{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/8.2","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"8.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje o klimacie wyspy oznaczonej literą X są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nNiższa niż w Krakowie wartość rocznej amplitudy temperatury powietrza\nwynika z oddziaływania pasatów na klimat wyspy.\nP\nF\n2.\nRoczna suma opadów atmosferycznych na wyspie jest wyższa niż na\npołudniowo-zachodnim wybrzeżu Afryki położonym między 20°S a 30°S.\nP\nF","answer":"— **FP**","answer_text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n5. […] Weryfikacja hipotez […].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nIII.5) Zdający rozpoznaje strefę klimatyczną\ni typ klimatu na podstawie rocznego\nprzebiegu temperatury powietrza i sum\nopadów atmosferycznych.\nIII.6) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nPoziom podstawowy\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nFP","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Niższa amplituda wynika z oddziaływania pasatów | **F** |\n| 2. Roczna suma opadów jest wyższa niż na wybrzeżu SW Afryki (20°S-30°S) | **P** |\n\n**Klucz CKE: F, P**\n\n## Sposób 1 - analiza każdego stwierdzenia od mechanizmu geograficznego\n\n### Stwierdzenie 1 - FAŁSZ\n\nWyspa X leży na oceanie - jej klimat jest **oceaniczy** (morski). Niska amplituda roczna temperatury powietrza w porównaniu z Krakowem wynika z **termicznego oddziaływania oceanu**, a nie z pasatów.\n\nMechanizm:\n- Woda morska ma dużą **pojemność cieplną** - powoli się nagrzewa i powoli oddaje ciepło.\n- Wyspa otoczona oceanem przez cały rok otrzymuje powietrze znad wody → temperatura zmienia się płynnie między zimą a latem → **mała amplituda roczna**.\n- Kraków leży w głębi kontynentu → silne nagrzewanie lata, mroźne zimy → amplituda roczna ok. **22-24°C**.\n\nPasat to wiatr strefowy wiejący od podzwrotnikowych wyżów ku równikowi (NE lub SE). Pasat może przynosić wilgoć na nawietrzne stoki wyspy, ale **nie jest przyczyną niskiej amplitudy** - tę zapewnia otaczający ocean. Gdyby wyspa leżała na kontynencie w strefie pasatów, miałaby wysoką amplitudę (jak Sahara). Zatem stwierdzenie 1 jest **fałszywe** - przyczyna jest błędnie wskazana.\n\n### Stwierdzenie 2 - PRAWDA\n\nPołudniowo-zachodnie wybrzeże Afryki między 20°S a 30°S to **Namibia i wybrzeże Namib** - jeden z najsuchszych obszarów Ziemi.\n\nMechanizm:\n- Wzdłuż tego wybrzeża płynie **zimny Prąd Benguelski** (zimna woda wynosi się z głębin - upwelling).\n- Zimna woda ochładza nad nią powietrze → powietrze staje się stabilne, nie wznosi się → **brak opadów konwekcyjnych**.\n- Ponadto strefa ta leży pod podzwrotnikowym wyżem atmosferycznym → subsydencja powietrza (opadanie) → dodatkowe hamowanie opadów.\n- Roczna suma opadów na Namib: **< 25-50 mm**, często < 10 mm (rekordy suchości).\n\nWyspa X - tropikalna/subtropikalna wyspa oceaniczna - ma roczną sumę opadów rzędu kilkuset lub kilku tysięcy mm. Zatem **niemal każda wyspa oceaniczna ma wyższe opady niż Namib**. Stwierdzenie 2 jest **prawdziwe**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację błędnych skojarzeń\n\n**Do stwierdzenia 1:** Uczeń może kojarzyć pasaty z tropikalnymi wyspami i uznać, że to „wszystko przez pasaty\". Ale pasaty to przyczyna **wilgotności** nawietrznej strony wyspy, nie przyczyna małej amplitudy. Gdyby to pasaty powodowały małą amplitudę, to i pustynne Wyspy Kanaryjskie po stronie zawietrznej miałyby dużą amplitudę - a nie mają, bo otacza je ocean. Przyczyną jest ocean → F.