{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/8.1","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"8.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nWyspa oznaczona literą X leży w szerokościach geograficznych odpowiadających położeniu\nKrakowa na półkuli północnej, ale klimat tej wyspy jest klasyfikowany jako podbiegunowy.\nWyjaśnij, dlaczego na wyspie oznaczonej literą X występuje klimat podbiegunowy,\nmimo jej położenia w szerokościach geograficznych odpowiadających położeniu\nKrakowa na półkuli północnej. W odpowiedzi odnieś się do czynnika klimatotwórczego,\nprzyczyniającego się do różnicy między średnią roczną temperaturą powietrza\nw Krakowie a średnią roczną temperaturą powietrza na wyspie oznaczonej literą X.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nIII.5) Zdający rozpoznaje strefę klimatyczną\ni typ klimatu na podstawie rocznego\nprzebiegu temperatury powietrza i sum\nopadów atmosferycznych.\nIII.6) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie zawierające odniesienie do przyczyny niższych temperatur na\nwyspie (zimny prąd morski, obniżanie temperatury przez prąd morski, oddziaływanie\nantarktycznych mas powietrza, bliskie położenie Antarktydy) albo do przyczyny\nwyższych temperatur w Krakowie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Wyspa jest położona w obszarze oddziaływania zimnego prądu oceanicznego / Dryfu\nWiatrów Zachodnich, który obniża średnią roczną temperaturę powietrza.\n- Bliskie położenie Antarktydy sprawia, że wyspa znajduje się w strefie oddziaływania\nzimnych mas powietrza.\n- Stosunkowo wysoka średnia roczna temperatura powietrza w Krakowie jest\nkonsekwencją oddziaływania Prądu Zatokowego / ciepłych mas powietrza.","solution":"Wyspa leży w obszarze oddziaływania **zimnego prądu oceanicznego / Dryfu Wiatrów Zachodnich** — obniża średnią roczną temperaturę powietrza. Dodatkowo **bliskie położenie Antarktydy** → wpływ zimnych mas powietrza. Kraków — pod wpływem **Prądu Zatokowego / ciepłych mas powietrza**.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-8.1.webp","solution_image":null,"topics":"klimat, prądy morskie, lokalizacja Krakowa vs wyspy","page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8.1. (0-1)<br>Wyspa oznaczona literą X leży w szerokościach geograficznych odpowiadających położeniu<br>Krakowa na półkuli północnej, ale klimat tej wyspy jest klasyfikowany jako podbiegunowy.<br>Wyjaśnij, dlaczego na wyspie oznaczonej literą X występuje klimat podbiegunowy,<br>mimo jej położenia w szerokościach geograficznych odpowiadających położeniu<br>Krakowa na półkuli północnej. W odpowiedzi odnieś się do czynnika klimatotwórczego,<br>przyczyniającego się do różnicy między średnią roczną temperaturą powietrza<br>w Krakowie a średnią roczną temperaturą powietrza na wyspie oznaczonej literą X.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 8.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych […] w przestrzeni<br>geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania przyrodniczego […] świata.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>III.5) Zdający rozpoznaje strefę klimatyczną<br>i typ klimatu na podstawie rocznego<br>przebiegu temperatury powietrza i sum<br>opadów atmosferycznych.<br>III.6) Zdający dostrzega prawidłowości<br>w rozmieszczeniu zjawisk i procesów<br>atmosferycznych.<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>I.4) Zdający interpretuje dane liczbowe<br>przedstawione w postaci […] wykresów.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie zawierające odniesienie do przyczyny niższych temperatur na<br>wyspie (zimny prąd morski, obniżanie temperatury przez prąd morski, oddziaływanie<br>antarktycznych mas powietrza, bliskie położenie Antarktydy) albo do przyczyny<br>wyższych temperatur w Krakowie.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Przykładowe odpowiedzi</p>\n<ul><li>Wyspa jest położona w obszarze oddziaływania zimnego prądu oceanicznego / Dryfu</li></ul>\n<p>Wiatrów Zachodnich, który obniża średnią roczną temperaturę powietrza.</p>\n<ul><li>Bliskie położenie Antarktydy sprawia, że wyspa znajduje się w strefie oddziaływania</li></ul>\n<p>zimnych mas powietrza.</p>\n<ul><li>Stosunkowo wysoka średnia roczna temperatura powietrza w Krakowie jest</li></ul>\n<p>konsekwencją oddziaływania Prądu Zatokowego / ciepłych mas powietrza.