{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-1)\nNa fotografii przedstawiono jedną z zewnętrznych planet Układu Słonecznego, wokół której\nkrąży kilkadziesiąt naturalnych satelitów.\nNa podstawie: www.nasa.gov\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\nPlanetą przedstawioną na fotografii jest\nA.\nMars,\nna którego powierzchni\nwielobarwne zawirowania\nsą spowodowane\n1.\nstrumieniami lawy\no różnych właściwościach\nchemicznych.\n2.\nprądami wodnymi na\npowierzchni oceanów.\nB.\nJowisz,\n3.\nruchami gazów\nwynoszonych z głębin na\npowierzchnię.\n6.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":"**B3**","answer_text":"Zadanie 6. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n5. Rozumienie możliwości wykorzystania\ntechnologii geoinformacyjnych\nw poznawaniu świata […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\nPoziom podstawowy\nII.3) Zdający na podstawie zdjęć […]\nprzedstawia i porównuje ciała niebieskie\ntworzące Układ Słoneczny.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nB3","solution":"Odpowiedź: **B3**\n\nTresc zadania (CKE)\n\nCo zrobić?\n\nUkład Słoneczny — podział ciał:\n- Planety skaliste (terrestrialne): Merkury, Wenus, Ziemia, Mars — małe, gęste, mało księżyców.\n- Planety gazowe: Jowisz, Saturn, Uran, Neptun — ogromne, lekkie, dużo księżyców, pierścienie.\n- Planety karłowate: Pluton, Ceres, Eris itd.\n- Komety, asteroidy, meteoroidy.\n\nRozpoznawanie z fotografii:\n- Saturn — wyraźne pierścienie.\n- Jowisz — pasy i Wielka Czerwona Plama, brak pierścieni widocznych.\n- Mars — czerwony, pustynna powierzchnia.\n- Wenus — gładka, kremowo-żółta atmosfera.\n- Księżyc — szare kratery.\n\nPowiąż ze opisami w arkuszu (np. \"ma pierścienie z lodu\" → Saturn; \"drugie miejsce co do wielkości w US, gazowe\" → Saturn lub Jowisz; \"skalista, czerwona\" → Mars). Wynik: B3.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n\nPo co to umieć\n\nUkład Słoneczny pojawia się na maturze rzadko, ale stale. Warto pamiętać kolejność planet (Mer-Wenus-Ziem-Mars-Jow-Sat-Ur-Nep) i rozróżnienie skaliste/gazowe. Stała granica między nimi to pas asteroid między Marsem a Jowiszem.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":"Układ Słoneczny, rozpoznawanie ciał niebieskich","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":"maturaonline","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 6. (0-1)
Na fotografii przedstawiono jedną z zewnętrznych planet Układu Słonecznego, wokół której
krąży kilkadziesiąt naturalnych satelitów.
Na podstawie: www.nasa.gov
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Planetą przedstawioną na fotografii jest
A.
Mars,
na którego powierzchni
wielobarwne zawirowania
są spowodowane
1.
strumieniami lawy
o różnych właściwościach
chemicznych.
2.
prądami wodnymi na
powierzchni oceanów.
B.
Jowisz,
3.
ruchami gazów
wynoszonych z głębin na
powierzchnię.
6.
0-1
MGEP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 6. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
Poziom rozszerzony
I. Wiedza geograficzna

\n
  1. Rozumienie możliwości wykorzystania
\n

technologii geoinformacyjnych
w poznawaniu świata […].
II. Umiejętności i stosowanie wiedzy
w praktyce

\n
  1. Kształtowanie umiejętności
\n

wieloaspektowego postrzegania przestrzeni
i wyobraźni przestrzennej.
Poziom podstawowy
II.3) Zdający na podstawie zdjęć […]
przedstawia i porównuje ciała niebieskie
tworzące Układ Słoneczny.
Zasady oceniania
1 pkt - poprawna odpowiedź.
0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.
Rozwiązanie
B3

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: B3

\n

Tresc zadania (CKE)

\n

Co zrobić?

\n

Układ Słoneczny — podział ciał:

\n\n

Rozpoznawanie z fotografii:

\n\n

Powiąż ze opisami w arkuszu (np. "ma pierścienie z lodu" → Saturn; "drugie miejsce co do wielkości w US, gazowe" → Saturn lub Jowisz; "skalista, czerwona" → Mars). Wynik: B3.