\n\n**Do stwierdzenia 2:** Wystarczy wiedzieć, że wybrzeże Namibii to zimny prąd morski + strefa wyżowa = pustynne wybrzeże z minimalną ilością opadów. Każda tropikalna wyspa je przewyższa → P.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - dwie poprawne odpowiedzi: F, P (w tej kolejności)\n> - **0 pkt** - jedna lub żadna poprawna odpowiedź; zamiana kolejności (P, F) jest błędem\n\n> **Akceptowane:** wyłącznie odpowiedź F, P - klucz nie dopuszcza wariantów.\n> **Wykluczone:** P, F; F, F; P, P; same uzasadnienia bez zaznaczenia liter.\n\n## Wzory i referencje\n\n> 🌊 **Termiczne oddziaływanie oceanu:** Wysoka pojemność cieplna wody morskiej (\\(c \\approx 4{,}18 \\text{ kJ/(kg·K)}\\)) powoduje, że wyspy oceaniczne mają **małą amplitudę roczną temperatury** - ocean „buforuje\" ekstrema cieplne. To cecha klimatów morskich (typ **Cfb** wg Köppena dla wysp w strefie umiarkowanej; **Af/Am/Aw** dla tropikalnych).\n\n> 🌍 **Zimny Prąd Benguelski** (SW Afryka): Upwelling zimnych wód przy wybrzeżu Namibii → stabilna masa powietrza → brak opadów → klimat pustynny **BWh/BWk** (wg Köppena). Roczna suma opadów Walvis Bay (Namibia, \\(23^\\circ S\\)): ok. **13 mm/rok**.\n\n> 💨 **Pasaty:** Wiatry strefowe wiejące od wyżów podzwrotnikowych (ok. 30° szerokości) ku równikowi. NE - półkula N; SE - półkula S. Przynoszą wilgoć na nawietrzne stoki wysp, ale **nie są czynnikiem regulującym amplitudę roczną** - to zależy od odległości od oceanu (kontynentalizm vs. oceanizm).\n\n## Dlaczego inne warianty są błędne\n\n| Wariant | Błąd |\n| Stwierdzenie 1 = P (pasaty → mała amplituda) | Mylenie przyczyny (ocean) ze skutkiem pośrednim (wiatr). Pasat to wiatr, nie ocean. Determinantą amplitudy jest pojemność cieplna wód otaczających wyspę. |\n| Stwierdzenie 2 = F (wyspa ma mniej opadów niż Namib) | Nieznajomość faktu, że wybrzeże SW Afryki 20°S-30°S to jedna z najsuchszych stref Ziemi (zimny prąd + wyż). |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Pasat NIE jest synonimem „morskiego wpływu\". Pasat to wiatr kierunkowy - może wiać nawet nad pustynią Sahara (i wieje!). Sama obecność pasatów nie zapewnia małej amplitudy.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Wybrzeże SW Afryki 20°S-30°S to **Namib, nie sawanna**. Wielu uczniów zakłada, że „Afryka = dużo opadów\". Zimny Prąd Benguelski to wyjątek - jedno z najsuchszych miejsc na Ziemi. Podobny mechanizm: Atacama (zimny Prąd Humboldta).\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** W zadaniach P/F CKE **obie odpowiedzi muszą być poprawne** - za jedną poprawną odpowiedź 0 punktów. Nie ma pół punktu.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":"klimat, prądy morskie, lokalizacja Krakowa vs wyspy","page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"maturaonline","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8.2. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe informacje o klimacie wyspy oznaczonej literą X są prawdziwe.<br>Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.<br>1.<br>Niższa niż w Krakowie wartość rocznej amplitudy temperatury powietrza<br>wynika z oddziaływania pasatów na klimat wyspy.<br>P<br>F<br>2.