{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":4,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.\nNa klimatogramie przedstawiono średnie miesięczne wartości temperatury powietrza i średnie\nmiesięczne sumy opadów atmosferycznych z wybranej stacji meteorologicznej w Europie.\nStacja jest położona poniżej 200 m n.p.m.\nNa podstawie: www.klimadiagramme.de","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **11.1.** Formacja: **step** — klimat umiarkowany ciepły **kontynentalny** — tworzą ją głównie **trawy i rośliny zielne**. **11.2.** Gleba Y (bielica pod las iglasty) ma mniejszą żyzność od X (czarnoziem stepowy), bo: 1. **mniej próchnicy** w profilu Y (jasny poziom wymywania) — niższa zasobność w składniki mineralne; 2. powstała na **piaskach** (sandry/wydmy) — mała retencja wody, łatwe wymywanie pierwiastków; 3. **kwaśny odczyn** Y — nieprzydatny dla pszenicy/buraków cukrowych; X ma odczyn obojętny/zasadowy; 4. występowanie **poziomu orsztynu** (twarda warstwa wzbogacenia) ogranicza zasięg korzeni i przepuszczalność.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 11.\n\nNa klimatogramie przedstawiono średnie miesięczne wartości temperatury powietrza i średnie miesięczne sumy opadów atmosferycznych z wybranej stacji meteorologicznej w Europie. Stacja jest położona poniżej 200 m n.p.m.\n\nZadanie 11.1. (0–2)\n\nPoniżej zamieszczono reprodukcję obrazu przedstawiającego krajobraz – nieużytkowany rolniczo – strefowej formacji roślinnej, charakterystycznej dla obszaru, na którym jest położona stacja meteorologiczna.\n\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\n\nStrefową formacją roślinną, przedstawioną na obrazie i charakterystyczną dla klimatu stacji, dla której sporządzono klimatogram, jest (makia / step) ........... .\n\nTa formacja występuje w klimacie umiarkowanym ciepłym (morskim / kontynentalnym) ............ .\n\nTę formację tworzą głównie (trawy i rośliny zielne / mchy i porosty) ........... .\n\nZadanie 11.2. (0–2)\n\nPoniżej przedstawiono profile dwóch gleb strefowych. Literą X oznaczono profil gleby charakterystycznej dla formacji roślinnej obszaru, dla którego sporządzono klimatogram, a literą Y — profil gleby, która tworzy się pod lasami iglastymi na sandrach lub wydmach. Przyjmij, że profile gleb są takiej samej głębokości.\n\nUzasadnij dwoma argumentami, że gleba, której profil oznaczono literą Y, charakteryzuje się mniejszą przydatnością dla upraw o wysokich wymaganiach niż gleba oznaczona literą X.\n\nCo zrobić?\n\n11.1. — identyfikacja formacji\n\nZ klimatogramu: stacja w Europie poniżej 200 m n.p.m., klimat umiarkowany kontynentalny (mroźna zima, gorące lato, niskie opady, maksimum letnie). To strefa stepowa (Ukraina, południowa Rosja, Węgry).\n\nZ obrazu Stanisławskiego: rozległa równina porośnięta trawami i niskimi roślinami zielnymi, brak drzew. To step.\n\nUzupełnij luki:\n1. step (vs makia — śródziemnomorska).\n2. kontynentalnym (vs morski — bez ostrych zim).\n3. trawy i rośliny zielne (vs mchy i porosty — to tundra/tajga).\n\n11.2. — porównanie gleb X (czarnoziem) i Y (bielica)\n\nGleba X — czarnoziem stepowy (charakterystyka):\n- Bardzo gruba warstwa próchnicy (do 1 m, ciemna barwa).\n- Wysoka żyzność, bogactwo składników mineralnych.\n- Odczyn obojętny lub lekko zasadowy.\n- Powstaje na lessie + obumarłe trawy → próchnica.