\n

Punktacja CKE

\n\n

Po co to umieć

\n

Układ Słoneczny pojawia się na maturze rzadko, ale stale. Warto pamiętać kolejność planet (Mer-Wenus-Ziem-Mars-Jow-Sat-Ur-Nep) i rozróżnienie skaliste/gazowe. Stała granica między nimi to pas asteroid między Marsem a Jowiszem.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

B3 - Planetą jest Jowisz, a wielobarwne zawirowania są spowodowane ruchami gazów wynoszonych z głębin na powierzchnię.

\n

Sposób 1 - rozpoznanie planety + mechanizm fizyczny

\n

Krok 1 - identyfikacja planety:

\n

Fotografia przedstawia planetę gazową z charakterystycznymi kolorowymi pasami i zawirowaniami atmosfery. Kluczowe wskazówki:

\n\n

→ Odpowiedź na część pierwszą: B (Jowisz).

\n

Krok 2 - przyczyna zawirowań:

\n

Jowisz jest zbudowany głównie z wodoru i helu. Jego "powierzchnia" to grube warstwy gazów i cieczy. Kolorowe pasy i zawirowania powstają w wyniku:

\n\n

→ Odpowiedź na część drugą: 3 (ruchy gazów wynoszonych z głębin na powierzchnię).

\n

Pełna odpowiedź: B3

\n

Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji

\n

Sprawdzamy systematycznie każdą kombinację:

\n\n

→ Jedyna możliwa odpowiedź: B3.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 6, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź B3 (obie części poprawne łącznie: B i 3)
- 0 pkt - każda inna odpowiedź (A1, A2, A3, B1, B2) lub odpowiedź niekompletna (tylko B bez cyfry lub tylko 3 bez litery)

Uwaga CKE: Zadanie jest kombinowane - uczeń musi zaznaczyć JEDNOCZEŚNIE literę (A lub B) i cyfrę (1., 2. albo 3.). Zaznaczenie tylko jednej części nie daje punktu.
\n

Wzory i referencje

\n
🌍 Układ Słoneczny - planety zewnętrzne (za pasem asteroid): Jowisz, Saturn, Uran, Neptun. Wszystkie to gazowe olbrzymy (Jowisz, Saturn) lub lodowe olbrzymy (Uran, Neptun) - brak stałej powierzchni skalnej.
\n
🔭 Satelity naturalne Jowisza: ponad 90 księżyców. Cztery galileuszowe (odkryte przez Galileusza 1610): Io (aktywny wulkanicznie), Europa (ocean ciekłej wody pod lodem), Ganimedes (największy księżyc w Układzie Słonecznym), Kallisto.
\n
💨 Konwekcja w atmosferze Jowisza: Gorące gazy unoszą się z głębin (jaśniejsze strefy = wznoszące się masy), chłodniejsze opadają (ciemniejsze pasy = opadające masy). Szybka rotacja planety (okres ~10 h) wytwarza efekt Coriolisa → zawirowania i poziome pasy.
\n
❌ W tym zadaniu nie stosujemy wzorów matematycznych - wystarczy wiedza z astronomii i geografii na poziomie rozszerzonym.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |
| A | Mars | Mars ma tylko 2 księżyce (Fobos i Deimos), a nie kilkadziesiąt; jest planetą skalistą bez kolorowych wirów atmosferycznych |
| 1 | Strumienie lawy | Lawa to proces wulkaniczny na planetach skalistych; Jowisz nie ma stałej powierzchni ani procesów wulkanicznych widocznych z zewnątrz |
| 2 | Prądy wodne oceanów | Jowisz nie posiada oceanów na powierzchni; to gazowy olbrzym |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Pułapka 1: Uczniowie mylą Jowisza z Saturnem - obydwa mają pasy atmosferyczne i wiele księżyców. Na fotografii bez pierścieni = Jowisz (Saturn ma charakterystyczne, wyraźne pierścienie).
\n
⚠️ Pułapka 2: Słowo "powierzchnia" w treści zadania może sugerować stałą powierzchnię planety. W przypadku Jowisza "powierzchnia" oznacza zewnętrzną warstwę widocznej atmosfery - nie ma twardego podłoża.
\n
⚠️ Pułapka 3: Nie zaznaczenie obu części odpowiedzi (litery i cyfry) = 0 punktów. W zadaniach kombinowanych CKE zawsze wymagane jest pełne oznaczenie.
"}]}