<br>Roczna suma opadów atmosferycznych na wyspie jest wyższa niż na<br>południowo-zachodnim wybrzeżu Afryki położonym między 20°S a 30°S.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 8.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych […] w przestrzeni<br>geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowania przyrodniczego […] świata.</p>\n<ol><li>[…] Weryfikacja hipotez […].</li></ol>\n<p>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>III.5) Zdający rozpoznaje strefę klimatyczną<br>i typ klimatu na podstawie rocznego<br>przebiegu temperatury powietrza i sum<br>opadów atmosferycznych.<br>III.6) Zdający dostrzega prawidłowości<br>w rozmieszczeniu zjawisk i procesów<br>atmosferycznych.<br>Poziom podstawowy<br>I.4) Zdający interpretuje dane liczbowe<br>przedstawione w postaci […] wykresów.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Rozwiązanie<br>FP</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Niższa amplituda wynika z oddziaływania pasatów | <strong>F</strong> |<br>| 2. Roczna suma opadów jest wyższa niż na wybrzeżu SW Afryki (20°S-30°S) | <strong>P</strong> |</p>\n<p><strong>Klucz CKE: F, P</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza każdego stwierdzenia od mechanizmu geograficznego</h4>\n<h5>Stwierdzenie 1 - FAŁSZ</h5>\n<p>Wyspa X leży na oceanie - jej klimat jest <strong>oceaniczy</strong> (morski). Niska amplituda roczna temperatury powietrza w porównaniu z Krakowem wynika z <strong>termicznego oddziaływania oceanu</strong>, a nie z pasatów.</p>\n<p>Mechanizm:</p>\n<ul><li>Woda morska ma dużą <strong>pojemność cieplną</strong> - powoli się nagrzewa i powoli oddaje ciepło.</li><li>Wyspa otoczona oceanem przez cały rok otrzymuje powietrze znad wody → temperatura zmienia się płynnie między zimą a latem → <strong>mała amplituda roczna</strong>.</li><li>Kraków leży w głębi kontynentu → silne nagrzewanie lata, mroźne zimy → amplituda roczna ok. <strong>22-24°C</strong>.</li></ul>\n<p>Pasat to wiatr strefowy wiejący od podzwrotnikowych wyżów ku równikowi (NE lub SE). Pasat może przynosić wilgoć na nawietrzne stoki wyspy, ale <strong>nie jest przyczyną niskiej amplitudy</strong> - tę zapewnia otaczający ocean. Gdyby wyspa leżała na kontynencie w strefie pasatów, miałaby wysoką amplitudę (jak Sahara). Zatem stwierdzenie 1 jest <strong>fałszywe</strong> - przyczyna jest błędnie wskazana.</p>\n<h5>Stwierdzenie 2 - PRAWDA</h5>\n<p>Południowo-zachodnie wybrzeże Afryki między 20°S a 30°S to <strong>Namibia i wybrzeże Namib</strong> - jeden z najsuchszych obszarów Ziemi.</p>\n<p>Mechanizm:</p>\n<ul><li>Wzdłuż tego wybrzeża płynie <strong>zimny Prąd Benguelski</strong> (zimna woda wynosi się z głębin - upwelling).</li><li>Zimna woda ochładza nad nią powietrze → powietrze staje się stabilne, nie wznosi się → <strong>brak opadów konwekcyjnych</strong>.</li><li>Ponadto strefa ta leży pod podzwrotnikowym wyżem atmosferycznym → subsydencja powietrza (opadanie) → dodatkowe hamowanie opadów.</li><li>Roczna suma opadów na Namib: <strong>&lt; 25-50 mm</strong>, często &lt; 10 mm (rekordy suchości).