\n\nGleba Y — bielica (las iglasty na piaskach):\n- Cienka warstwa próchnicy (małe ilości organicznych szczątków, igły wolno się rozkładają).\n- Poziom wymywania (eluwialny, jasny) — kwasy organiczne z igieł wymywają związki żelaza i glinu.\n- Poziom orsztynu (iluwialny) — twarda warstwa wzbogacona, blokuje korzenie.\n- Odczyn kwaśny — nieprzydatny dla większości upraw rolnych.\n- Powstaje na piaskach → niska retencja wody, łatwe wymywanie.\n\nDwa argumenty za niższą przydatnością Y:\n1. Mała ilość próchnicy vs gruba w X → mniej składników.\n2. Odczyn kwaśny Y vs obojętny X → ograniczone uprawy.\n3. Piaski vs less → mała retencja wody, łatwe wymywanie składników.\n4. Orsztyn w Y → bariera dla korzeni.\n\nWybierz 2 najbardziej kontrastujące.\n\nPunktacja CKE\n\n- 11.1: 2 pkt — trzy poprawne uzupełnienia; 1 pkt — dwa poprawne.\n- 11.2: 2 pkt — poprawne uzasadnienie dwoma argumentami; 1 pkt — jednym argumentem.\n\nPo co to umieć\n\nStrefowość gleb i klimatu (uproszczona):\n- Tundra → gleby tundrowe (zamarznięte, ubogie).\n- Tajga → bielice (las iglasty, gleby kwaśne, niskie pH).\n- Las liściasty umiarkowany → gleby brunatne (przydatne pod uprawy).\n- Step → czarnoziemy (najżyźniejsze gleby świata).\n- Pustynia → gleby pustynne (zasolone, mało organicznej materii).\n- Strefa tropikalna → gleby czerwone i żółte (laterytyczne, wymyte z minerałów).\n\nGleba zależy od klimatu i roślinności. Step + sucho + trawy = czarnoziem; tajga + wilgoć + iglaste = bielica.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":"step, klimat umiarkowany kontynentalny, czarnoziem vs bielica","page_from":12,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11.<br>Na klimatogramie przedstawiono średnie miesięczne wartości temperatury powietrza i średnie<br>miesięczne sumy opadów atmosferycznych z wybranej stacji meteorologicznej w Europie.<br>Stacja jest położona poniżej 200 m n.p.m.<br>Na podstawie: www.klimadiagramme.de</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>11.1.</strong> Formacja: <strong>step</strong> — klimat umiarkowany ciepły <strong>kontynentalny</strong> — tworzą ją głównie <strong>trawy i rośliny zielne</strong>. <strong>11.2.</strong> Gleba Y (bielica pod las iglasty) ma mniejszą żyzność od X (czarnoziem stepowy), bo: 1. <strong>mniej próchnicy</strong> w profilu Y (jasny poziom wymywania) — niższa zasobność w składniki mineralne; 2. powstała na <strong>piaskach</strong> (sandry/wydmy) — mała retencja wody, łatwe wymywanie pierwiastków; 3. <strong>kwaśny odczyn</strong> Y — nieprzydatny dla pszenicy/buraków cukrowych; X ma odczyn obojętny/zasadowy; 4. występowanie <strong>poziomu orsztynu</strong> (twarda warstwa wzbogacenia) ogranicza zasięg korzeni i przepuszczalność.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Zadanie 11.</p>\n<p>Na klimatogramie przedstawiono średnie miesięczne wartości temperatury powietrza i średnie miesięczne sumy opadów atmosferycznych z wybranej stacji meteorologicznej w Europie. Stacja jest położona poniżej 200 m n.p.m.</p>\n<p>Zadanie 11.1. (0–2)</p>\n<p>Poniżej zamieszczono reprodukcję obrazu przedstawiającego krajobraz – nieużytkowany rolniczo – strefowej formacji roślinnej, charakterystycznej dla obszaru, na którym jest położona stacja meteorologiczna.</p>\n<p>Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.</p>\n<p>Strefową formacją roślinną, przedstawioną na obrazie i charakterystyczną dla klimatu stacji, dla której sporządzono klimatogram, jest (makia / step) ........... .