jezioro przybrzeżne):\n1. Wybrzeże początkowo wcinało się głębiej w ląd (zatoka).\n2. Prądy przybrzeżne (z zachodu na wschód wzdłuż Bałtyku) transportowały piasek.\n3. Piasek osadzał się w postaci mierzei — wąskiego pasa lądu odgradzającego.\n4. Odcięta zatoka stawała się jeziorem przybrzeżnym (Łebsko, Sarbsko, Gardno itd.).\n\nOcena zdań:\n- Zdanie 1 (mierzeja oddziela jezioro od morza, powstaje akumulacja piasku) → PRAWDA.\n- Zdanie 2 (jeziora powstały z zatok, które zostały odcięte mierzejami) → PRAWDA.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n\nPo co to umieć\n\nWybrzeże polskie: dwie kontrastujące formy:\n- Wybrzeże niskie (Mierzeja Helska, Łebska, Wiślana) → akumulacja, mierzeje, jeziora przybrzeżne.\n- Wybrzeże wysokie (Wolin, Kępa Swarzewska) → abrazja, klify, plaże u podnóża.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"geomorfologia wybrzeża Bałtyku, wybrzeże niskie","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":"maturaonline","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3. (0-1)<br>Na fotografii przedstawiono ujście rzeki Łeby (pole CD2).<br>Na podstawie: www.leba.info.pl<br>Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest<br>prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.<br>1.<br>Wybudowanie falochronu u ujścia rzeki Łeby przyczyniło się do<br>nagromadzenia piasku przez morze na wybrzeżu Bałtyku w polu C2/3.<br>P<br>F<br>2.<br>Falochron przedstawiony na fotografii przyczynił się do osłabienia<br>akumulacyjnej działalności morza na wschód od ujścia rzeki Łeby.<br>P<br>F<br>3.<br>0-1<br>2.<br>0-1<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozumienie specjalistycznych pojęć</li></ol>\n<p>i posługiwanie się terminami<br>geograficznymi.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania przyrodniczego […].</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk […] zachodzących</li></ol>\n<p>w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem […] map<br>ogólnogeograficznych […].<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>XIII.7) Zdający charakteryzuje<br>zróżnicowanie rzeźby pobrzeża Bałtyku<br>oraz […] wyjaśnia genezę wybrzeża<br>niskiego […].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map, w tym topograficznych.<br>V.3) Zdający charakteryzuje główne procesy<br>zewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi<br>(erozja, transport, akumulacja) oraz skutki<br>rzeźbotwórczej działalności […] mórz […].<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Rozwiązanie<br>PP</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>PP</strong></p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 3. (0–1)</p>\n<p>Oceń prawdziwość zdań o rzeźbie pobrzeża Bałtyku (geneza wybrzeża niskiego — mierzeja, jezioro przybrzeżne) — P/F.</p>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>Mechanizm powstawania wybrzeża niskiego (mierzeja + jezioro przybrzeżne):</p>\n<ol><li>Wybrzeże początkowo wcinało się głębiej w ląd (zatoka).</li><li>Prądy przybrzeżne (z zachodu na wschód wzdłuż Bałtyku) transportowały piasek.</li><li>Piasek osadzał się w postaci mierzei — wąskiego pasa lądu odgradzającego.</li><li>Odcięta zatoka stawała się jeziorem przybrzeżnym (Łebsko, Sarbsko, Gardno itd.).</li></ol>\n<p>Ocena zdań:</p>\n<ul><li>Zdanie 1 (mierzeja oddziela jezioro od morza, powstaje akumulacja piasku) → PRAWDA.</li><li>Zdanie 2 (jeziora powstały z zatok, które zostały odcięte mierzejami) → PRAWDA.</li></ul>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — dwie poprawne oceny.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Wybrzeże polskie: dwie kontrastujące formy:</p>\n<ul><li>Wybrzeże niskie (Mierzeja Helska, Łebska, Wiślana) → akumulacja, mierzeje, jeziora przybrzeżne.</li><li>Wybrzeże wysokie (Wolin, Kępa Swarzewska) → abrazja, klify, plaże u podnóża.</li></ul>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Wybudowanie falochronu przyczyniło się do nagromadzenia piasku przez morze w polu C2/3 | <strong>P</strong> |<br>| 2. Falochron przyczynił się do osłabienia akumulacyjnej działalności morza na wschód od ujścia | <strong>P</strong> |</p>\n<p><strong>Klucz CKE: PP</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza wpływu falochronu na transport wzdłużbrzegowy</h4>\n<p><strong>Krok 1: Ustal kierunek transportu wzdłużbrzegowego (dryfowania przybrzeżnego)</strong></p>\n<p>Na wybrzeżu Bałtyku w rejonie Łeby dominujący transport wzdłużbrzegowy (dryfowanie osadów) przebiega ze <strong>zachodu na wschód</strong>. Wynika to z przewagi wiatrów zachodnich i zachodnio-północnych oraz kąta padania fal na brzeg.