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Wyspa leży w obszarze oddziaływania <strong>zimnego prądu oceanicznego / Dryfu Wiatrów Zachodnich</strong> — obniża średnią roczną temperaturę powietrza. Dodatkowo <strong>bliskie położenie Antarktydy</strong> → wpływ zimnych mas powietrza. Kraków — pod wpływem <strong>Prądu Zatokowego / ciepłych mas powietrza</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Na wyspie X klimat podbiegunowy wynika z oddziaływania <strong>zimnego prądu oceanicznego</strong> (Dryfu Wiatrów Zachodnich / prądu antarktycznego) oraz <strong>chłodnych mas powietrza napływających z Antarktydy</strong>, które obniżają średnią roczną temperaturę powietrza poniżej wartości typowych dla tej szerokości geograficznej. Kraków w analogicznym położeniu ma wyraźnie wyższe temperatury dzięki ocieplającemu wpływowi <strong>Prądu Zatokowego</strong> i ciepłych mas powietrza napływających znad Atlantyku.</p>\n<h4>Sposób 1 - przez czynniki klimatotwórcze wpływające na wyspę X</h4>\n<p><strong>Krok 1: Ustal szerokość geograficzną wyspy X.</strong></p>\n<p>Wyspa X leży na półkuli południowej, w szerokości geograficznej odpowiadającej Krakowowi, czyli około \\(50^\\circ S\\). Sama szerokość geograficzna sugeruje klimat umiarkowany (strefa umiarkowana: \\(23^\\circ 26&#x27; - 66^\\circ 34&#x27;\\)).</p>\n<p><strong>Krok 2: Przeanalizuj klimatogram wyspy X.</strong></p>\n<p>Z klimatogramu wyspy X odczytujemy:</p>\n<ul><li>Średnia temperatura najcieplejszego miesiąca ≈ <strong>7°C</strong> (lipiec/sierpień - lato na półkuli S).</li><li>Średnia temperatura najchłodniejszego miesiąca ≈ <strong>2°C</strong>.</li><li>Amplituda roczna bardzo mała (ok. 5°C) → cecha klimatu morskiego.</li><li>Opady wyrównane przez cały rok (50-70 mm/miesiąc).</li><li>Średnia roczna temperatura ≈ <strong>4-5°C</strong>.</li></ul>\n<p>To typowe wartości dla klimatu <strong>podbiegunowego morskiego (ET)</strong> - temperatura najcieplejszego miesiąca poniżej 10°C.</p>\n<p><strong>Krok 3: Wskaż czynnik klimatotwórczy odpowiedzialny za anomalię.</strong></p>\n<p>W strefie \\(40^\\circ - 60^\\circ S\\) w Oceanie Południowym dominuje <strong>zimny prąd antarktyczny</strong> (zwany Dryfem Wiatrów Zachodnich lub Prądem Antarktycznym). Przemieszcza on ogromne masy zimnej wody z okolic Antarktydy wokół całej kuli ziemskiej. Wyspa X leży na trasie tego prądu - woda oceaniczna ma temperaturę bliską 0-5°C przez cały rok, co:</p>\n<ul><li>ochładza powietrze nad wyspą,</li><li>uniemożliwia nagrzanie się powierzchni lądowej,</li><li>przesuwa efektywną strefę klimatyczną ku niższym szerokościom geograficznym.</li></ul>\n<p>Dodatkowo z południa (od Antarktydy) napływają <strong>chłodne antarktyczne masy powietrza</strong>, wzmacniając efekt ochłodzenia.</p>\n<p><strong>Krok 4: Porównaj z Krakowem (\\(50^\\circ N\\)).</strong></p>\n<p>Kraków leży na tej samej szerokości geograficznej, ale na półkuli północnej, gdzie:</p>\n<ul><li>Atlantyk jest ogrzewany przez <strong>Prąd Zatokowy</strong> (Gulf Stream), który transportuje ciepłą wodę z tropiku w kierunku Europy.</li><li>Prąd Zatokowy i jego przedłużenie (Prąd Północnoatlantycki) ocieplają masy powietrza napływające znad Atlantyku.</li><li>Średnia roczna temperatura Krakowa wynosi ok. <strong>8-9°C</strong>, czyli o ponad 4°C więcej niż na wyspie X przy tej samej szerokości.</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Różnicę tworzą <strong>prądy morskie</strong> - zimny (wyspa X na półkuli S) vs. ciepły Prąd Zatokowy (Kraków na półkuli N). To klasyczny przykład wpływu prądów oceanicznych jako czynnika klimatotwórczego.</p>\n<h4>Sposób 2 - przez eliminację (weryfikacja przez inne czynniki)</h4>\n<p>Czy mogłyby to być inne czynniki?</p>\n<ul><li><strong>Wysokość n.p.m.</strong>: Wyspy oceaniczne na \\(50^\\circ S\\) są niskie - nie to powoduje ochłodzenie.</li><li><strong>Albedo i pokrywa śnieżna</strong>: Wtórny efekt, nie przyczyna pierwotna.</li><li><strong>Kontynentalizm</strong>: Wręcz odwrotnie - wyspa jest otoczona oceanem (klimat morski, mała amplituda), co łagodziłoby temperatury; mimo to są niskie → musi chodzić o temperaturę samego oceanu.</li><li><strong>Bliskie sąsiedztwo Antarktydy</strong>: Tak - kontynent lodowy leży ok. 1500-2500 km na południe, co wzmacnia napływ lodowatych mas powietrza i zimnych prądów.