</li></ul>\n<p>Wyspa X - tropikalna/subtropikalna wyspa oceaniczna - ma roczną sumę opadów rzędu kilkuset lub kilku tysięcy mm. Zatem <strong>niemal każda wyspa oceaniczna ma wyższe opady niż Namib</strong>. Stwierdzenie 2 jest <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację błędnych skojarzeń</h4>\n<p><strong>Do stwierdzenia 1:</strong> Uczeń może kojarzyć pasaty z tropikalnymi wyspami i uznać, że to „wszystko przez pasaty&quot;. Ale pasaty to przyczyna <strong>wilgotności</strong> nawietrznej strony wyspy, nie przyczyna małej amplitudy. Gdyby to pasaty powodowały małą amplitudę, to i pustynne Wyspy Kanaryjskie po stronie zawietrznej miałyby dużą amplitudę - a nie mają, bo otacza je ocean. Przyczyną jest ocean → F.</p>\n<p><strong>Do stwierdzenia 2:</strong> Wystarczy wiedzieć, że wybrzeże Namibii to zimny prąd morski + strefa wyżowa = pustynne wybrzeże z minimalną ilością opadów. Każda tropikalna wyspa je przewyższa → P.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - dwie poprawne odpowiedzi: F, P (w tej kolejności)<br>- <strong>0 pkt</strong> - jedna lub żadna poprawna odpowiedź; zamiana kolejności (P, F) jest błędem</blockquote>\n<blockquote><strong>Akceptowane:</strong> wyłącznie odpowiedź F, P - klucz nie dopuszcza wariantów.<br><strong>Wykluczone:</strong> P, F; F, F; P, P; same uzasadnienia bez zaznaczenia liter.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌊 <strong>Termiczne oddziaływanie oceanu:</strong> Wysoka pojemność cieplna wody morskiej (\\(c \\approx 4{,}18 \\text{ kJ/(kg·K)}\\)) powoduje, że wyspy oceaniczne mają <strong>małą amplitudę roczną temperatury</strong> - ocean „buforuje&quot; ekstrema cieplne. To cecha klimatów morskich (typ <strong>Cfb</strong> wg Köppena dla wysp w strefie umiarkowanej; <strong>Af/Am/Aw</strong> dla tropikalnych).</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Zimny Prąd Benguelski</strong> (SW Afryka): Upwelling zimnych wód przy wybrzeżu Namibii → stabilna masa powietrza → brak opadów → klimat pustynny <strong>BWh/BWk</strong> (wg Köppena). Roczna suma opadów Walvis Bay (Namibia, \\(23^\\circ S\\)): ok. <strong>13 mm/rok</strong>.</blockquote>\n<blockquote>💨 <strong>Pasaty:</strong> Wiatry strefowe wiejące od wyżów podzwrotnikowych (ok. 30° szerokości) ku równikowi. NE - półkula N; SE - półkula S. Przynoszą wilgoć na nawietrzne stoki wysp, ale <strong>nie są czynnikiem regulującym amplitudę roczną</strong> - to zależy od odległości od oceanu (kontynentalizm vs. oceanizm).</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne warianty są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Błąd |<br>| Stwierdzenie 1 = P (pasaty → mała amplituda) | Mylenie przyczyny (ocean) ze skutkiem pośrednim (wiatr). Pasat to wiatr, nie ocean. Determinantą amplitudy jest pojemność cieplna wód otaczających wyspę. |<br>| Stwierdzenie 2 = F (wyspa ma mniej opadów niż Namib) | Nieznajomość faktu, że wybrzeże SW Afryki 20°S-30°S to jedna z najsuchszych stref Ziemi (zimny prąd + wyż). |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Pasat NIE jest synonimem „morskiego wpływu&quot;. Pasat to wiatr kierunkowy - może wiać nawet nad pustynią Sahara (i wieje!). Sama obecność pasatów nie zapewnia małej amplitudy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Wybrzeże SW Afryki 20°S-30°S to <strong>Namib, nie sawanna</strong>. Wielu uczniów zakłada, że „Afryka = dużo opadów&quot;. Zimny Prąd Benguelski to wyjątek - jedno z najsuchszych miejsc na Ziemi. Podobny mechanizm: Atacama (zimny Prąd Humboldta).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> W zadaniach P/F CKE <strong>obie odpowiedzi muszą być poprawne</strong> - za jedną poprawną odpowiedź 0 punktów. Nie ma pół punktu.</blockquote>"}]}