{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/5.1","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"5.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nNa fotografii lotniczej przedstawiono latarnię morską Stilo i położenie słońca nad Morzem\nBałtyckim. Przyjmij, że fotografię wykonano znad miejsca oznaczonego literą Y na\ngeokompozycji.\nFot. Ł. Bemka, www.youtube.com\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych\nw nawiasach.\nPołożenie słońca na fotografii świadczy o tym, że wykonano ją podczas (astronomicznego\nlata / astronomicznej jesieni )\nNa fotografii przedstawiono (wschód / zachód ) słońca.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nglobalnej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nII.2) Zdający […] charakteryzuje […]\nnastępstwa [ruchów Ziemi].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nastronomicznego lata\nwschód","solution":"— **astronomicznego lata, wschód**","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-5.1.webp","solution_image":null,"topics":"astronomia, równonoce i przesilenia, obliczanie wysokości Słońca","page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5.1. (0-1)<br>Na fotografii lotniczej przedstawiono latarnię morską Stilo i położenie słońca nad Morzem<br>Bałtyckim. Przyjmij, że fotografię wykonano znad miejsca oznaczonego literą Y na<br>geokompozycji.<br>Fot. Ł. Bemka, www.youtube.com<br>Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych<br>w nawiasach.<br>Położenie słońca na fotografii świadczy o tym, że wykonano ją podczas (astronomicznego<br>lata / astronomicznej jesieni )<br>Na fotografii przedstawiono (wschód / zachód ) słońca.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 5.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru<br>i dynamiki procesów zachodzących<br>w środowisku geograficznym w skali […]<br>globalnej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Kształtowanie umiejętności</li></ol>\n<p>wieloaspektowego postrzegania przestrzeni<br>i wyobraźni przestrzennej.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>II.2) Zdający […] charakteryzuje […]<br>następstwa [ruchów Ziemi].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Rozwiązanie<br>astronomicznego lata<br>wschód</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>— <strong>astronomicznego lata, wschód</strong></p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Położenie słońca na fotografii świadczy o tym, że wykonano ją podczas <strong>astronomicznego lata</strong>.</p>\n<p>Na fotografii przedstawiono <strong>wschód</strong> słońca.</p>\n<h4>Sposób 1 - kierunek wschodu/zachodu słońca a pora roku</h4>\n<p><strong>Krok 1 - ustal układ przestrzenny fotografii.</strong></p>\n<p>Z geokompozycji wynika, że:</p>\n<ul><li>Latarnia morska Stilo (X) stoi bezpośrednio nad brzegiem Morza Bałtyckiego.</li><li>Punkt Y, z którego wykonano fotografię lotniczą, leży <strong>na południe od latarni</strong> (ląd za nią).</li><li>Czerwona strzałka wskazuje północ - wiemy więc, że Morze Bałtyckie rozciąga się na <strong>północ</strong> od miejsca obserwacji.</li></ul>\n<p>Fotografia wykonana znad Y pokazuje latarnię Stilo na pierwszym planie, a za nią - otwarte morze. Słońce widoczne jest nisko nad horyzontem <strong>po stronie morza</strong>, czyli po stronie <strong>północnej lub northeastowej</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 2 - gdzie Słońce wschodzi i zachodzi w zależności od pory roku?</strong></p>\n<p>Polska leży na szerokości geograficznej ok. \\(\\varphi \\approx 54{,}5^\\circ\\) N. Kierunek wschodu i zachodu słońca zmienia się przez rok:</p>\n<p>| Pora roku | Wschód Słońca | Zachód Słońca |<br>| Astronomiczne lato (21 VI - 23 IX) | <strong>NE (północny wschód)</strong> | NW (północny zachód) |<br>| Astronomiczna jesień (23 IX - 22 XII) | SE (południowy wschód) | SW (południowy zachód) |<br>| Równonoc (21 III, 23 IX) | dokładnie E | dokładnie W |</p>\n<p><strong>Krok 3 - oceń, po której stronie morza widać Słońce.</strong></p>\n<p>Morze Bałtyckie jest na <strong>północ</strong> od latarni. Słońce na fotografii świeci nisko nad horyzontem <strong>od strony morza</strong>:</p>\n<ul><li>Jeśli Słońce jest po stronie morza (na północ/NE) → może to być <strong>wschód</strong> podczas <strong>astronomicznego lata</strong> (Słońce wschodzi na NE, czyli nad morzem).