{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/10.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"10.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nW której stacji, spośród oznaczonych na mapie literami A-D, 22 grudnia noc jest\nnajkrótsza, a w której - najdłuższa? Wpisz odpowiednie litery we właściwe miejsca.\nNoc najkrótsza:\nNoc najdłuższa:\nA\nB\nC\nD\n60°\n50°\n40°\n10.1.\n0-1-2\n10.2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom rozszerzony\nIII.6) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nNoc najkrótsza: C\nNoc najdłuższa: A","solution":"Najkrótsza noc 22 XII: **C (Neapol)** — najbardziej na S. Najdłuższa: **A (Białystok)** — najbardziej na N.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-10.2.webp","solution_image":null,"topics":"stacje meteorologiczne Europy, klimat umiarkowany, oświetlenie Ziemi","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10.2. (0-1)<br>W której stacji, spośród oznaczonych na mapie literami A-D, 22 grudnia noc jest<br>najkrótsza, a w której - najdłuższa? Wpisz odpowiednie litery we właściwe miejsca.<br>Noc najkrótsza:<br>Noc najdłuższa:<br>A<br>B<br>C<br>D<br>60°<br>50°<br>40°<br>10.1.<br>0-1-2<br>10.2.<br>0-1<br>MGEP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 10.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom rozszerzony<br>I. Wiedza geograficzna</p>\n<ol><li>Identyfikowanie sieci powiązań</li></ol>\n<p>przyrodniczych […] w przestrzeni<br>geograficznej.<br>II. Umiejętności i stosowanie wiedzy<br>w praktyce</p>\n<ol><li>Kształtowanie umiejętności</li></ol>\n<p>wieloaspektowego postrzegania przestrzeni<br>i wyobraźni przestrzennej.</p>\n<ol><li>Analizowanie zjawisk i współzależności</li></ol>\n<p>zachodzących w środowisku geograficznym<br>z wykorzystaniem […] map<br>ogólnogeograficznych […].<br>Poziom rozszerzony<br>III.6) Zdający dostrzega prawidłowości<br>w rozmieszczeniu zjawisk i procesów<br>atmosferycznych.<br>Poziom podstawowy<br>I.3) Zdający czyta i interpretuje treści<br>różnych map […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.<br>Rozwiązanie<br>Noc najkrótsza: C<br>Noc najdłuższa: A</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Najkrótsza noc 22 XII: <strong>C (Neapol)</strong> — najbardziej na S. Najdłuższa: <strong>A (Białystok)</strong> — najbardziej na N.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Noc najkrótsza: <strong>C</strong> (najniższa szerokość geograficzna spośród A-D, ok. 41°N - okolice Neapolu)</p>\n<p>Noc najdłuższa: <strong>A</strong> (najwyższa szerokość geograficzna spośród A-D, ok. 53°N - okolice Białegostoku)</p>\n<h4>Sposób 1 - zasada: im wyższa szerokość geograficzna w NH, tym dłuższa noc zimowego przesilenia</h4>\n<p><strong>Krok 1 - ustal datę i co z niej wynika.</strong></p>\n<p>22 grudnia to <strong>zimowe przesilenie</strong> na półkuli północnej. Słońce osiąga najniższą deklinację w roku: \\(\\delta = -23^\\circ 26&#x27;\\) (Słońce świeci prostopadle nad Zwrotnikiem Koziorożca). Na półkuli północnej jest to dzień z <strong>najkrótszym dniem i najdłuższą nocą w całym roku</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 2 - jak szerokość geograficzna wpływa na długość dnia/nocy?</strong></p>\n<p>W dniu zimowego przesilenia na półkuli północnej:</p>\n<ul><li>Im <strong>wyższa szerokość geograficzna</strong> \\(\\varphi\\) → Słońce wznosi się niżej nad horyzont, łuk dzienny jest krótszy → <strong>dzień krótszy, noc dłuższa</strong>.</li><li>Im <strong>niższa szerokość geograficzna</strong> (bliżej równika) → Słońce wznosi się wyżej, łuk dzienny jest dłuższy → <strong>dzień dłuższy, noc krótsza</strong>.</li></ul>\n<p>Możemy to uzasadnić wzorem na wysokość Słońca w południe:<br>\\[<br>h_S = 90^\\circ - |\\varphi - \\delta|<br>\\]</p>\n<p>Dla 22 XII (\\(\\delta = -23{,}43^\\circ\\)):</p>\n<p>| Stacja | Szerokość \\(\\varphi\\) | \\(h_S = 90^\\circ - |\\varphi + 23{,}43^\\circ|\\) |<br>| A | ~53°N (Białystok) | \\(90^\\circ - |53 + 23{,}43| = 90^\\circ - 76{,}43^\\circ = 13{,}57^\\circ\\) |<br>| C | ~41°N (Neapol) | \\(90^\\circ - |41 + 23{,}43| = 90^\\circ - 64{,}43^\\circ = 25{,}57^\\circ\\) |</p>\n<p>Im wyższe \\(h_S\\) → Słońce dłużej nad horyzontem → <strong>dłuższy dzień, krótsza noc</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 3 - wskaż skrajne stacje.