</p>\n<p>Ta formacja występuje w klimacie umiarkowanym ciepłym (morskim / kontynentalnym) ............ .</p>\n<p>Tę formację tworzą głównie (trawy i rośliny zielne / mchy i porosty) ........... .</p>\n<p>Zadanie 11.2. (0–2)</p>\n<p>Poniżej przedstawiono profile dwóch gleb strefowych. Literą X oznaczono profil gleby charakterystycznej dla formacji roślinnej obszaru, dla którego sporządzono klimatogram, a literą Y — profil gleby, która tworzy się pod lasami iglastymi na sandrach lub wydmach. Przyjmij, że profile gleb są takiej samej głębokości.</p>\n<p>Uzasadnij dwoma argumentami, że gleba, której profil oznaczono literą Y, charakteryzuje się mniejszą przydatnością dla upraw o wysokich wymaganiach niż gleba oznaczona literą X.</p>\n<p>Co zrobić?</p>\n<p>11.1. — identyfikacja formacji</p>\n<p>Z klimatogramu: stacja w Europie poniżej 200 m n.p.m., klimat umiarkowany kontynentalny (mroźna zima, gorące lato, niskie opady, maksimum letnie). To strefa stepowa (Ukraina, południowa Rosja, Węgry).</p>\n<p>Z obrazu Stanisławskiego: rozległa równina porośnięta trawami i niskimi roślinami zielnymi, brak drzew. To step.</p>\n<p>Uzupełnij luki:</p>\n<ol><li>step (vs makia — śródziemnomorska).</li><li>kontynentalnym (vs morski — bez ostrych zim).</li><li>trawy i rośliny zielne (vs mchy i porosty — to tundra/tajga).</li></ol>\n<p>11.2. — porównanie gleb X (czarnoziem) i Y (bielica)</p>\n<p>Gleba X — czarnoziem stepowy (charakterystyka):</p>\n<ul><li>Bardzo gruba warstwa próchnicy (do 1 m, ciemna barwa).</li><li>Wysoka żyzność, bogactwo składników mineralnych.</li><li>Odczyn obojętny lub lekko zasadowy.</li><li>Powstaje na lessie + obumarłe trawy → próchnica.</li></ul>\n<p>Gleba Y — bielica (las iglasty na piaskach):</p>\n<ul><li>Cienka warstwa próchnicy (małe ilości organicznych szczątków, igły wolno się rozkładają).</li><li>Poziom wymywania (eluwialny, jasny) — kwasy organiczne z igieł wymywają związki żelaza i glinu.</li><li>Poziom orsztynu (iluwialny) — twarda warstwa wzbogacona, blokuje korzenie.</li><li>Odczyn kwaśny — nieprzydatny dla większości upraw rolnych.</li><li>Powstaje na piaskach → niska retencja wody, łatwe wymywanie.</li></ul>\n<p>Dwa argumenty za niższą przydatnością Y:</p>\n<ol><li>Mała ilość próchnicy vs gruba w X → mniej składników.</li><li>Odczyn kwaśny Y vs obojętny X → ograniczone uprawy.</li><li>Piaski vs less → mała retencja wody, łatwe wymywanie składników.</li><li>Orsztyn w Y → bariera dla korzeni.</li></ol>\n<p>Wybierz 2 najbardziej kontrastujące.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>11.1: 2 pkt — trzy poprawne uzupełnienia; 1 pkt — dwa poprawne.</li><li>11.2: 2 pkt — poprawne uzasadnienie dwoma argumentami; 1 pkt — jednym argumentem.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Strefowość gleb i klimatu (uproszczona):</p>\n<ul><li>Tundra → gleby tundrowe (zamarznięte, ubogie).</li><li>Tajga → bielice (las iglasty, gleby kwaśne, niskie pH).</li><li>Las liściasty umiarkowany → gleby brunatne (przydatne pod uprawy).</li><li>Step → czarnoziemy (najżyźniejsze gleby świata).</li><li>Pustynia → gleby pustynne (zasolone, mało organicznej materii).</li><li>Strefa tropikalna → gleby czerwone i żółte (laterytyczne, wymyte z minerałów).</li></ul>\n<p>Gleba zależy od klimatu i roślinności. Step + sucho + trawy = czarnoziem; tajga + wilgoć + iglaste = bielica.</p>"}]}