{"id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"geografia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-1)\nNa mapie synoptycznej przedstawiono układy baryczne, fronty atmosferyczne i kierunki\nwiatru w wybranym dniu.\nH - wyż baryczny, L - niż baryczny\nNa podstawie: www.esa.int\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.\nZgodnie z mapą synoptyczną dogodne warunki baryczne do powstania opadów\natmosferycznych istniały na obszarze\nA.\nMorza\nPółnocnego,\nponieważ\nw przedstawionej\nsytuacji na tym\nobszarze\n1.\noddziaływał układ baryczny z frontami\natmosferycznymi, charakteryzujący się\nruchem wstępującym mas powietrza.\n2.\nrozmieszczenie układów barycznych\npowodowało adwekcję powietrza\nz północy.\nB.\nPółwyspu\nIberyjskiego,\n3.\ndoszło do silnych ruchów zstępujących\nmas powietrza w rozległym układzie\nbarycznym.\n9.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":"**A1**","answer_text":"Zadanie 9. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowanie przyrodniczego […] świata.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nIII.2) Zdający przedstawia\ncharakterystyczne zmiany pogody w czasie\nprzemieszczania się frontów\natmosferycznych […].\nIII.6) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nPoziom podstawowy\nIII.4) Zdający analizuje mapę synoptyczną\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nA1","solution":"Odpowiedź: **A1**\n\nTresc zadania (CKE)\n\nCo zrobić?\n\nTypy frontów atmosferycznych i ich cechy:\n\nFront | Symbol | Zmiany pogody\nCiepły | czerwone półkola | Stopniowy wzrost temperatury, długotrwałe opady, chmury warstwowe (Ns, As, Cs), spadek ciśnienia → wyrównanie.\nChłodny | niebieskie trójkąty | Gwałtowny spadek temperatury, krótkie ulewy/burze, chmury kłębiaste (Cb), wzrost ciśnienia.\nZokludowany | trójkąty + półkola | Mieszanka cech, długie opady.\n\nPowiąż cechy z opisem w arkuszu (np. \"stopniowy wzrost temperatury + długotrwałe opady\" → front ciepły). Wybierz odpowiednią kombinację. Tu: A1.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n\nPo co to umieć\n\nMapa synoptyczna w meteorologii: izobary, ośrodki niżów i wyżów, fronty. To \"język pogody\". W Polsce typowo: niż znad Atlantyku przynosi fronty ciepły → chłodny → zokludowany. Zmiana pogody w czasie 6-24 h.","image":"img/geografia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"mapa synoptyczna, fronty atmosferyczne","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":"maturaonline","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9. (0-1)<br>Na mapie synoptycznej przedstawiono układy baryczne, fronty atmosferyczne i kierunki<br>wiatru w wybranym dniu.<br>H - wyż baryczny, L - niż baryczny<br>Na podstawie: www.esa.int<br>Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.<br>Zgodnie z mapą synoptyczną dogodne warunki baryczne do powstania opadów<br>atmosferycznych istniały na obszarze<br>A.<br>Morza<br>Północnego,<br>ponieważ<br>w przedstawionej<br>sytuacji na tym<br>obszarze<br>1.<br>oddziaływał układ baryczny z frontami<br>atmosferycznymi, charakteryzujący się<br>ruchem wstępującym mas powietrza.<br>2.<br>rozmieszczenie układów barycznych<br>powodowało adwekcję powietrza<br>z północy.<br>B.<br>Półwyspu<br>Iberyjskiego,<br>3.<br>doszło do silnych ruchów zstępujących<br>mas powietrza w rozległym układzie<br>barycznym.<br>9.<br>0-1<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 9. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do</li></ol>\n<p>zrozumienia istoty zjawisk […].<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk</li></ol>\n<p>i procesów geograficznych oraz<br>zróżnicowanie przyrodniczego […] świata.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk […] zachodzących</li></ol>\n<p>w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem […] map […]<br>tematycznych.