</strong></p>\n<p>Spośród stacji A-D:</p>\n<ul><li><strong>Stacja A</strong> leży najdalej na północ (najwyższa \\(\\varphi\\)) → najniższe \\(h_S\\) w południe 22 XII → Słońce najkrócej nad horyzontem → <strong>noc najdłuższa</strong>.</li><li><strong>Stacja C</strong> leży najdalej na południe (najniższa \\(\\varphi\\), ale wciąż na półkuli północnej) → najwyższe \\(h_S\\) → Słońce najdłużej nad horyzontem → <strong>noc najkrótsza</strong>.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez długość dnia (przybliżone godziny)</h4>\n<p>Korzystając z tablic lub wiedzy ogólnej, dla 22 XII:</p>\n<ul><li>Na szerokości ~53°N (Białystok, Warszawa) dzień trwa ok. <strong>7-8 godzin</strong> → noc ok. <strong>16-17 godzin</strong> → <strong>noc najdłuższa</strong>.</li><li>Na szerokości ~41°N (Neapol, Stambuł) dzień trwa ok. <strong>9-10 godzin</strong> → noc ok. <strong>14-15 godzin</strong> → <strong>noc najkrótsza</strong> spośród czterech stacji.</li></ul>\n<p>Wynik jest zgodny z metodą 1. ✓</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - obie odpowiedzi poprawne jednocześnie: noc najkrótsza = <strong>C</strong>, noc najdłuższa = <strong>A</strong>.<br>- <strong>0 pkt</strong> - tylko jedna poprawna, obie błędne lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Ważne:</strong> Klucz wymaga <strong>obu</strong> liter naraz - za samą literę A lub samą literę C <strong>nie ma punktu częściowego</strong>. Musisz wpisać obydwie poprawnie.</blockquote>\n<h4>Wzory i referencje</h4>\n<blockquote>📐 <strong>Wzór: wysokość Słońca w południe</strong> \\(h_S = 90^\\circ - |\\varphi - \\delta|\\). Dla 22 XII: \\(\\delta = -23^\\circ 26&#x27;\\). Im wyższe \\(\\varphi\\) na półkuli N → mniejsze \\(h_S\\) → krótszy dzień, dłuższa noc.</blockquote>\n<blockquote>🌍 <strong>Strefy oświetlenia Ziemi, 22 XII:</strong> Na półkuli północnej trwa astronomiczna zima - noc polarna zaczyna się już od koła podbiegunowego północnego (\\(66^\\circ 34&#x27;\\) N). Wszystkie cztery stacje leżą poniżej koła podbiegunowego, więc mają i dzień, i noc - ale ich długość różni się wyraźnie wraz z szerokością geograficzną.</blockquote>\n<blockquote>🧭 <strong>Reguła praktyczna:</strong> Na półkuli północnej w dniu 22 XII długość nocy rośnie monotoniczne wraz ze wzrostem szerokości geograficznej. Szukamy stacji o skrajnych szerokościach (najwyższej i najniższej) na mapie.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędny wybór | Typowy błąd ucznia |<br>| Noc najdłuższa = C | Mylenie półkul - na półkuli <strong>południowej</strong> 22 XII to środek lata (noc najkrótsza), ale stacja C jest na półkuli <strong>północnej</strong>, więc reguła jest odwrotna |<br>| Noc najkrótsza = A | Ten sam błąd &quot;letni&quot; - uczeń myśli o półkuli południowej lub myli przesilenie letnie z zimowym |<br>| Noc najkrótsza = B lub D | Nieodczytanie szerokości geograficznej stacji z mapy - stacje B i D mają pośrednie \\(\\varphi\\), więc nie są skrajne |<br>| Zamiana A ↔ C | Odwrócenie zasady - uczeń wie, że chodzi o szerokość, ale nie pamięta, że <strong>wyższe \\(\\varphi\\)</strong> = dłuższa noc zimą (nie krótsza) |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> 22 grudnia to przesilenie <strong>zimowe</strong> na półkuli <strong>północnej</strong> - noc jest wtedy <strong>najdłuższa w roku</strong> na N i najkrótsza na S. Nie mylić z 22 czerwca (przesilenie letnie, odwrotna sytuacja)!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Pytanie dotyczy dnia 22 XII, ale spośród stacji A-D - nie pytamy o długość absolutną, tylko o <strong>porównanie między stacjami</strong>. Wystarczy wskazać, która ma wyższą, a która niższą szerokość geograficzną.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> Za połowę odpowiedzi (tylko jedna litera) CKE <strong>nie przyznaje punktu</strong> - to zadanie typu &quot;wszystko albo nic&quot;. Wpisz obie litery, nawet jeśli nie jesteś w 100% pewny - statystycznie lepiej wpisać obydwie niż zostawić lukę.</blockquote>"}]}