</li><li>Gdyby to była jesień → Słońce wschodziłoby na SE (nad lądem, za obserwatorem) - nie byłoby widoczne nad morzem.</li><li>Gdyby to był zachód słońca latem → Słońce zachodziłoby na NW, co jest możliwe nad morzem, ale kierunek słońca (bardziej wschodowy) to wyklucza.</li></ul>\n<p><strong>Krok 4 - wniosek.</strong></p>\n<p>Słońce widoczne nisko nad Morzem Bałtyckim od strony <strong>NE</strong> to jednoznaczna sygnatura <strong>wschodu słońca w astronomicznym lecie</strong> - jedynej pory roku, gdy Słońce wschodzi na tyle daleko na północ, że pojawia się nad otwartym morzem widzianym z polskiego brzegu.</p>\n<p><strong>Wynik: astronomiczne lato + wschód słońca.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację</h4>\n<p>Sprawdźmy systematycznie wszystkie 4 kombinacje:</p>\n<p>| Kombinacja | Ocena | Uzasadnienie |<br>| Lato + wschód | ✅ <strong>Poprawna</strong> | Wschód Słońca na NE → Słońce nad morzem (morze na N) |<br>| Lato + zachód | ❌ | Zachód latem jest na NW, ale słońce na zdjęciu jest po wschodniej stronie horyzontu |<br>| Jesień + wschód | ❌ | Wschód jesienią na SE → Słońce byłoby nad lądem, nie nad morzem |<br>| Jesień + zachód | ❌ | Zachód jesienią na SW → Słońce byłoby nad lądem za obserwatorem |</p>\n<p>Tylko kombinacja <strong>lato + wschód</strong> wyjaśnia, dlaczego Słońce jest widoczne nisko nad horyzontem od strony Morza Bałtyckiego.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 5.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za <strong>obie</strong> poprawne odpowiedzi jednocześnie: <em>astronomicznego lata</em> ORAZ <em>wschód</em><br>- <strong>0 pkt</strong> - za jedną poprawną odpowiedź lub odpowiedź niespełniającą kryterium</blockquote>\n<p>⚠️ Oba słowa muszą być poprawne - za samą jedną odpowiedź punktu nie ma.</p>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<p>📐 <strong>Kierunek wschodu Słońca w zależności od pory roku</strong> (wiedza z astronomii geograficznej):</p>\n<p>Na półkuli północnej:</p>\n<ul><li><strong>Równonoc</strong> (21 III, 23 IX): Słońce wschodzi dokładnie na wschodzie (azymut \\(90^\\circ\\)).</li><li><strong>Przesilenie letnie</strong> (22 VI): Słońce wschodzi najdalej na <strong>północny wschód</strong> (\\(\\delta = +23^\\circ 26&#x27;\\), azymut wschodu ≈ \\(90^\\circ - \\text{odchylenie}\\) - dla \\(\\varphi = 54{,}5^\\circ\\) N to ok. \\(49^\\circ\\), czyli wyraźnie NE).</li><li><strong>Przesilenie zimowe</strong> (22 XII): Słońce wschodzi na <strong>południowy wschód</strong> (azymut ≈ \\(131^\\circ\\)).</li></ul>\n<p>🌍 <strong>Układ wybrzeża polskiego Bałtyku</strong>: Wybrzeże w rejonie latarni Stilo (gm. Łeba, pow. słupski) przebiega w przybliżeniu <strong>równoleżnikowo (W-E)</strong>. Morze Bałtyckie leży na <strong>północ</strong> od lądu. Obserwator w punkcie Y patrzy na latarnię w kierunku <strong>północnym</strong>, mając morze w głębi kadrującym horyzontem.</p>\n<p>W tym zadaniu nie używamy wzoru \\(h_S\\) na wysokość Słońca - wystarczy wiedza o <strong>azymucie wschodu i zachodu Słońca</strong> w zależności od pory roku oraz <strong>orientacja terenu</strong> odczytana z geokompozycji.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |<br>| astronomiczna jesień | Słońce wschodzi na SE jesienią | Wschodnie słońce byłoby widoczne nad lądem (na południe od linii brzegowej), nie nad Morzem Bałtyckim |<br>| zachód | Słońce zachodzi na NW latem | Latem zachód byłoby możliwy nad morzem (NW), ale kierunek cienia latarni i położenie Słońca na zdjęciu wskazują stronę wschodnią, nie zachodnią |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Uczniowie często mylą &quot;wschód/zachód&quot; z &quot;kierunek wschodni/zachodni&quot; na mapie - tu chodzi o wschód/zachód <strong>Słońca</strong> (pora dnia), a nie strony świata.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Kluczem jest orientacja przestrzenna - Morze Bałtyckie leży na <strong>północ</strong> od polskiego brzegu. Tylko podczas astronomicznego lata Słońce wschodzi dostatecznie daleko na NE, by być widoczne nad otwartym morzem.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Oba warunki (pora roku i pora dnia) muszą być poprawne - za samą poprawną odpowiedź na jedno z pytań <strong>nie ma punktu</strong>.</blockquote>"}]}