<br>Poziom rozszerzony<br>I.3) Zdający identyfikuje zależności<br>przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne<br>i czasowe między elementami przestrzeni<br>geograficznej […].<br>III.2) Zdający przedstawia<br>charakterystyczne zmiany pogody w czasie<br>przemieszczania się frontów<br>atmosferycznych […].<br>III.6) Zdający dostrzega prawidłowości<br>w rozmieszczeniu zjawisk i procesów<br>atmosferycznych.<br>Poziom podstawowy<br>III.4) Zdający analizuje mapę synoptyczną<br>[…].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Rozwiązanie<br>A1</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>A1</strong></p>\n<p>Tresc zadania (CKE)</p>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>Typy frontów atmosferycznych i ich cechy:</p>\n<p>Front | Symbol | Zmiany pogody<br>Ciepły | czerwone półkola | Stopniowy wzrost temperatury, długotrwałe opady, chmury warstwowe (Ns, As, Cs), spadek ciśnienia → wyrównanie.<br>Chłodny | niebieskie trójkąty | Gwałtowny spadek temperatury, krótkie ulewy/burze, chmury kłębiaste (Cb), wzrost ciśnienia.<br>Zokludowany | trójkąty + półkola | Mieszanka cech, długie opady.</p>\n<p>Powiąż cechy z opisem w arkuszu (np. &quot;stopniowy wzrost temperatury + długotrwałe opady&quot; → front ciepły). Wybierz odpowiednią kombinację. Tu: A1.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — poprawna odpowiedź.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Mapa synoptyczna w meteorologii: izobary, ośrodki niżów i wyżów, fronty. To &quot;język pogody&quot;. W Polsce typowo: niż znad Atlantyku przynosi fronty ciepły → chłodny → zokludowany. Zmiana pogody w czasie 6-24 h.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A1</strong> - Obszar <strong>Morza Północnego</strong>, ponieważ oddziaływał tam układ baryczny z frontami atmosferycznymi, charakteryzujący się ruchem wstępującym mas powietrza.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza układów barycznych i ruchów powietrza</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Odczytanie mapy synoptycznej</strong></p>\n<p>Z opisu mapy wynika jednoznacznie:</p>\n<ul><li>Nad Wyspami Brytyjskimi i <strong>Morzem Północnym</strong> - <strong>niż baryczny (L)</strong> z frontami atmosferycznymi (chłodny + ciepły).</li><li>Nad <strong>Półwyspem Iberyjskim</strong>, Europą Środkową i Morzem Śródziemnym - <strong>wyż baryczny (H)</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Krok 2 - Powiązanie układu barycznego z ruchami powietrza</strong></p>\n<p>| Układ baryczny | Ruch powietrza | Efekt dla opadów |<br>| <strong>Niż (L)</strong> | <strong>Wstępujący</strong> (konwergencja u powierzchni, dywergencja na górze) | Chłodzenie adiabatyczne → kondensacja → <strong>opady</strong> ✅ |<br>| <strong>Wyż (H)</strong> | <strong>Zstępujący</strong> (subsydencja, dywergencja u powierzchni) | Ogrzewanie adiabatyczne → rozpraszanie chmur → <strong>brak opadów</strong> ❌ |</p>\n<p><strong>Krok 3 - Rola frontów atmosferycznych</strong></p>\n<p>Niż nad Morzem Północnym posiada fronty atmosferyczne (ciepły i chłodny). Na <strong>froncie ciepłym</strong> ciepłe powietrze wślizguje się nad chłodne → ruch wstępujący → rozległa warstwa chmur, opady. Na <strong>froncie chłodnym</strong> zimne powietrze podpycha się pod ciepłe → gwałtowne ruchy wstępujące → chmury kłębiaste, opady frontalne.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Obszar Morza Północnego spełnia OBA warunki z odpowiedzi A1: niż baryczny z frontami = ruch wstępujący = korzystne warunki do opadów.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędnych opcji</h4>\n<p><strong>B (Półwysep Iberyjski) + cokolwiek</strong> - BŁĄD:<br>Półwysep Iberyjski leży pod wyżem barycznym. Wyż = subsydencja (ruch zstępujący) = ogrzewanie powietrza = zmniejszanie wilgotności względnej = brak opadów. Żadne z uzasadnień (1, 2, 3) nie będzie tu prawidłowe jako korzystny warunek opadotwórczy.