</li></ul>\n<p>Eliminacja potwierdza: kluczowym czynnikiem jest <strong>zimny prąd morski + antarktyczne masy powietrza</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.1, max 1 pkt):</strong><br><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź zawierająca <strong>jedno poprawne wyjaśnienie</strong> odnoszące się do przyczyny niższych temperatur na wyspie X LUB do przyczyny wyższych temperatur w Krakowie:<br>- ✅ Zimny prąd oceaniczny (Dryf Wiatrów Zachodnich / prąd antarktyczny) obniża temperaturę powietrza na wyspie.<br>- ✅ Bliskie położenie Antarktydy → napływ zimnych antarktycznych mas powietrza.<br>- ✅ Stosunkowo wysoka temperatura w Krakowie to efekt oddziaływania Prądu Zatokowego / ciepłych atlantyckich mas powietrza.<br><br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź ogólnikowa, niepełna lub błędna:<br>- ❌ &quot;Wyspa jest dalej od równika&quot; (to nieprawda - ma tę samą szerokość co Kraków).<br>- ❌ &quot;Na wyspie jest zimniej bo jest na morzu&quot; (bez wskazania, JAKI prąd i dlaczego zimny).<br>- ❌ &quot;Klimat zależy od szerokości geograficznej&quot; (nie wyjaśnia anomalii).<br>- ❌ Samo stwierdzenie &quot;klimat subpolarny&quot; bez wyjaśnienia przyczyny.<br><br><strong>Co MUSISZ napisać żeby dostać punkt:</strong> wskaż konkretny czynnik klimatotwórczy (zimny prąd morski / antarktyczne masy powietrza / Prąd Zatokowy) ORAZ jego wpływ na temperaturę (obniża / podwyższa). Wystarczy jedna z akceptowanych dróg.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌍 <strong>Czynniki klimatotwórcze</strong> (hierarchia): szerokość geograficzna → prądy morskie → odległość od oceanu → ukształtowanie terenu → pokrywa śnieżna. W tym zadaniu <strong>prądy morskie</strong> nadpisują efekt szerokości geograficznej.</blockquote>\n<blockquote>🌊 <strong>Prąd Antarktyczny / Dryf Wiatrów Zachodnich</strong>: Najsilniejszy prąd oceaniczny na Ziemi, okrążający Antarktydę nieprzerwanie w kierunku wschodnim (zachodnie wiatry strefy umiarkowanej). Temperatura wody: 0-5°C. Wpływa na wyspy subantarktyczne: Falklandy, Georgia Południowa, Kerguelen, Heard, Crozet.</blockquote>\n<blockquote>🌊 <strong>Prąd Zatokowy (Gulf Stream)</strong>: ciepły prąd Atlantyku Północnego, płynie z Zatoki Meksykańskiej wzdłuż wschodniego wybrzeża USA, następnie jako Prąd Północnoatlantycki ku Europie. Temperatura wody: 10-20°C. Odpowiada za łagodne zimy w Europie Zachodniej i środkowej, w tym w Polsce.</blockquote>\n<blockquote>🧭 <strong>Klasyfikacja Köppena - klimat ET (tundrowy / podbiegunowy morski)</strong>: T_najcieplej \\(&lt; 10^\\circ C\\), T_najzimniejl \\(&gt; -10^\\circ C\\). Opady przez cały rok. Brak prawdziwego lata termicznego. Właśnie takie warunki widać na klimatogramie wyspy X.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź ucznia | Dlaczego nie wystarczy |<br>| &quot;Wyspa leży dalej od równika&quot; | Nieprawda - ma tę samą szerokość co Kraków (~50°) |<br>| &quot;Wyspa jest otoczona oceanem, dlatego jest zimniej&quot; | Niekompletne - ocean może zarówno ocieplać (Kraków przez Atlantyk), jak i ochładzać (wyspa X przez zimny prąd). Trzeba wskazać, że <strong>prąd jest zimny</strong> |<br>| &quot;Na wyspie pada więcej deszczu, więc jest zimniej&quot; | Opady nie są przyczyną niskiej temperatury - to skutek, nie przyczyna |<br>| &quot;Wyspa leży bliżej bieguna południowego niż Kraków bieguna północnego&quot; | Obydwa miejsca leją ok. 50° od swoich biegunów - różnica jest pomijalna i nie wyjaśnia kilkustopniowej różnicy temperatur |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Nie pisz po prostu &quot;morski wpływ oceanu&quot;. Ocean może zarówno ocieplać (Prąd Zatokowy → Kraków), jak i ochładzać (prąd antarktyczny → wyspa X). Musisz napisać, <strong>jaki</strong> prąd i w <strong>jakim kierunku</strong> zmienia temperaturę.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Klucz CKE akceptuje JEDNĄ wystarczającą przyczynę - nie musisz wymieniać wszystkich. Wystarczy np. &quot;zimny prąd morski obniża temperaturę powietrza na wyspie&quot;. Pisz konkretnie, nie ogólnikowo.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Nie mylić półkul - lipiec i sierpień to <strong>lato</strong> na półkuli <strong>południowej</strong>. Na klimatogramie wyspy X maximum temperatury przypada właśnie wtedy, co jest dowodem, że wyspa leży na półkuli <strong>południowej</strong>, nie północnej.</blockquote>"}]}