</p>\n<p><strong>Krok 2: Zrozum mechanizm działania falochronu na akumulację</strong></p>\n<p>Falochron (para ostróg / molo) wybudowany przy ujściu rzeki tworzy <strong>sztuczną barierę</strong> prostopadle do brzegu. W efekcie:</p>\n<ul><li><strong>Po stronie nawietrznej (zachodniej, od strony napływu osadów):</strong> transport wzdłużbrzegowy zostaje zatrzymany → piasek się <strong>gromadzi</strong> przed falochronem. To właśnie pole <strong>C2/3</strong> - od zachodu od ujścia rzeki Łeby. <strong>Stwierdzenie 1 = PRAWDA.</strong></li></ul>\n<ul><li><strong>Po stronie zawietrznej (wschodniej):</strong> piasek który normalnie przesuwałby się wzdłuż brzegu na wschód, jest teraz blokowany przez falochron. Plaże na wschód od ujścia otrzymują <strong>mniej materiału skalnego niż przed budową</strong> → akumulacja słabnie, może nawet pojawić się erozja. <strong>Stwierdzenie 2 = PRAWDA.</strong></li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Weryfikacja z fotografii</strong></p>\n<p>Na fotografii widać charakterystyczne zwężenie kanału między falochronami oraz plażę bezpośrednio przy falochornach. Po stronie zachodniej (lewa strona kanału na foto) plaża jest szersza - to wizualny dowód akumulacji. Po stronie wschodniej pas plaży jest węższy.</p>\n<h4>Sposób 2 - Analogia z innymi polskimi portami i mierzeją Łebską</h4>\n<p>Łeba leży na skraju <strong>Mierzei Łebskiej</strong> (Słowiński Park Narodowy). To modelowy przykład dynamicznego wybrzeża akumulacyjnego. Cała mierzeja to efekt wielowiekowego dryfowania piasku z zachodu na wschód.</p>\n<p>Po wybudowaniu falochronów (XIX/XX w.) ten naturalny transport został zaburzony:</p>\n<ul><li>Akumulacja po zachodniej stronie ujścia (<strong>C2/3</strong>) - potwierdzona w danych historycznych i widoczna na zdjęciach satelitarnych.</li><li>Deficyt osadów na wschodzie → plaże wschód od Łeby wykazują tendencję erozyjną.</li></ul>\n<p>To klasyczny efekt opisywany w geomorfologii wybrzeża jako <strong>„shadow effect&quot; falochronu</strong> - cień akumulacyjny po stronie wejścia osadów + głód osadów po stronie odpływu.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za <strong>obie</strong> poprawne odpowiedzi: P i P (odpowiedź PP)<br>- <strong>0 pkt</strong> - za każdy inny zestaw odpowiedzi (PF, FP, FF) - nawet jedna błędna odpowiedź = 0 pkt za całe zadanie</blockquote>\n<p>⚠️ W zadaniach P/F z 1 punktem za dwa stwierdzenia CKE zwykle stosuje zasadę „wszystko albo nic&quot; - błąd w jednym stwierdzeniu oznacza 0 punktów.</p>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌊 <strong>Transport wzdłużbrzegowy (dryfowanie przybrzeżne):</strong> Ruch osadów piaszczystych równolegle do linii brzegowej, napędzany ukośnym padaniem fal. Kierunek dominujący na południowym Bałtyku: W→E (z zachodu na wschód), szczególnie na Wybrzeżu Środkowym (Łeba, Ustka, Darłowo).</blockquote>\n<blockquote>🏗️ <strong>Efekt falochronu/molo na bilans osadów:</strong><br>- Strona nawietrzna (updrift) = akumulacja (piasek blokowany → plażę poszerza się).<br>- Strona zawietrzna (downdrift) = deficyt osadów → osłabienie akumulacji lub erozja.</blockquote>\n<blockquote>🗺️ <strong>Referencja geograficzna:</strong> Mierzeja Łebska - akumulacyjna forma wybrzeża Morza Bałtyckiego, Słowiński Park Narodowy. Łeba leży w jej zachodniej części. Dynamika dun ruchomych (wydmy paraboliczne przesuwają się ze Z→E) potwierdza dominujący kierunek dryfowania.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Błąd rozumowania |<br>| Stwierdzenie 1 = F | Błąd: mylenie stron falochronu. Uczeń mógł sądzić, że falochron „odcina&quot; pole C2/3 od morza i blokuje akumulację. W rzeczywistości falochron blokuje transport z zachodu → piasek zatrzymuje się po zachodniej stronie (C2/3). |<br>| Stwierdzenie 2 = F | Błąd: uczeń mógł uznać, że falochron „nie zmienia&quot; warunków akumulacji na wschód. Tymczasem blokada transportu wzdłużbrzegowego bezpośrednio zmniejsza dostawę piasku na wschodnie plaże → akumulacja słabnie. |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1 - kierunek transportu to podstawa:</strong> Bez znajomości dominującego kierunku dryfowania przybrzeżnego (W→E na tym odcinku Bałtyku) nie możesz określić, po której stronie falochronu gromadzi się piasek. Najczęstszy błąd to pominięcie kierunkowości.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2 - „osłabienie akumulacji&quot; ≠ erozja:</strong> Stwierdzenie 2 mówi o <em>osłabieniu akumulacyjnej działalności morza</em>, nie o erozji. To precyzyjne sformułowanie - plaże na wschód wciąż mogą istnieć, ale rosną wolniej lub nie rosną wcale. Nie przesadzaj w interpretacji.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3 - zasada „wszystko albo nic&quot;:</strong> Za to zadanie dostaniesz 1 pkt tylko jeśli odpiszesz PP. Jeśli masz wątpliwości co do jednego stwierdzenia, wróć do mechanizmu falochronu (updrift akumulacja, downdrift deficyt) i zastosuj go konsekwentnie do obu stwierdzeń.</blockquote>"}]}