</p>\n<p><strong>A2</strong> - BŁĄD:<br>Uzasadnienie 2. mówi o adwekcji powietrza z północy. Samo przenoszenie poziome masy powietrza z określonego kierunku nie jest bezpośrednim mechanizmem tworzącym opady - decyduje ruch <em>pionowy</em> (wstępujący). Poza tym mapa wskazuje na niż z frontami, a nie na adwekcję jako dominujący mechanizm.</p>\n<p><strong>A3</strong> - BŁĄD:<br>Uzasadnienie 3. opisuje silne ruchy <em>zstępujące</em> w rozległym układzie barycznym - to opis wyżu, NIE niżu. Nad Morzem Północnym panuje niż → ruchy wstępujące, nie zstępujące.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź <strong>A1</strong> (obie części muszą być zaznaczone poprawnie jednocześnie: obszar A <em>i</em> uzasadnienie 1.)<br>- <strong>0 pkt</strong> - każda inna kombinacja: A2, A3, B1, B2, B3, samo A bez uzasadnienia, samo 1. bez obszaru<br><br><strong>Uwaga:</strong> To zadanie jest 1-punktowe - nie ma punktów częściowych. Albo A1 albo 0 pkt.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>🌬️ <strong>Mechanizm niżu barycznego (cyklon):</strong> W centrum niżu ciśnienie jest najniższe. Powietrze napływa spiralnie ku centrum (w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara na półkuli N), a następnie unosi się ku górze (ruch wstępujący). Wznoszące się powietrze ochładza się adiabatycznie w tempie ok. \\(0{,}6\\,°C\\) na 100 m (wilgotny gradient adiabatyczny). Gdy temperatura spada do punktu rosy → kondensacja → tworzenie chmur → opady.</blockquote>\n<blockquote>🌤️ <strong>Mechanizm wyżu barycznego (antycyklon):</strong> W centrum wyżu powietrze opada z góry ku dołu (subsydencja). Opadające powietrze sprężа się i <em>ogrzewa</em> adiabatycznie → wilgotność względna maleje → chmury się rozpraszają → pogoda bezchmurna, brak opadów.</blockquote>\n<blockquote>🌡️ <strong>Fronty atmosferyczne:</strong> Strefa zetknięcia dwóch mas powietrza o różnych właściwościach termicznych. Na froncie ciepłym i chłodnym zawsze dochodzi do pionowego przemieszczania powietrza (ciepłe unosi się, zimne opada) - stąd opady frontalne typowe dla niżów z frontami.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść skrócona | Dlaczego błędna |<br>| <strong>A2</strong> | Morze Północne + adwekcja z północy | Adwekcja pozioma nie tworzy bezpośrednio opadów; kluczowy jest ruch <em>pionowy</em> wstępujący z niżu i frontów |<br>| <strong>A3</strong> | Morze Północne + ruchy zstępujące | Sprzeczność: niż = ruchy wstępujące, nie zstępujące; ruchy zstępujące to cecha <em>wyżu</em> |<br>| <strong>B1</strong> | Półwysep Iberyjski + fronty i ruchy wstępujące | Nad Półwyspem Iberyjskim panuje wyż, nie niż; nie ma tam frontów; ruchy są zstępujące |<br>| <strong>B2</strong> | Półwysep Iberyjski + adwekcja z północy | Wyż nad Iberykiem blokuje adwekcję; nawet gdyby była, to nie warunkuje opadów bezpośrednio |<br>| <strong>B3</strong> | Półwysep Iberyjski + ruchy zstępujące | Opis ruchów zstępujących jest <em>trafny</em> dla wyżu, ale opisuje warunki <em>niesprzyjające</em> opadom - pytanie pyta o warunki <em>sprzyjające</em> |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1 - mylenie ruchu wstępującego z zstępującym:</strong> Niż = <em>wstępujące</em> (unoszące, opadotwórcze). Wyż = <em>zstępujące</em> (subsydencja, bezchmurna pogoda). Zapamiętaj: <strong>Niż = Niesie deszcz</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2 - uzasadnienie B3:</strong> Uzasadnienie 3. <em>poprawnie</em> opisuje wyż baryczny (silne ruchy zstępujące w rozległym układzie), przez co może kusić do odpowiedzi B3. Ale pytanie pyta o warunki <em>DO POWSTANIA OPADÓW</em> - a wyż z ruchami zstępującymi to warunki dokładnie odwrotne. B3 = pułapka na ucznia, który rozpoznał wyż nad Iberykiem, ale nie zwrócił uwagi na kierunek pytania.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3 - adwekcja ≠ opady:</strong> Adwekcja to poziomy transport powietrza. Sama adwekcja chłodnego powietrza z północy nie tworzy opadów - potrzebne jest pionowe unoszenie. Uzasadnienie 2. jest błędem logicznym dla tego zadania.</blockquote>"}]}